Điểm hẹn nghệ thuật của thành phố Cảng
(HPĐT)- Nhà Triển lãm thành phố (thuộc Trung tâm Văn hóa, Điện ảnh và Triển lãm thành phố) không chỉ là điểm đến thân thuộc, mà còn là điểm hẹn nghệ thuật thú vị của người dân và du khách mỗi khi có dịp đến với Hải Phòng.
Từ nhà thương Vườn hoa…
Nhà nghiên cứu văn hóa Phạm Tuệ cho biết: Nhà Triển lãm thành phố nguyên gốc thời Pháp là tòa nhà một tầng, riêng khối sảnh chính giữa là hai tầng. Sau đó, công trình được chuyển đổi thành nhà thương chữa bệnh. Do hai bên tam cấp lên sảnh có hai khối lập phương lớn, bên trên đặt hai quả cầu tròn bằng bê tông trát granito (đường kính mỗi quả gần 1 m), nên người dân quen gọi là "Nhà thương hai quả bóng". Năm 1955, khi đoàn quân cách mạng tiếp quản thành phố, thực dân Pháp và tay sai trong thời gian 300 ngày định tháo dỡ, di chuyển thiết bị y tế của nhà thương vào Nam, nhưng nhân dân đã kiên quyết đấu tranh giữ lại…
Theo sách Hải Phòng, lịch sử kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, ngày 29-11-1955, tại nhà thương cạnh chợ Vườn hoa, diễn ra cuộc đấu tranh lớn đầu tiên của nhân dân. Khi biết tin tên Phó giám đốc Y tế Bắc Việt đưa tay chân đến tháo máy chữa răng, bàn mổ và một số thiết bị y tế để chuyển đi, Ban cán sự nội thành do đồng chí Phan Hiền, Thành ủy viên phụ trách đã chọn nơi đây làm điểm nổ ra cuộc đấu tranh đầu tiên, buộc địch phải chùn tay và tạo khí thế cho toàn thành phố.
Lực lượng quần chúng tham gia gồm công nhân, nhân viên nhà thương, người đến khám bệnh, các tiểu thương ở chợ Vườn hoa và bà con khu lao động như Lạc Viên, An Đà, Hàng Kênh, Dư Hàng... Lúc đầu có khoảng 2.000 người. Địch liền điều động hiến binh, lính bảo chính đoàn, commando và cảnh sát vũ trang đội mũ sắt, tuốt lưỡi lê đàn áp, bắt bớ.
Bên cạnh lực lượng tại chỗ, ta còn huy động hàng trăm người kéo đến Ủy ban quốc tế đưa kiến nghị, tố cáo Pháp vi phạm Hiệp định và yêu cầu Ủy ban phải can thiệp. Cuộc đấu tranh kéo dài từ trưa đến gần tối. Hàng nghìn người vỡ òa vui mừng khi thấy Ủy ban Liên hiệp đình chiến - trong đó có đại biểu của ta (đồng chí Nguyễn Mạnh Ái, Thành ủy viên) – cùng Tổ quốc tế cố định đến lập biên bản, buộc Pháp để lại thiết bị và thả 18 người bị bắt. Cuộc đấu tranh giành thắng lợi, tạo niềm tin và khí thế trong nhân dân, đồng thời để lại nhiều bài học quý cho những cuộc đấu tranh sau này.
… đến điểm hẹn nghệ thuật thân thuộc
“Từ năm 1958, nhà thương được chỉnh trang thành Nhà Triển lãm. Đến thời kỳ Mỹ ném bom miền Bắc (1964-1965), người dân sơ tán về nông thôn, Nhà Triển lãm dừng hoạt động. Đến năm 1973, sau khôi phục hậu chiến, nơi đây lại rộn ràng trưng bày thành tích bắn rơi máy bay Mỹ và các triển lãm thành tựu sản xuất của Hải Phòng…”, nhà nghiên cứu Phạm Tuệ kể lại. Ngày 5-8-1986, Trung tâm Triển lãm Hội chợ được thành lập theo quyết định của UBND thành phố. Cuối năm 1995, nhằm phù hợp cơ chế mới và đáp ứng nhu cầu về triển lãm mỹ thuật, Trung tâm Triển lãm và Mỹ thuật Hải Phòng ra đời, tổ chức các hoạt động triển lãm phục vụ nhiệm vụ chính trị và đáp ứng nhu cầu thưởng thức văn hóa của người dân.
Năm 2025, thực hiện chủ trương tinh gọn bộ máy, Nhà Triển lãm trở thành một thiết chế thuộc Trung tâm Văn hóa, Điện ảnh và Triển lãm thành phố. Trải qua nhiều lần cải tạo, chỉnh trang, Nhà Triển lãm thành phố nay có diện mạo khang trang, gồm hai tầng, phía trước vẫn giữ dòng chữ “Trung tâm Triển lãm và Mỹ thuật thành phố”.
Trải qua hơn nửa thế kỷ gắn liền với những dấu mốc lịch sử, Nhà Triển lãm thành phố không chỉ là công trình kiến trúc mang giá trị di sản, mà còn là nơi kết nối giữa ký ức và hiện tại, giữa truyền thống và sáng tạo. Mỗi cuộc triển lãm nơi đây như một nhịp cầu nối đưa nghệ thuật đến gần hơn với công chúng, khơi dậy tình yêu cái đẹp, niềm tự hào văn hóa trong lòng người dân thành phố Cảng. Với diện mạo khang trang và sứ mệnh được làm mới, Nhà Triển lãm thành phố hôm nay tiếp tục là điểm hẹn nghệ thuật sống động - nơi hội tụ những gam màu sáng tạo, tôn vinh tài năng địa phương và thắp lên ngọn lửa đam mê nghệ thuật trong từng nhịp sống Hải Phòng đang chuyển mình mạnh mẽ.