Xây dựng điểm tập kết, trạm trung chuyển rác thải đạt chuẩn: Tìm giải pháp đầu tư phù hợp
(HPĐT)- Từ ngày 1-1-2025, việc phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn được triển khai đồng loạt theo quy định. Do đó, xây dựng hệ thống điểm tập kết, trạm trung chuyển rác đạt chuẩn là một trong những giải pháp nâng cao hiệu quả thu gom, vận chuyển rác thải, mà còn bảo đảm vệ sinh môi trường và sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, trên thực tế, số địa phương có điểm tập kết, trạm trung chuyển đạt tiêu chuẩn trên địa bàn thành phố rất khiêm tốn.
Quá ít trạm trung chuyển rác đạt chuẩn
Điểm tập kết rác tại thôn An Luận, xã An Tiến (huyện An Lão) được đầu tư bài bản, có hệ thống thu gom nước rỉ rác và camera giám sát hoạt động thu gom. Rác thải sau khi tiếp nhận tại điểm này được phân loại thành ba nhóm: rác hữu cơ, rác tái chế và rác vô cơ, sau đó đưa vào các xe thu gom, ghi rõ từng loại để vận chuyển đúng quy trình. Tuy nhiên, trên địa bàn thành phố, những điểm tập kết đạt chuẩn như vậy hiện vẫn còn rất ít.
Theo Phó trưởng Phòng Quản lý môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường) Đào Thị Thu Huyền, trong năm 2024, Sở Tài nguyên và Môi trường chủ trì cùng UBND các quận, huyện và các đơn vị liên quan tiến hành rà soát, đề xuất quy hoạch 14 trạm trung chuyển rác trên địa bàn thành phố. Cụ thể, các quận: Hồng Bàng, Lê Chân, Dương Kinh, Kiến An, Đồ Sơn, An Dương và các huyện: Tiên Lãng, Vĩnh Bảo, Kiến Thụy, Cát Hải – mỗi địa phương dự kiến quy hoạch một trạm. Thành phố Thủy Nguyên và huyện An Lão, dự kiến mỗi địa phương bố trí 2 trạm trung chuyển. Riêng quận Ngô Quyền và quận Hải An không đề xuất xây dựng trạm trung chuyển do nằm gần khu xử lý rác thải tập trung của thành phố. Huyện Bạch Long Vĩ cũng không đề xuất do đặc thù là huyện đảo, xa đất liền. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, trên địa bàn thành phố chưa có trạm trung chuyển rác đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn mới được quy định tại Thông tư số 02/2022/TT-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường). Phần lớn các trạm trung chuyển vẫn ở trạng thái tạm bợ, thiếu các hạng mục thiết yếu như: hệ thống thu gom, xử lý nước thải; hệ thống lọc, khử mùi; các biện pháp bảo đảm vệ sinh môi trường. Nhiều điểm tập kết rác hiện vẫn đang tận dụng các ga rác cũ được xây dựng sơ sài, không có hệ thống camera giám sát, không bố trí điểm thu gom nước rỉ rác. Thực trạng này dẫn đến tình trạng đổ trộm rác diễn ra phổ biến, kể cả tại các điểm tập kết trong khu vực nội thành như các quận Lê Chân, Dương Kinh...
Tìm giải pháp đầu tư
Đề án tổng thể về thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn trên địa bàn thành phố Hải Phòng giai đoạn 2022–2025, tầm nhìn đến năm 2050 nêu rõ: theo quy định tại khoản 2, Điều 26, Thông tư số 02/2022/TTBTNMT ngày 10-1-2022 của Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường), các trạm trung chuyển chất thải rắn phải được đầu tư xây dựng bảo đảm các yêu cầu về bảo vệ môi trường. Theo đó, trạm trung chuyển cố định cỡ nhỏ (công suất dưới 100 tấn/ngày, bán kính phục vụ 10 km, diện tích tối thiểu 500 m²) phải đáp ứng các điều kiện: có tường bao, mái che, hệ thống thu gom và xử lý nước thải, hệ thống lọc và khử mùi, khoảng cách an toàn môi trường tối thiểu 20 m, có dải cây xanh cách ly, hệ thống thiết bị cân, camera giám sát... Các điểm tập kết chất thải rắn sinh hoạt cũng phải tuân thủ các quy định tại Thông tư 02/2022/TTBTNMT như: bảo đảm khoảng cách an toàn môi trường, bố trí thiết bị lưu chứa phù hợp, không rò rỉ nước ra môi trường, thực hiện vệ sinh, khử mùi định kỳ... Tuy nhiên, hiện nay, việc tìm được các địa điểm đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn nêu trên là một thách thức lớn, nhất là tại các khu vực nội thành có mật độ dân cư cao và quỹ đất hạn chế. Mặc dù Đề án đặt mục tiêu xây dựng 50 trạm trung chuyển trong giai đoạn 2022–2025, nhưng đến nay, Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các địa phương mới chỉ xác định được 14 địa điểm phù hợp để triển khai. Bên cạnh đó, bài toán về nguồn lực đầu tư xây dựng các trạm trung chuyển và điểm tập kết cũng đang là vấn đề lớn cần sớm được tháo gỡ.
Theo phản ánh của huyện An Lão, chi phí đầu tư xây dựng điểm tập kết rác tại thôn An Luận lên tới hơn 600 triệu đồng, được trích từ ngân sách địa phương. Tuy nhiên, hiện nay ngân sách cấp huyện còn hạn chế, trong khi phải bố trí cho nhiều hạng mục đầu tư khác. Đối với lĩnh vực môi trường, ngoài xây dựng điểm tập kết rác, địa phương còn phải dành nguồn lực cho các nhiệm vụ cấp thiết khác như: đóng cửa các bãi rác tạm, cải tạo bãi rác hợp vệ sinh... Hiện nguồn chi cho hoạt động bảo vệ môi trường tại địa phương vẫn còn hạn chế, mới chỉ cơ bản đáp ứng công tác thu gom, vận chuyển rác thải thường xuyên. Nhằm tháo gỡ khó khăn về nguồn vốn, UBND thành phố đã ban hành Quyết định số 07/2024/QĐ-UBND ngày 5- 4-2024, quy định danh mục lĩnh vực, địa bàn ưu đãi xã hội hóa và mức miễn, giảm tiền thuê đất tại các đô thị trên địa bàn thành phố trong một số lĩnh vực, trong đó có môi trường. Triển khai Quyết định này, Sở Tài nguyên và Môi trường (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường) có văn bản số 2065/STNMTQLCTR đề nghị UBND các quận, huyện rà soát, đề xuất và cung cấp thông tin gửi về Sở Kế hoạch và Đầu tư (nay là Sở Tài chính) liên quan đến danh mục các dự án đầu tư xã hội hóa trong lĩnh vực môi trường, bao gồm: xây dựng, vận hành các trạm trung chuyển chất thải rắn sinh hoạt và cơ sở thu gom, vận chuyển rác thải.
Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Dương Đình Ổn thông tin, việc triển khai Nghị quyết số 27/NQ-HĐND của HĐND thành phố về nhiệm vụ và giải pháp tổng thể thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn là rất quan trọng. Trong đó, ưu tiên xây dựng trạm trung chuyển rác tại các khu vực ngoại thành, cùng với việc điều chỉnh mạng lưới thu gom chất thải phù hợp với điều kiện thực tế mới, là những giải pháp cấp thiết, cần sớm được triển khai đồng bộ.
Hiện nay, dù vị trí xây dựng trạm trung chuyển được xác định, nhưng khó khăn về nguồn lực đầu tư rất cần được quan tâm tháo gỡ. Do đó, chính quyền địa phương cần vào cuộc chủ động, tích cực, vận động xã hội hóa, doanh nghiệp đầu tư trong lĩnh vực môi trường, để sớm có những trạm trung chuyển, điểm tập kết rác đạt tiêu chuẩn, phục vụ hiệu quả công tác phân loại rác tại nguồn.