Hạn chế rác thải nhựa dùng một lần cần sự chung tay của cộng đồng

Bao bì nhựa dùng một lần vẫn phổ biến 

Hiện nay, một số cửa hàng kinh doanh “nói không” với túi nilon, khuyến khích người tiêu dùng sử dụng bao bì tái sử dụng nhiều lần như Trung tâm thương mại MM Megar Makert; hệ thống cửa hàng TokyoLife… Bên cạnh những cơ sở kinh doanh “nói không” triệt để, có cửa hàng sử dụng biện pháp khuyến khích, như Siêu thị Aeon có quầy thanh toán riêng đối với khách hàng không sử dụng túi nilon. Song thực tế hiện nay, những cơ sở kinh doanh dịch vụ nói không hoặc hạn chế sử dụng túi nilon còn quá ít. Theo Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Phạm Văn Thuấn, những năm gần đây, Sở có nhiều đợt phối hợp với tổ chức Green Hub tiến hành khảo sát tình hình rác thải nhựa tại một số cửa sông, ven biển trên địa bàn thành phố. Kết quả, trong số các loại rác vô cơ thu thập được từ các bãi biển, rác nhựa chiếm khoảng 53 - 93% về số lượng các mảnh rác thu được. Phần lớn là trong số đó là các loại túi nilon, mảnh nhựa cứng, mảnh xốp. 

Việc đánh thuế đối với bao bì nhựa dùng một lần được xem là giải pháp để hạn chế rác thải nhựa. Tuy nhiên, kết quả đạt được chưa bảo đảm yêu cầu. Nghị quyết số 579/2018/UBTVQH14 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 26-9-2018 có hiệu lực bắt đầu từ ngày 1-1-2019 về biểu thuế môi trường quy định áp dụng mức thuế môi trường đối với bao bì nilon 50.000 đồng/kg. Mức thuế này chưa làm giảm giá bán, sức tiêu thụ sản phẩm nhựa dùng một lần. Theo khảo sát tại một số cửa hàng bán sản phẩm bao bì phục vụ kinh doanh ăn uống trên phố Tam Bạc, quận Hồng Bàng, có hộp đựng bằng bìa giấy, hộp nhựa, song các sản phẩm bao bì bằng nhựa dùng một lần vẫn được tiêu thụ nhiều hơn. Hộp giấy đưa chia nhiều loại, loại đựng đồ khô, loại đựng đồ nước và thức ăn nóng, dao động 3-4 nghìn đồng/sản phẩm. Trong khi đó, giá khay đựng đồ ăn nhiều ngăn bằng nhựa chỉ có 1.400-1.700 đồng/sản phẩm, còn các loại cốc nhựa, hộp nhựa dùng một lần chỉ có giá vài trăm đồng/sản phẩm. Mặc dù nhiều người dân được khuyến cáo nhựa dùng một lần làm bằng nhựa tái sinh, không an toàn cho sức khỏe, song với giá thành rẻ, tính tiện lợi, hộ kinh doanh vẫn ưu tiên sản phẩm nhựa. Còn người tiêu dùng phần lớn do thói quen vẫn chấp nhận việc sử dụng bao bì nhựa dùng một lần.

Đẩy mạnh phân loại gắn tái chế 

Theo kế hoạch hành động tăng trưởng xanh thành phố Hải Phòng giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn 2050, để thực hiện mục tiêu xanh hóa lối sống và thúc đẩy tiêu dùng bền vững cần xây dựng lối sống xanh kết hợp với nếp sống đẹp truyền thống để tạo nên đời sống chất lượng cao hòa hợp với thiên nhiên, tạo lập văn hóa tiêu dùng bền vững trong bối cảnh hội nhập với thế giới. Mục tiêu chủ yếu đến năm 2030 của thành phố là tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được phân loại tại nguồn, thu gom, xử lý theo tiêu chuẩn, quy chuẩn đạt 100%, trong đó tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt đô thị được xử lý bằng công nghệ chôn lấp trực tiếp trên tổng lượng chất thải được thu gom đạt 10%. Theo thống kê của Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hải Phòng, trên địa bàn thành phố phát sinh khoảng 2.000 tấn rác thải sinh hoạt/ngày đêm, trong đó chiếm 10% là rác thải nhựa. Việc thu gom rác thải nhựa rất khó khăn, việc việc phân loại rác trên diện rộng chưa được thực hiệu quả và chôn lấp hoặc đốt rác chỉ là giải pháp cuối cùng. Tái chế, thực hiện việc tuần hoàn rác bao gồm tiết giảm, tái sử dụng, tái chế mới là giải pháp bền vững. 

Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có các quy định nhằm giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế và xử lý chất thải nhựa, phòng, chống ô nhiễm rác thải nhựa đại dương. UBND cấp tỉnh chỉ đạo tổ chức thu gom, xử lý chất thải nhựa; tuyên truyền, vận động việc hạn chế sử dụng bao bì nhựa khó phân hủy sinh học và sản phẩm nhựa sử dụng một lần; tuyên truyền về tác hại của việc thải bỏ ngư cụ trực tiếp xuống biển, rác thải nhựa đối với hệ sinh thái. Tại các Điều 54, 55 của Luật Bảo vệ môi trường quy định rõ trách nhiệm của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu gồm: trách nhiệm tái chế và trách nhiệm xử lý rác thải nhựa. Quy định này cho thấy, cộng đồng xã hội và doanh nghiệp cần phải thay đổi hành vi và ứng xử đối với các sản phẩm nhựa và rác thải nhựa. Sự hợp tác và nỗ lực từ mọi tầng lớp trong xã hội để đối mặt và giải quyết vấn đề rác thải nhựa.

Theo thống kê từ Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường), mỗi năm tại Việt Nam có khoảng 1,8 triệu tấn rác thải nhựa thải ra môi trường, trong đó 0,28- 0,73 triệu tấn bị thải ra biển; có đến 90% rác thải nhựa được xử lý theo cách chôn, lấp, đốt và chỉ có 10% còn lại là được tái chế. Bình quân mỗi hộ gia đình sử dụng khoảng 1 kg túi nilon/tháng.

Bài và ảnh: BẢO CHÂU