Hải Phòng - 70 năm “Trung dũng - Quyết thắng”, vững bước vươn xa (kỳ 2)
(Còn tiếp)
Kỳ 2: Đi đầu trong dựng xây và đổi mới
Bác Hồ nói chuyện với công nhân Nhà máy cơ khí Duyên Hải (Hải Phòng), ngày 16-3-1961. (Ảnh: Tư liệu/TTXVN)
Ngày 13-5-1955, Hải Phòng hoàn toàn giải phóng. Thực dân Pháp rút lui để lại một thành phố tiêu điều, với nhà máy, xí nghiệp đóng cửa, công nhân thất nghiệp, sản xuất nông nghiệp đình trệ. Trước khó khăn, thách thức ấy, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân thành phố phát huy nghị lực phi thường, dũng cảm và sáng tạo, tận dụng mọi khả năng và thế mạnh của địa phương để nhanh chóng ổn định tình hình, khôi phục kinh tế, xây dựng và bảo vệ thành phố. Những nỗ lực ấy góp phần quan trọng cùng cả nước làm nên kỳ tích Đại thắng mùa Xuân 1975, non sông thu về một mối.
Tái thiết mạnh mẽ, góp sức chi viện cho chiến trường miền Nam ruột thịt
Ngay sau ngày giải phóng, Hải Phòng - với vị thế là cảng biển lớn nhất miền Bắc, đầu mối giao thông chiến lược và trung tâm công nghiệp trọng yếu - trở thành địa bàn đặc biệt quan trọng trong tiến trình hàn gắn vết thương chiến tranh, từng bước khôi phục và phát triển đất nước, xây dựng chủ nghĩa xã hội.
Giai đoạn 1955-1965, giữa muôn vàn khó khăn, thành phố Cảng không ngừng tái thiết, khắc phục hậu quả chiến tranh, khôi phục sản xuất và hạ tầng. Các nhà máy, xí nghiệp như Máy nước, Máy đèn, Xi măng Hải Phòng, Cơ khí Duyên Hải… nhanh chóng được vận hành trở lại. Cảng Hải Phòng rộn ràng tiếng máy, những đoàn tàu, đoàn xe chở hàng tiếp tế cho khắp miền Bắc, đón tiếp bạn bè quốc tế, khẳng định vị thế “cửa ngõ hướng ra thế giới” của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Cùng với công nghiệp, các lĩnh vực nông nghiệp, ngư nghiệp, văn hóa, giáo dục cũng được ổn định và phát triển. Diện mạo đô thị ngày càng khang trang, đời sống vật chất và tinh thần của người dân được cải thiện rõ rệt. Hải Phòng trở thành niềm tự hào không chỉ của miền Bắc mà của cả dân tộc, điển hình tiêu biểu trong tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội.
Khi đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại miền Bắc, Hải Phòng một lần nữa trở thành “thành phố tuyến đầu”, mảnh đất “thử lửa” ý chí kiên cường, là hậu phương vững chắc và mặt trận chiến đấu trực diện với quân thù. Giữa mưa bom bão đạn, quân và dân thành phố lập nên những chiến công oanh liệt. Từ trận đầu bắn rơi máy bay Mỹ trên đảo Bạch Long Vĩ (26-3-1965) đến chiến thắng oanh liệt trong chiến dịch 12 ngày đêm cuối năm 1972, Hải Phòng trở thành “pháo đài thép” trên vùng trời phía Đông Bắc.
Suốt 11 năm vừa sản xuất, vừa chiến đấu (1965-1975), quân dân thành phố tổ chức hơn 4.000 trận đánh, bắn rơi 317 máy bay Mỹ, trong đó có 5 chiếc B-52, bắt sống 16 phi công. Hàng trăm quả thủy lôi được tháo gỡ từ lòng biển; hàng nghìn chuyến hàng viện trợ quốc tế được tiếp nhận an toàn qua Cảng Hải Phòng, chi viện cho miền Nam ruột thịt.
Không chỉ chiến đấu anh dũng, Hải Phòng còn là hậu phương tiêu biểu trong phong trào “thóc không thiếu cân, quân không thiếu người”, rồi tiến lên “thóc thừa cân, quân thừa người”. Thành phố hoàn thành 30 đợt tuyển quân, vượt chỉ tiêu 103,9%, đóng góp hàng vạn thanh niên ưu tú ra trận. Phong trào thi đua “Ba đảm đang” trong giới phụ nữ lan tỏa mạnh mẽ, trở thành biểu tượng của tinh thần kiên cường và trách nhiệm công dân trong thời chiến.
Ba lần Bác Hồ gửi thư khen và tặng cờ luân lưu “Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược” cho Đảng bộ, quân và dân thành phố Cảng. Đảng và Nhà nước trao tặng Hải Phòng Huân chương Độc lập hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến hạng Nhất, Huân chương Chiến công hạng Nhất; đặc biệt năm 1985, thành phố vinh dự đón nhận Huân chương Sao Vàng - phần thưởng cao quý nhất của Nhà nước. Hải Phòng mãi mãi ghi danh trong sử vàng kháng chiến dân tộc với phẩm chất “Trung dũng - Quyết thắng” sáng ngời.
Chủ động, tiên phong đổi mới
Từ tháng 5-1975 đến giữa năm 1980, đất nước và thành phố Hải Phòng đứng trước nhiều thử thách nghiêm trọng. Hai cuộc chiến tranh biên giới và sự bao vây, cấm vận, chống phá quyết liệt của các thế lực thù địch đặt Hải Phòng vào vị trí trọng điểm đầy cam go. Đồng thời, những nhược điểm của mô hình quản lý bao cấp thời kỳ trước bộc lộ rõ, trở thành lực cản đối với sự phát triển kinh tế - xã hội.
Trước tình hình đó, với bản lĩnh vững vàng và kinh nghiệm dày dạn, Đảng bộ và chính quyền thành phố vận dụng sáng tạo các chủ trương, nghị quyết của Đảng, từng bước giải quyết khó khăn, mạnh dạn tìm kiếm hướng đi mới cho phát triển kinh tế.
Trong lĩnh vực nông nghiệp, Hải Phòng sáng tạo, tiên phong thực hiện cơ chế “khoán sản phẩm” - bước đột phá quan trọng mở ra giai đoạn mới. Nghị quyết 24 của Ban Thường vụ Thành ủy trở thành động lực thúc đẩy sản xuất nông nghiệp, mang lại thắng lợi ngay từ vụ đầu tiên. Trước đây, năng suất lúa chỉ đạt khoảng 4 tấn/ha/năm, với sản lượng 18 vạn tấn/năm; nhưng ngay vụ khoán đầu tiên năm 1980, sản lượng tăng lên 19 vạn tấn và đến năm 1982, Hải Phòng vượt qua mốc 5 tấn/ha. Thành công này góp phần quan trọng để Ban Bí thư Trung ương ban hành Chỉ thị số 100-CT/TW ngày 18-1-1981, mở ra giai đoạn mới trong nhận thức và đổi mới cơ chế quản lý nông nghiệp trên toàn quốc, tạo động lực mới cho sản xuất nông nghiệp, góp phần đưa nông nghiệp Việt Nam thoát khỏi khủng hoảng.
Với tinh thần phát huy dân chủ và dựa vào dân, Đảng bộ thành phố nghiên cứu, tổng kết các mô hình sáng tạo từ cơ sở. Từ thực tiễn phường Trần Nguyên Hãn (quận Lê Chân) và xã Đông Sơn (huyện Thủy Nguyên) năm 1983, phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” được đưa vào Nghị quyết Đại hội 6 của Đảng (1986) và trở thành nguyên tắc thực hiện thống nhất trên toàn quốc.
Hải Phòng luôn biết cách tìm ra những lối đi riêng mang tính đột phá để vươn lên, tự hào cung cấp nhiều luận cứ khoa học và kết quả thực tiễn góp phần hình thành đường lối đổi mới toàn diện của Đảng. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng từng khẳng định trong chuyến thăm và làm việc với Đảng bộ và nhân dân thành phố “Hải Phòng là một trong những địa phương khởi phát sự đổi mới tư duy lãnh đạo, từ phong trào khoán mới đến quy chế dân chủ “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”, “Dân vận khéo”… đã tạo những viên gạch đầu tiên hình thành đường lối đổi mới toàn diện của cả nước”.
Những bước đi chủ động, sáng tạo và tiên phong ấy đặt nền móng vững chắc đối với phát triển kinh tế - xã hội của Hải Phòng trong những năm tiếp theo, góp phần đưa thành phố trở thành một trong những trung tâm kinh tế trọng điểm phía Bắc, đồng thời là địa phương đi đầu trong công cuộc đổi mới của cả nước.
Kỳ 3: Chuyển mình mạnh mẽ, đột phá