Linh thiêng đền Tranh
(HPĐT)- Đền Tranh ở thôn Tranh Xuyên, xã Đồng Tâm, nay là khu dân cư Tranh Xuyên, thị trấn Ninh Giang, huyện Ninh Giang (Hải Dương) thu hút hàng trăm nghìn lượt khách mỗi năm. Theo truyền thuyết, vào thời nhà Trần, tại vùng ngã ba sông Tranh giao với sông Luộc, người dân lập ra một ngôi đền thờ vị thủy thần cai quản khúc sông này. Đền ban đầu là ngôi miếu nhỏ, còn gọi là Tranh Giang Đại Vương cổ miếu, nằm sát bến sông nên thường bị tác động của thủy triều và dòng nước xoáy. Do bờ sông thường bị xói lở nên đến năm 1935, người dân lập một đền thờ mới tại làng Tranh Xuyên.
(HPĐT)- Đền Tranh ở thôn Tranh Xuyên, xã Đồng Tâm, nay là khu dân cư Tranh Xuyên, thị trấn Ninh Giang, huyện Ninh Giang (Hải Dương) thu hút hàng trăm nghìn lượt khách mỗi năm. Theo truyền thuyết, vào thời nhà Trần, tại vùng ngã ba sông Tranh giao với sông Luộc, người dân lập ra một ngôi đền thờ vị thủy thần cai quản khúc sông này. Đền ban đầu là ngôi miếu nhỏ, còn gọi là Tranh Giang Đại Vương cổ miếu, nằm sát bến sông nên thường bị tác động của thủy triều và dòng nước xoáy. Do bờ sông thường bị xói lở nên đến năm 1935, người dân lập một đền thờ mới tại làng Tranh Xuyên.
Căn cứ vào hệ thống bia ký tại đền, năm Tự Đức thứ năm (1852), ngôi đền được trùng tu tôn tạo trên quy mô lớn, với những mảng chạm khắc cầu kỳ, tinh xảo, có tượng Quan lớn Tuần Tranh.
Năm 1887, Pháp chiếm Hải Dương và Ninh Giang, chúng đóng quân ở thành Đô Giang (nay thuộc thị trấn Ninh Giang) và sử dụng một số công trình kiến trúc để làm nơi đóng quân, trong đó có đền Tranh, mặc dù vậy chúng cũng không dám phá đền vì nghe danh đền rất thiêng.
Sau này nhân dân xây một đền Tranh mới ở giữa phố của thị trấn Ninh Giang theo kiểu nội công ngoại quốc, có tam quan do ông Đào Lạng ở xã Văn Hội cung tiến. Đền có tổng số 127 gian trên khu đất rộng 4 mẫu Bắc bộ. Năm 1946, khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bùng nổ, thực hiện tiêu thổ kháng chiến, đền bị phá chỉ còn 3 gian cung cấm.
Năm 1954, đền Tranh được phục dựng để đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng trong nhân dân. Đến năm 1966, do nhu cầu mở rộng doanh trại quân đội, nhân dân địa phương cùng Lữ đoàn 513 (Quân khu Ba) chuyển ngôi đền về địa điểm ngày nay.
Đền Tranh thờ thủy thần sông Tranh gọi là Quan lớn Tuần Tranh. Đây là tín ngưỡng dân gian của những người làm nghề sông nước, sau đó lan ra những người buôn bán, mong mọi việc thông đồng, bén giọt, làm ăn gặp nhiều may mắn. Thông qua hình thức tín ngưỡng giúp chúng ta hiểu thêm cuộc đấu tranh chống thiên tai của ông cha ta.
Ngày 25-3-2009, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng đền Tranh là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Một năm đền Tranh có 2 kỳ lễ hội mùa xuân và lễ dâng hương mùa thu. Nghệ thuật hát chầu văn và thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ trở thành một trong những nét văn hóa nổi bật tại lễ hội đền Tranh.
Lễ hội truyền thống đền Tranh được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2022. Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia đền Tranh cũng được công nhận sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP 4 sao. Tháng 3-2024, Lễ hội đền Tranh đặc biệt ý nghĩa khi di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia đền Tranh được đón nhận quyết định là điểm du lịch.