Nhà thơ Hải Như và những câu thơ bình dị về Bác

“Tượng đài thơ” về Chủ tịch Hồ Chí Minh 

Tại tọa đàm “Nhà thơ Hải Như - Một thế kỷ suy tư” và lễ ra mắt tuyển tập “Hải Như - Thơ và tiểu luận” (NXB Hội Nhà văn), nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông (28-11-1923 - 28-11-2023), nhiều nhà văn, nhà nghiên cứu nhận định: Trong hành trình sáng tạo của mình, nhà thơ Hải Như dựng nên hai tượng đài thi ca - "Thành phố Hoa Phượng Đỏ" và "Chúng cháu canh giấc Bác ngủ, Bác Hồ ơi". Đây chính là những tác phẩm góp phần làm nên tên tuổi và vị thế của ông trong nền văn học cách mạng Việt Nam. 

Trong lời đề tựa sách "Hồ Chí Minh - Người tin ở con người", Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam Nguyễn Quang Thiều nhận định: “Khi Chủ tịch Hồ Chí Minh ra đi, không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn thế giới có biết bao lời ngợi ca và những câu thơ viết về Người. Nhưng Hải Như đã tìm một lối đi sáng tạo của riêng mình. Thơ của ông đã dựng lên chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh một cách giản dị nhất, Việt Nam nhất, vừa gần gũi lại vừa lớn lao. Đấy là thành công lớn của ông và cũng sẽ là thành công của bất kỳ nhà văn, nhà thơ nào khi viết về một nhân vật vĩ đại của lịch sử...”. Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều viện dẫn: Trong bài thơ "When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd" (tạm dịch: Khi hoa tử đinh hương nở lần cuối trong sân), nhà thơ Walt Whitman viết về sự ra đi của tổng thống Abraham Lincoln: “Nơi ngươi kết thúc chuyến đi, hỡi tinh cầu buồn thảm, ngươi rơi vào trong đêm tối rồi biến mất luôn / Hỡi ngôi sao sáng toàn năng đã lặn xuống ở phương Tây!/ Hỡi bóng đêm - Hỡi đêm đau thương đầy nước mắt!...”. Còn nhà thơ Hải Như lại viết về sự vĩnh hằng của Chủ tịch Hồ Chí Minh sau cái chết: “Trăng vào cửa sổ đòi thơ/ Bác vừa chợp mắt xin chờ trăng ơi!.../ Chúng ta hãy bước nhẹ chân, nhẹ nữa / Trăng trăng ơi, hãy yên lặng cúi đầu... / Trọn cuộc đời, Bác có ngủ yên đâu/ Nay Bác ngủ, chúng ta canh giấc ngủ”. Theo Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, sự vĩnh hằng của Chủ tịch Hồ Chí Minh không nằm ở sự ngợi ca, những tượng đài, mà nằm trong trái tim của các thế hệ người Việt Nam, bạn bè quốc tế, trong sự dâng hiến của Người cho dân tộc...

Viết về Người một cách bình dị nhất 

Giữa trăm nghìn sắc màu trong vườn thi ca viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh, thơ Hải Như (tên thật là Vũ Như Hải, sinh năm 1923 tại Nam Trực, Nam Định) lại có một vẻ riêng bởi góc nhìn rất khác về lãnh tụ: “Viết về Người/ Tôi không viết về một nhân vật siêu phàm/ Với những câu thơ chải chuốt/ Người không cần”… (Viết về Người, 1-1970). Nét đặc sắc của thơ Hải Như ở chỗ từ chi tiết nhỏ, rất nhỏ mà nhà thơ đã khái quát lên một tầm cao mới, rất lớn về tư tưởng và nhận thức: “Bác Hồ đứng/ Người sau không bị khuất/ Ta đứng (thường quên)/ Che lấp… / Bạn mình” (Người sau không bị khuất, 10-1970); hay “Kể cả lúc trên lễ đài Bác đứng/ Nhìn chúng ta/ Người cũng vẫn nhìn ngang” (Chi tiết cần ghi, 1971). Cái bình thường đã làm nên sự vĩ đại ở một nhân cách lớn. Và đây cũng chính là nhân cách của con người Hồ Chí Minh đã cho chúng ta nhiều bài học để có một trái tim biết yêu thương và lòng nhân ái. 

Nhiều bài thơ cũng đã kể lại từng câu chuyện về cách sống giản dị, hòa đồng của Bác qua từng chi tiết nhỏ mà nếu ai tinh ý mới phát hiện ra: “Bác Hồ đi dép lốp cao su/ Đâu chỉ vì giản dị/ Mà vì lẽ cao hơn/ Ta lười nghĩ chẳng tìm thêm/ Khi trái đất này còn những trẻ em/ Chưa có đủ giày đi/ Người không sao sống khác” (Đâu chỉ vì giản dị, 1970). Thơ Hải Như khẳng định sự vĩnh cửu của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Như bao người dân, vẫn còn đó hình ảnh Bác sống mãi cùng non sông đất nước: “Như Tổ quốc - Người muôn đời bất tử!/ Bác Hồ vẫn vào miền Nam đấy chứ/ Bởi mỗi chúng ta rước Bác Hồ vào/ Hai bốn triệu trái tim, Bác truyền máu hồng hào/ Xin đập tiếp trái tim Người vĩ đại” (Bác vẫn vào miền Nam đấy chứ, 22-10-1969), hay “Xin đừng nghĩ là Bác Hồ đã mất/ Tuổi trẻ Bác Hồ ta mới gặp/ Tuổi trẻ Hồ Chí Minh trên trái đất này/ Sẽ mãi mãi là bài ca đẹp nhất” (Tuổi trẻ Bác Hồ, 18-11-1969). Chẳng phải vô tình khi nhắc tới Hải Như là mọi người nghĩ ngay tới nhà thơ chuyên sáng tác về hình tượng Hồ Chí Minh, dù ông không được gặp vị lãnh tụ lúc sinh thời. Đó cũng là đề tài lớn xuyên suốt đời thơ của ông. Trong thơ Hải Như, chân dung vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc Việt Nam hiện lên giản dị, gần gũi mà thiêng liêng. Và, tập thơ ông viết về Người - "Hồ Chí Minh - Người tin ở con người" không chỉ là một tác phẩm văn học đặc sắc, mà còn là tài liệu hữu ích cho việc giáo dục tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong thời kỳ mới. 

LAM ANH