Kinh tế tập thể, hợp tác xã: Động lực mới trong phát triển bền vững
(HPĐT)- Kinh tế tập thể, hợp tác xã (HTX) đang từng bước khẳng định vai trò là thành phần quan trọng trong nền kinh tế của thành phố, góp phần thúc đẩy xây dựng nông thôn mới, bảo đảm an sinh xã hội và phát triển bền vững. Từ những mô hình cũ kỹ, lạc hậu, hoạt động trầm lắng, khu vực này đang cho thấy sức sống mới nhờ đổi mới tư duy, cơ chế hoạt động, vận hành hiện đại, hiệu quả, gắn kết chặt chẽ với nhu cầu thị trường, tạo việc làm, thu nhập ổn định cho các thành viên.
Chuyển mình mạnh mẽ
Đến HTX sản xuất kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Dũng Tiến (huyện Vĩnh Bảo), tận mắt chứng kiến cánh đồng rau sạch, hoa thương phẩm đến hệ thống nhà màng trồng rau hữu cơ tưới tiêu tự động… xanh mơn mởn, tất cả đều cho thấy mô hình sản xuất hiện đại, đang dần thay thế lối canh tác cũ kỹ, nhỏ lẻ. Giám đốc HTX Vũ Văn Quý chia sẻ: “Các thành viên trong HTX từng bước ứng dụng khoa học kỹ thuật, nâng cao chất lượng nông sản và hướng đến thị trường tiêu dùng an toàn. Đời sống bà con cũng khấm khá hơn. Trong bối cảnh Hải Phòng và Hải Dương chuẩn bị hợp nhất, mở ra dư địa phát triển mạnh mẽ, HTX đứng trước cơ hội lớn để mở rộng không gian sản xuất, thúc đẩy liên kết tiêu thụ nông nghiệp sạch". HTX Dũng Tiến là một ví dụ điển hình cho sự hồi sinh của các HTX trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Nhìn lại lịch sử, thời kỳ bao cấp, HTX trên địa bàn thành phố từng gắn với mô hình kế hoạch hóa tập trung, thiếu tính chủ động và hiệu quả thấp. Chỉ từ sau công cuộc đổi mới năm 1986 và đặc biệt là khi Luật Hợp tác xã năm 2012 có hiệu lực, khu vực kinh tế tập thể mới thực sự có điều kiện để phát triển đúng hướng. Các HTX dần được trao quyền tự chủ, linh hoạt về tổ chức sản xuất, tài chính và tiếp cận thị trường.
Thực tiễn tại nhiều địa phương như Kiến Thụy, Vĩnh Bảo, An Lão, Thủy Nguyên cho thấy, mô hình HTX kiểu mới đang phát huy hiệu quả cao. Các HTX gắn với chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP), tham gia chuỗi liên kết giá trị và mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản. Điều này giúp gia tăng thu nhập cho thành viên, đồng thời nâng cao sức cạnh tranh trước sức ép từ hàng hóa các vùng miền và hàng nhập khẩu.
Tại xã Tú Sơn (huyện Kiến Thụy), HTX dịch vụ chăn nuôi Thái Sơn có xu hướng sản xuất nông nghiệp hiện đại với việc đầu tư nhà lưới trồng rau sạch, kết nối tiêu thụ sản phẩm với các bếp ăn tập thể và siêu thị lớn như AEON MALL. Nhờ đó, HTX không chỉ tạo thu nhập ổn định cho các thành viên, nâng cao uy tín nông sản địa phương.
Tại quận Hồng Bàng, đổi mới tư duy là chìa khóa giúp HTX dịch vụ nông nghiệp và điện năng An Hưng thành công. Năm 2024, HTX đầu tư 2 trạm biến áp, nâng cấp 42 km đường điện hạ thế, áp dụng công tơ điện tử và ký hợp đồng điện tử với các hộ dân, bước tiến trong hiện đại hóa hệ thống điện. HTX cũng phát triển vùng trồng hành lá đạt chuẩn OCOP 4 sao phục vụ xuất khẩu, thực hiện phân loại rác thải tại nguồn, tích hợp mô hình kinh tế đa lĩnh vực.
Ngoài nông nghiệp, các HTX trong lĩnh vực thủ công mỹ nghệ cũng đang có bước tiến đáng kể. Tại HTX Mây tre Tiên Cầm (huyện An Lão) và HTX thủ công mỹ nghệ Đồng Minh (huyện Vĩnh Bảo), bàn tay khéo léo của người thợ góp phần bảo tồn và phát triển làng nghề truyền thống, mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước và quốc tế, tạo việc làm ổn định cho lao động địa phương.
Khơi thông nguồn lực, phát triển bền vững
Theo thống kê của Liên minh HTX thành phố, tính đến hết tháng 3-2025, Hải Phòng có 665 HTX, trong đó 372 HTX hoạt động đa ngành. Giai đoạn 2020- 2024, thành phố thành lập mới 130 HTX, tập trung chủ yếu vào lĩnh vực nông nghiệp (chiếm 69,4%). Đây là kết quả của sự vào cuộc đồng bộ từ nhiều phía, đặc biệt là các chính sách hỗ trợ về vốn, khoa học kỹ thuật, đất đai, xúc tiến thương mại và đào tạo nhân lực.
Chủ tịch Liên minh HTX thành phố Ngô Ngọc Khánh khẳng định, khu vực kinh tế tập thể cùng với kinh tế tư nhân đang góp phần quan trọng trong giải quyết việc làm, ổn định đời sống dân sinh và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương. 100% HTX trên địa bàn thành phố chuyển đổi hoạt động theo Luật HTX năm 2012, từng bước kiện toàn bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu quả. Tuy vậy, khu vực HTX còn nhiều khó khăn: quy mô nhỏ, thiếu vốn, hạn chế trong quản trị và năng lực cạnh tranh chưa cao. Điều này đòi hỏi thành phố cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách đặc thù để khơi thông các nguồn lực phát triển HTX.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh và hội nhập sâu rộng, các HTX cần được định hướng phát triển theo hướng hiện đại, liên kết chuỗi, ứng dụng công nghệ cao và xây dựng thương hiệu sản phẩm. Việc đào tạo đội ngũ cán bộ có tư duy thị trường, khả năng kết nối, sáng tạo mô hình kinh doanh mới là yếu tố then chốt. Khi các HTX thực sự trở thành hạt nhân của các chuỗi giá trị, không chỉ góp phần tái cấu trúc nền nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới, mà còn khẳng định vai trò của kinh tế tập thể như một trụ cột quan trọng trong phát triển bền vững của thành phố trong giai đoạn mới.