Ứng phó với biến đổi khí hậu: Hành động sớm, giảm thiểu rủi ro

Thời tiết cực đoan gây thiệt hại lớn 

Siêu bão số 3 năm 2024 đã qua đi từ lâu, nhưng với ông Vũ Đức Khải, ở thôn Đại Điền, xã Tân Viên (huyện An Lão), ký ức về cơn bão vẫn chưa phai nhòa. Toàn bộ khu nhà trại nuôi gà rộng hơn 100 m2 của ông bị tốc mái hoàn toàn, hơn 1 nghìn con gà thịt chuẩn bị xuất chuồng bị gió bão quật chết. Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường), siêu bão số 3 gây thiệt hại cho ngành nông nghiệp của Hải Phòng hơn 4800 tỷ đồng. Theo kết quả nghiên cứu tăng trưởng xanh ở Hải Phòng của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) công bố năm 2016, Hải Phòng nằm trong nhóm các thành phố cảng có tỷ lệ thiệt hại do biến đổi khí hậu tăng cao đến năm 2070. Thực tế ngày càng chứng minh nghiên cứu này là có cơ sở vững chắc. 

Những thiệt hại từ siêu bão số 3 và các hiện tượng thời tiết cực đoan gần đây không phải là điều ngẫu nhiên, mà nằm trong xu thế biến đổi khí hậu rõ rệt mà Hải Phòng đang phải đối mặt. Theo Phó giám đốc Đài Khí tượng thuỷ văn Hải Phòng thuộc Cục Khí tượng thuỷ văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Hồng Sinh, năm 2024, thành phố chịu thiệt hại nặng nề do bão số 3 gây ra. Đây là cơn bão có cường độ mạnh nhất trong 30 năm trở lại đây hoạt động trên biển Đông; lập kỷ lục về quốc gia, vùng lãnh thổ bị ảnh hưởng. Đáng lo, những năm gần đây, những hình thái thời tiết cực đoan, bão, lũ, không dừng ở những bão thông thường mà “vượt” siêu cấp; kéo theo đó là những thiệt hại lớn về kinh tế - xã hội xuất hiện ngày càng nhiều hơn. Nguyên nhân do hiện tượng nóng lên toàn cầu, các đại dương hấp thụ hơn 90% lượng nhiệt dư thừa, băng ở hai đầu địa cực tan dần cũng khiến mực nước biển dâng cao. Điều này dẫn tới hệ quả khi các cơn bão hình thành “hút” được nhiều hơi nước hơn, nhiều gió hơn, nên dữ dội hơn so với trước đây. BĐKH khiến bão di chuyển chậm hơn, gây mưa nhiều hơn ở từng địa điểm đi qua. Quả vậy, Hải Phòng “cảm nhận” rất rõ những tác động của BĐKH và nước biển dâng. Tại Trạm hải văn Hòn Dáu (quận Đồ Sơn), qua đo đạc và lưu trữ thông tin, dữ liệu cho thấy, trong vòng 50 năm qua, mực nước biển dâng lên khoảng 20 cm và “nuốt chửng” 35 km2 đất liền. Cùng với đó, tình trạng xâm nhập mặn gia tăng. Chủ tịch Công ty TNHH MTV khai thác công trình thủy lợi Đa Độ Đỗ Văn Trãi cho biết: Từ năm 2019 đến nay, có những thời điểm xâm nhập mặn phủ kín trên toàn hệ thống thủy lợi Đa Độ. Thực trạng này khiến việc lấy nước vào hệ thống thủy lợi để phục vụ sản xuất rất khó khăn, chúng tôi chỉ có thể lấy 1/3 thời gian so với những năm trước và kế hoạch đề ra. 

Không dừng lại ở đó, nước mặn còn lấn sâu vào đất liền, gây ảnh hưởng rộng khắp nhiều khu vực trọng điểm của thành phố. Cụ thể, xâm nhập mặn lan tới 40 km trên sông Kinh Thầy, 35 km trên sông Đá Bạch, 32 km trên sông Lạch Tray và 28 km trên các sông Cấm và Văn Úc. Hệ quả là hàng chục nghìn hecta đất nông nghiệp, nhất là tại Thủy Nguyên, Cát Bà, Bạch Long Vỹ, rơi vào tình trạng thiếu nước tưới và nước sinh hoạt. Không chỉ khu vực nông thôn, các đô thị của Hải Phòng cũng phải đối mặt với nhiều hệ lụy từ biến đổi khí hậu. Bão, sóng lớn và triều cường làm sạt lở hàng nghìn m² kè đá tại khu du lịch Đồ Sơn, gây hư hại hệ thống đê biển Cát Hải, đê hữu Thái Bình, đê tả Văn Úc... Vào mùa hè, người dân phải gồng mình chống chọi với hiệu ứng nhà kính và nắng nóng gay gắt. Còn sau những trận mưa lớn kết hợp triều cường là cảnh ngập úng cục bộ, khiến giao thông tê liệt, sinh hoạt và sản xuất kinh doanh bị đảo lộn nghiêm trọng.

Chủ động ứng phó, giảm thiểu thiệt hại 

BĐKH hiện hữu, tác động trực tiếp đến mỗi quốc gia và từng người dân. Thực tế trên đặt yêu cầu cần giải pháp ứng phó giảm thiểu thiệt hại. Tại hội thảo “Giảm thiểu biến đổi khí hậu thông qua việc thúc đẩy áp dụng Sản xuất sạch hơn - Tiết kiệm năng lượng”, do Tổ chức Tầm nhìn Thế giới tại Việt Nam phối hợp với Sở Ngoại Vụ tổ chức tại Hải Phòng năm 2019, tiến sĩ Nguyễn Hữu Ninh, Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu, Giáo dục Môi trường và Phát triển (CERED) thông tin: BĐKH là xu thế toàn cầu, quy luật tự nhiên, chỉ có thể làm chậm quá trình nóng lên, chứ không thể ngăn chặn. Do đó, cần thực hiện các giải pháp phòng tránh, thích ứng và giảm thiểu thiệt hại. 

Với phương châm “chủ động nhưng không chủ quan” từ năm 2014, UBND thành phố ban hành Quyết định số 65/QĐ-UBND có kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH và nước biển dâng đến năm 2025 với 4 hành động ứng phó và thích nghi; tham gia chiến dịch xây dựng “thành phố an toàn trước thiên tai”. Trước diễn biến bất thường của thời tiết, kế hoạch ứng phó BĐKH của thành phố tiếp tục được chỉnh sửa, bổ sung. Ngày 5-3-2020, UBND thành phố có Quyết định số 565/QĐ-UBND phê duyệt kế hoạch ứng phó BĐKH của thành phố giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050. Kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH xác lập 38 nhiệm vụ, dự án cần ưu tiên thực hiện, chia thành 3 nhóm nhiệm vụ, đó là: giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, thích ứng với BĐKH và tăng cường năng lực quản lý. Với nhiệm vụ ưu tiên là cải thiện hạ tầng nâng cấp hệ thống đê điều, cải tạo hạ tầng ứng phó lũ lụt, đầu tư bổ sung hệ thống trạm quan trắc để nâng cao năng lực dự báo và giám sát khí hậu; yêu cầu các doanh nghiệp thực hiện kiểm kê và tiến tới cắt giảm phát thải khí nhà kính. Để thực hiện cam kết của thành phố đối với việc bảo vệ môi trường và ứng phó với BĐKH, thành phố ban hành kế hoạch hành động tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050, trở thành điểm sáng về lộ trình tăng trưởng xanh bền vững. Theo đó, các doanh nghiệp tập trung giảm phát thải khí nhà kính, xanh hóa các ngành kinh tế, xanh hóa lối sống và thúc đẩy tiêu dùng bền vững, nâng cao năng lực chống chịu. Thí điểm chuyển đổi mô hình khu công nghiệp từ truyền thống sang sinh thái tại các Khu công nghiệp Deep C và Nam Cầu Kiền, hướng tới mô hình kinh tế tuần hoàn, tiết kiệm tài nguyên, giảm chi phí, bảo vệ môi trường, sức khỏe cộng đồng. 167 doanh nghiệp thực hiện kiểm kê phát thải khí nhà kính. Các khu công nghiệp trên địa bàn thành phố đều có hạ tầng kỹ thuật bảo vệ môi trường đạt tiêu chuẩn quy định. Thành phố khuyến khích nhà đầu tư tăng cường sử dụng năng lượng tái tạo, như điện gió, điện mặt trời áp mới; sử dụng công nghệ sạch. Thành phố đang nghiên cứu thực hiện dự án điện gió ngoài khởi đảo Bạch Long Vỹ đáp ứng nhu cầu điện xanh sản xuất công nghiệp. 

Hải Phòng là thành phố cảng biển quốc tế, có vị trí kinh tế, chính trị, quân sự quan trọng. Sự tích cực, chủ động phòng chống thiên tai, ứng phó với BĐKH, bảo vệ tài nguyên môi trường, hướng đến phát triển bền vững là cơ sở để thành phố giảm bớt những tác động tiêu cực; đồng thời, tận dụng những lợi thế do BĐKH mang lại.

BẢO CHÂU