“Rào lỗ hổng” để chặn hàng giả
(HPĐT)- Trong bối cảnh thời gian gần đây cơ quan chức năng liên tiếp phát hiện các vụ việc sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng, ngày 23-5, Bộ Y tế thành lập 15 tổ kiểm tra đột xuất lĩnh vực dược, mỹ phẩm, y dược cổ truyền, sữa, thực phẩm chức năng, thiết bị y tế... Hoạt động kiểm tra diễn ra trong Tháng cao điểm ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, từ nay đến 15-6. Đây cũng là động thái quyết liệt của ngành thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về việc các bộ, ngành, địa phương tiếp tục đẩy mạnh cao điểm đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Trên thực tế, thị trường thuốc, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, mỹ phẩm hiện nay diễn biến rất phức tạp. Ngành Y tế nhận định, nếu không kịp chấn chỉnh, người dân hoang mang vì không biết mặt hàng nào được phép lưu hành, mặt hàng nào là hàng giả, hàng nhái. Bởi lẽ, hoạt động kinh doanh thuốc, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, mỹ phẩm... trên thị trường, nhất là trên các nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội chưa được quản lý chặt chẽ, trong khi các đối tượng có thủ đoạn vi phạm ngày càng tinh vi, lợi dụng công nghệ hiện đại để sản xuất hàng giả; hoạt động kinh doanh trực tuyến chưa được kiểm soát hiệu quả, việc thanh tra, kiểm nghiệm tại tuyến cơ sở còn hạn chế do thiếu nhân lực và trang thiết bị cần thiết.
Để ngăn chặn hàng giả, hàng kém chất lượng, Bộ Y tế đang hoàn thiện xây dựng hành lang pháp lý, siết chặt kiểm soát đăng ký, quảng cáo, lưu hành và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, đồng thời tăng mức xử phạt trong lĩnh vực này.
Ngoài ra, Bộ Y tế đang xây dựng hai dự thảo nghị định liên quan về phân định thẩm quyền thực hiện theo chính quyền 2 cấp. Cụ thể, Bộ Y tế tham mưu Chính phủ phân cấp tối đa cho địa phương triển khai nhiệm vụ thực tiễn, còn Bộ Y tế chỉ tập trung xây dựng các văn bản, pháp lý, hướng dẫn tổ chức thực hiện. Như vậy, vai trò của UBND tỉnh, thành phố và các Sở Y tế ngày càng lớn hơn. Khi tình trạng chồng chéo trong cấp phép, giám sát và hậu kiểm hoạt động sản xuất, kinh doanh sản phẩm thực phẩm hiện nay được các chuyên gia đánh giá là tạo “lỗ hổng” cho gian thương lợi dụng đưa hàng giả, hàng kém chất lượng ra thị trường thời gian qua, Bộ Y tế cho rằng việc phân cấp tối đa quyền cho địa phương sẽ giúp “rào lỗ hổng” này lại.
Đúng như nhận định của Bộ Y tế, trên thực tế, có những khó khăn trong hậu kiểm tại địa phương bởi “có thể chế, cơ chế, nhưng thực tế có lỗ hổng”. Ví dụ như về trách nhiệm công bố sản phẩm, trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, chỉ một số sản phẩm do Sở Y tế tiếp nhận đăng ký và giám sát quy trình công bố, còn phần lớn các cơ sở thực phẩm, mỹ phẩm, doanh nghiệp được tự công bố, Sở Y tế chỉ căn cứ vào nội dung “tự công bố” này để tiếp nhận, sau đó hậu kiểm. Điều này dẫn đến địa phương không đủ năng lực để hậu kiểm sản phẩm. Ở những địa phương có số lượng sản phẩm công bố nhiều, lực lượng y tế không thể đi hậu kiểm đầy đủ, rất khó khăn để bảo đảm sản phẩm cung ứng ra thị trường đáp ứng yêu cầu an toàn. Vì vậy, đòi hỏi Bộ Y tế cần nghiên cứu, lập danh sách sản phẩm nào, thành phần nào bắt buộc phải công bố, kiểm nghiệm, định kỳ kiểm tra trong 6 tháng đến một năm và duy trì công bố chất lượng liên tục. Danh sách này được đăng lên Cổng Quản lý An toàn thực phẩm, dược phẩm để các địa phương “soi” vào trong quá trình hậu kiểm. Có kiểm soát chặt chẽ như vậy, các cơ sở mới không dám sản xuất, buôn bán hàng giả. Còn về vấn đề “thiếu nhân lực, thiếu vật lực”, ngành Y tế địa phương chủ động xử lý, có thể xem xét theo hướng “đưa nhân lực kiểm nghiệm vào hậu kiểm”.