Nâng cao ý thức cộng đồng trong phòng, chống thiên tai
(HPĐT)- Là đô thị ven biển với hệ thống sông ngòi nhiều, Hải Phòng thường xuyên hứng chịu bão, áp thấp nhiệt đới và triều cường. Trong bối cảnh thời tiết ngày càng cực đoan, việc tuyên truyền để nâng cao ý thức cộng đồng trong phòng, chống thiên tai không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng, mà còn là hành động thiết thực của từng người dân để bảo vệ bản thân, gia đình và xã hội.
Sự cảnh báo từ thiên tai
Cơn bão số 3 (bão Yagi) đổ bộ vào Hải Phòng đêm 7-9-2024 là minh chứng rõ nét cho thiệt hại nếu cộng đồng, người dân không có sự chuẩn bị chu đáo trong phòng, chống thiên tai khi hàng nghìn hộ dân bị ảnh hưởng, nhiều khu vực mất điện, nước trong thời gian dài. Chị Trần Thu Hương, ở tổ dân phố 19, phường Dư Hàng Kênh (quận Lê Chân) cho biết vẫn chưa quên đêm bão: “Gió như muốn tốc mái nhà. Tôn bay loảng xoảng, cả nhà phải thức trắng. Nếu chuẩn bị kỹ lưỡng từ đầu, thiệt hại chắc chắn đã bớt đi”. Còn tại xã Đại Hợp (huyện Kiến Thụy), ông Nguyễn Văn Hùng chia sẻ: Mọi người được cảnh báo, nhưng có nhà vẫn không chằng chống cẩn thận, tàu bè neo đậu sơ sài. Khi bão tới, ai cũng hối hận khi thiệt hại do bão gây ra quá lớn. Thiên tai không chừa một ai, do đó việc phòng, chống bão lũ phải bắt đầu từ mỗi hộ dân.
Không chỉ bão, một trận mưa lớn ngày 9-6-2024 kéo dài từ rạng sáng đến chiều cũng gây ngập lụt nặng nhiều khu vực. Cụ Nguyễn Văn Khanh, 80 tuổi, ở phường Hàng Kênh (quận Lê Chân) nhớ lại: Mưa như trút, nhiều tuyến phố biến thành sông. Đồ đạc trong nhà bị ngập gần hết. Gần 30 năm rồi tôi mới thấy trận mưa dữ dội như thế. Anh Trần Hải Ninh, cán bộ Đoàn phường Vĩnh Niệm (quận Lê Chân) nhìn nhận: Nếu có sự phối hợp tốt giữa hộ dân và lực lượng hỗ trợ trước trong và sau bão, nhiều thiệt hại đã có thể hạn chế. Một số người vẫn chủ quan vì nghĩ cơn bão Yagi không gây hậu quả nghiêm trọng. Khi người dân coi phòng, chống thiên tai là việc của chính mình thì các phương án mới phát huy hiệu quả thực sự.
Thực tế cho thấy, khi cộng đồng còn tâm lý lơ là, bị động, thiên tai sẽ để lại hậu quả nặng nề, dù chính quyền có phương án chuẩn bị phòng, chống từ trước. Những con số thống kê chỉ phản ánh một phần thiệt hại; điều quan trọng hơn là nhận thức của mỗi người dân trong việc chủ động ứng phó.
Đổi mới truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng
Một nguyên nhân khiến người dân còn thờ ơ với cảnh báo thiên tai là công tác truyền thông thiếu sinh động. Nhiều thông tin còn khô khan, thiếu minh họa trực quan, khiến người dân khó hình dung mức độ nguy hiểm. Anh Trần Hải Ninh chia sẻ thêm: Chúng tôi từng sơ tán người dân đến nơi tránh trú mưa bão, nhưng nhiều hộ không hợp tác, vẫn cố bám trụ để giữ tài sản. Sau bão, thiệt hại lại càng nghiêm trọng. Ý thức chấp hành của cộng đồng và các hộ dân là yếu tố then chốt để giảm thiểu hậu quả thiên tai.
Với góc nhìn giáo dục, cô giáo Trần Ánh Dương, giáo viên địa lý Trường THPT Lê Chân, cho rằng: Thiên tai phải trở thành chủ đề thường xuyên trong bài giảng. Học sinh cần được nhận diện các rủi ro tại địa phương và hiểu vai trò của mình. Nếu khơi dậy được tinh thần trách nhiệm, các em sẽ trở thành lực lượng nòng cốt trong công tác tuyên truyền, lan tỏa thông điệp phòng, chống thiên tai.
Hiện nay, các cấp chính quyền có nhiều sáng kiến truyền thông như tổ chức diễn tập ứng phó, xây dựng xã hội an toàn trước thiên tai theo phương châm phòng ngừa là chính, sử dụng phối hợp các cơ quan truyền thông và mạng xã hội để tuyên truyền hiệu quả, linh hoạt hơn. Bên cạnh đó cũng đẩy mạnh đầu tư hệ thống cảnh báo sớm, tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng ứng phó cho người dân, nhất là ở các khu vực ven biển, cửa sông, đê bao xung yếu. Đây là những bước đi thiết thực để người dân không bị bất ngờ khi thiên tai xảy ra.
Thực hiện phương châm “4 tại chỗ” (chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, phương tiện tại chỗ, hậu cần tại chỗ), các địa phương trên địa bàn thành phố đều chú trọng xây dựng kế hoạch, phương án sát với thực tế, đồng thời lồng ghép nội dung phòng, chống thiên tai vào quy hoạch phát triển kinh tếxã hội. Ông Nguyễn Văn Thọ, Chủ tịch UBND phường Tân Tiến (quận An Dương) nhận định: Thiên tai ngày càng khó lường, nên địa phương phải luôn trong tâm thế sẵn sàng. Quan trọng nhất là xây dựng cộng đồng an toàn từ cơ sở. Khi người dân được tuyên truyền về kiến thức, kỹ năng và có ý thức chủ động phối hợp phòng, chống thiên tai, cứu nạn cứu hộ, hiệu quả sẽ thấy rõ rệt.
Bên cạnh lực lượng chức năng, các tổ chức đoàn thể, nhà trường, doanh nghiệp cũng đang tham gia tích cực. Nhiều đội thanh niên tình nguyện, phụ nữ tự quản, phòng chống thiên tai được hình thành và duy trì hiệu quả. Chị Nguyễn Thị Hà, thành viên tổ liên gia tại phường Tràng Cát (quận Hải An), cho biết: Mỗi khi có tin bão sắp về, chúng tôi đi từng nhà nhắc nhở người dân gia cố mái, dọn dẹp sân vườn, chuẩn bị nước uống, thực phẩm khô. Làm việc có tổ chức nên ai cũng an tâm hơn.
Thiên tai không thể tránh khỏi, nhưng thiệt hại do thiên tai có thể giảm đáng kể nếu ý thức phòng, chống của cộng đồng, người dân được nâng cao. Điều quan trọng nhất là mỗi người dân cần được tuyên truyền để hiểu rõ vai trò của mình, từ việc chằng chống nhà cửa, kiểm tra điện nước, dự trữ nhu yếu phẩm đến việc hợp tác trong sơ tán và hỗ trợ lẫn nhau. Khi mỗi người, mỗi gia đình đều chủ động, thì cả cộng đồng sẽ trở thành một “lá chắn” vững vàng trước mọi thử thách của thiên nhiên.