Tổng quan lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam (Kỳ 5)

Ngay trong những ngày đầu tháng 7- 1965, khi đế quốc Mỹ bị thất bại trong cuộc Chiến tranh đặc biệt, chúng tăng cường và mở rộng chiến tranh xâm lược miền Nam, tìm mọi cách mở rộng chiến tranh phá hoại miền Bắc. Ban Bí thư Trung ương Đảng ra Thông tư số 163-TT/TW ngày 1-7- 1965 “Về kế hoạch tuyên truyền động viên đấu tranh trong đợt 20-7” (Ngày Quốc tế ủng hộ nhân dân Việt Nam chống đế quốc Mỹ xâm lược và bè lũ tay sai), chỉ rõ nội dung và kế hoạch tuyên truyền. 

Nhiệm vụ cụ thể của các cơ quan thông tin báo chí, phát thanh cùng với văn học nghệ thuật là lập kế hoạch tuyên truyền rầm rộ và liên tục suốt trong tháng 7-1965. Ở nước ngoài, tổ chức họp báo, tổ chức nói chuyện trên đài phát thanh, vô tuyến truyền hình, tuyên truyền cho nhân dân thế giới biết cuộc chiến tranh phi nghĩa mà đế quốc Mỹ gây ra trên đất nước ta, đồng thời cũng tuyên truyền lập trường quan điểm của Đảng ta về tình hình trong nước để tranh thủ sự ủng hộ của nhân dân thế giới. 

Ban Bí thư cũng ban hành Chỉ thị số 113- CT/TW ngày 15-11-1965 về nhiệm vụ của Báo Nhân dân trước tình hình và nhiệm vụ mới của cách mạng và Chỉ thị số 116- CT/TW ngày 6-12-1965 về nâng cao chất lượng của Tạp chí Học tập để phục vụ sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước và tiếp tục xây dựng cơ sở vật chất và kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội. 

Chỉ thị yêu cầu Báo Nhân dân phải tăng cường nâng cao hơn nữa vai trò, vị trí của tờ báo, thực sự là cơ quan ngôn luận của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Về chuyên môn nghiệp vụ, Ban Bí thư yêu cầu Báo Nhân dân không ngừng nâng cao chất lượng thông tin tuyên truyền cả về nội dung và hình thức. Cần vận dụng một cách linh hoạt trong các thể tài nghị luận, thể tài tin tức, thể tài phản ánh để chuyển tải thông tin một cách phong phú và có hiệu quả. Kết hợp chặt chẽ giữa thông tin lý luận để tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước với thông tin, sự kiện để nhân dân thấy rõ bức tranh đời sống xã hội đất nước ta trong thời kỳ cả nước có chiến tranh; kịp thời phản ánh những nhân tố điển hình về người mới, việc mới, phổ biến những kinh nghiệm làm ăn tốt, đánh Mỹ giỏi… 

Chỉ thị của Ban Bí thư nhắc nhở cần làm rõ hơn nữa nhiệm vụ của Tạp chí Học tập và các tạp chí Tuyên huấn và Xây dựng Đảng để có kế hoạch tuyên truyền phù hợp. Làm sao mỗi tạp chí thực hiện đúng chức năng của mình và có sự kết hợp tốt trong các đợt tuyên truyền từng giai đoạn, thời điểm nhất định. 

Trong những năm 1966, 1967, Báo Nhân dân được Chủ tịch Hồ Chí Minh thường xuyên đọc. Những nhân tố điển hình, nhất là cá nhân điển hình trong lao động sản xuất, trong chiến đấu đánh Mỹ được tòa soạn kịp thời phản ánh, đã được Người đọc kỹ, dùng bút mực màu đỏ khoanh tròn để tặng thưởng “Huy hiệu Bác Hồ”. 

Đối với Thông tấn xã Việt Nam, cơ quan thông tin chính thức của cả nước, tất cả mọi văn kiện thông tin và hình ảnh chính thức của Đảng và Nhà nước đều do Thông tấn xã Việt Nam phát. Thông tấn xã Việt Nam được Hội đồng Chính phủ luôn luôn quan tâm chỉ đạo và ưu tiên xây dựng đi lên chính quy, tiến tới hiện đại. Liên tiếp trong những năm 1968, 1971, 1972, Thường vụ Hội đồng Chính phủ luôn chỉ đạo sát sao Thông tấn xã Việt Nam khắc phục mọi khó khăn, trong mọi điều kiện phải thu phát tin, ảnh trong nước tới các chiến trường, tới mọi miền đất nước và các nước anh em; đồng thời, cũng ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất, kỹ thuật bảo đảm các hoạt động thông tin kịp thời, nhất là cho Thông tấn xã giải phóng. 

Các cơ quan báo chí quan trọng khác như Đài Tiếng nói Việt Nam, Báo Quân đội nhân dân cũng luôn nhận được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và Bộ Quốc phòng. 

Sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước đối với báo chí là sự nhất quán trong tư tưởng, thấu suốt đường lối cách mạng. Mỗi cơ quan báo chí thực sự là người tuyên truyền, cổ động, tạo sức mạnh đoàn kết dân tộc, thống nhất ý chí tư tưởng từ trung ương đến địa phương, từ lãnh đạo đến mỗi người dân, hướng tới mục tiêu đấu tranh chống quân xâm lược Mỹ và từng bước xây dựng đất nước. 

Về số lượng, giai đoạn này các tờ báo và tạp chí xuất bản không nhiều. Nếu tính từ năm 1960 đến năm 1975 chỉ có 80 tờ. Tuy nhiên, trong 5 năm xây dựng xã hội chủ nghĩa lần thứ nhất (1960- 1965) đã có 52 tờ được xuất bản. Có 11 tờ xuất bản sau ngày 30-4-1975. Như vậy, chỉ có 17 tờ ra đời trong 10 năm (1965-1975), giai đoạn cả nước có chiến tranh. 

Về loại hình, các tờ báo xuất bản giai đoạn này chủ yếu là báo của các địa phương, chiếm hơn 30%. Loại hình tạp chí chiếm gần 50% (kể cả tạp chí bằng tiếng nước ngoài). Phần lớn là tạp chí của các bộ, ban, ngành, cơ quan đoàn thể và của Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn quốc gia. Điều này chứng tỏ, trong khi chiến tranh diễn ra ác liệt trong cả nước nhưng các tạp chí chuyên ngành, nghiên cứu sâu các lĩnh vực khoa học và xã hội vẫn được quan tâm, chú ý. 

Đặc biệt, sự hợp nhất giữa tờ Thủ đô Hà Nội và Thời mới (25-1-1968) thành tờ Hà Nội mới, cơ quan ngôn luận của Đảng bộ thành phố Hà Nội là một bước phát triển mới, thể hiện sự thống nhất trong việc thông tin, tuyên truyền trong hệ thống báo chí của Thủ đô Hà Nội. 

Sự ra đời của Truyền hình Việt Nam (phát thử ngày 7-9-1970 và chương trình truyền hình đầu tiên phục vụ khán giả Thủ đô Hà Nội ngày 27-1-1971) là một sự kiện đặc biệt. Hệ thống báo chí Việt Nam có thêm loại hình mới. Mặc dù truyền hình ở nước ta ra đời muộn, nhưng những bước đi đầu tiên trong những năm chiến tranh ác liệt là cơ sở, nền tảng cho sự phát triển hệ thống truyền hình sau này trên cả nước.

(Còn nữa)