Thay đổi lớn trong chính sách dân số
(HPĐT)- Ủy ban Thường vụ Quốc hội vừa thông qua Pháp lệnh sửa đổi Điều 10 của Pháp lệnh Dân số năm 2003, được sửa đổi, bổ sung năm 2008. Theo đó, các cặp vợ chồng có quyền quyết định về thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh một cách phù hợp. Trước đó, Ủy ban Kiểm tra Trung ương có Hướng dẫn số 15 (có hiệu lực từ ngày 20-3-2025) về việc không xử lý kỷ luật trường hợp đảng viên sinh con thứ 3 trở lên. Những sự thay đổi này nhằm khắc phục tình trạng chênh lệch mức sinh giữa các vùng, tránh để mức sinh giảm quá thấp, không đạt mức sinh thay thế, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển bền vững về kinh tế- xã hội, quốc phòng- an ninh trong tương lai.
(HPĐT)- Ủy ban Thường vụ Quốc hội vừa thông qua Pháp lệnh sửa đổi Điều 10 của Pháp lệnh Dân số năm 2003, được sửa đổi, bổ sung năm 2008. Theo đó, các cặp vợ chồng có quyền quyết định về thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh một cách phù hợp. Trước đó, Ủy ban Kiểm tra Trung ương có Hướng dẫn số 15 (có hiệu lực từ ngày 20-3-2025) về việc không xử lý kỷ luật trường hợp đảng viên sinh con thứ 3 trở lên. Những sự thay đổi này nhằm khắc phục tình trạng chênh lệch mức sinh giữa các vùng, tránh để mức sinh giảm quá thấp, không đạt mức sinh thay thế, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển bền vững về kinh tế- xã hội, quốc phòng- an ninh trong tương lai.
Theo thống kê, năm 2023, Việt Nam có khoảng 13,94 triệu người cao tuổi, chiếm 13,9% dân số. Dự báo đến năm 2036, Việt Nam trở thành quốc gia có dân số già; vào năm 2049 tỷ lệ người cao tuổi sẽ chiếm tới 25% dân số. Sự già hóa dân số liên quan chặt chẽ đến mức sinh, khi nhiều năm qua mức sinh giảm liên tục. Năm 2021, mức sinh đạt 2,11 con/phụ nữ; năm 2024 chỉ còn 1,91 con/phụ nữ, thấp nhất trong lịch sử, dưới mức sinh thay thế. Mức sinh thấp gây nhiều hệ quả với xã hội bao gồm già hóa dân số, thiếu hụt nguồn nhân lực, ảnh hưởng đến phát triển kinh tế, thay đổi cấu trúc gia đình. Tình trạng này kéo dài có thể gây suy giảm quy mô dân số, lãng phí hạ tầng xã hội, ảnh hưởng đến an sinh xã hội.
Với việc sửa đổi Điều 10, cho phép các cặp vợ chồng được quyết định số con sinh, khoảng cách giữa các lần sinh… được kỳ vọng sẽ góp phần đạt mức sinh thay thế ở các vùng có mức sinh giảm nghiêm trọng như vùng Đông Nam bộ và một số đô thị lớn. Tuy nhiên, đi kèm theo đó cần có các chính sách đồng bộ chăm lo trẻ em để khuyến khích các gia đình sinh đủ 2 con trở lên. Như việc mở rộng hệ thống trường, lớp học từ bậc học mầm non để cha mẹ trẻ có nơi gửi con, yên tâm đi làm. Các địa phương có nhiều khu công nghiệp, đông người nhập cư chú trọng xây dựng nhà ở xã hội, nhà ở công nhân, trường học, cơ sở y tế tại gần khu công nghiệp. Việc tuyên truyền về chính sách dân số cũng phải cụ thể, thiết thực với từng diện người, hướng tới động viên người có khả năng chăm sóc, nuôi dạy trẻ em, nhất là với những gia đình chưa bảo đảm mức sinh thay thế, gia đình ở khu vực có tỷ lệ sinh thấp.
Tại Hải Phòng, mức sinh thay thế được duy trì trong hơn 10 năm qua, tỷ lệ tăng dân số tự nhiên duy trì ở mức dưới 1%; quy mô gia đình có 2 con ngày càng tăng; chất lượng dân số được cải thiện về nhiều mặt... Tuy nhiên mức sinh thay thế chưa mang tính ổn định vững chắc, tiềm ẩn biến động khó lường, nhất là xu hướng giảm sinh, tỷ lệ vô sinh, hiếm muộn, nam nữ thanh niên kết hôn muộn… có chiều hướng gia tăng. Trước thực tế này, HĐND thành phố có Nghị quyết số 15 năm 2022 quy định một số chính sách khuyến khích, hỗ trợ đối với các tập thể, cá nhân thực hiện tốt công tác dân số trên địa bàn thành phố. Năm 2024, toàn thành phố có 2 tập thể, 572 cá nhân đủ điều kiện được khuyến khích, hỗ trợ để duy trì mức sinh thay thế. Việc thực hiện các chính sách “khuyến sinh” đồng bộ trên quy mô toàn quốc hy vọng sẽ nâng cao được mức sinh thay thế tại nhiều vùng, miền. Cũng cần nhấn mạnh, việc để các cặp vợ chồng chủ động quyết định số con được sinh, khoảng cách giữa các lần sinh không có nghĩa là sinh quá nhiều, quá dày, nhất là với những gia đình điều kiện kinh tế còn khó khăn. Bởi mục tiêu cao nhất của chính sách dân số là đạt và duy trì vững chắc mức sinh thay thế, bảo đảm chất lượng dân số, vừa nâng cao chất lượng đời sống của mỗi người dân, gia đình.