Lịch sử báo chí cách mạng Hải Phòng

Khiđang hoạt động tại thủ đô Paris (Pháp), lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tuyên truyền vàgiác ngộ người thanh niên yêu nước Bùi Lâm, công nhân thủy thủ Hải Phòng. Năm1922, Bùi Lâm gia nhập Đảng Cộng sản Pháp và được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc giaonhiệm vụ tổ chức đường dây liên lạc bí mật chuyển tài liệu, báo chí cách mạng vềnước bằng đường biển, qua Cảng Hải Phòng. Công nhân Cảng, chủ yếu là học sinh,trí thức Hải Phòng bí mật chuyền tay nhau đọc các báo Le Humanité (Nhân đạo) -cơ quan của Đảng Cộng sản Pháp; Le Paria (Người cùng khổ), Việt Nam hồn, đều dolãnh tụ Nguyễn Ái Quốc xuất bản và chỉ đạo xuất bản ở Paris. Công nhân và thanhniên Hải Phòng bắt đầu biết đến chủ nghĩa Mác- Lênin, về tư tưởng Hồ Chí Minh. 

Đây là sự kiện lịch sử có ý nghĩa quan trọng, đánh dấu Hải Phòng là một trongnhững địa phương đầu tiên của cả nước tiếp nhận và lưu hành báo chí cách mạng,góp phần quan trọng vào việc tuyên truyền, vận động thành lập Đảng Cộng sản ViệtNam của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, mở đầu lịch sử vẻ vang của báo chí cách mạng HảiPhòng.

Tháng6-1929, Đảng bộ Đông Dương Cộng sản Đảng Hải Phòng được thành lập, do đồng chíNguyễn Đức Cảnh làm Bí thư. Đảng bộ quyết định xuất bản báo Sao đỏ để hướng dẫnphong trào đấu tranh của công nhân thành phố. Ngày 15-10-1929, báo Sao đỏ ra sốđầu, có 4 trang, khổ 22cm x 31,5cm, in trên đá. Cùng thời gian này, Chi bộ vàĐoàn Thanh niên Cộng sản - tổ chức quần chúng của Đông Dương Cộng sản Đảng đượcthành lập tại Nhà máy Xi măng Hải Phòng và Trường cao đẳng tiểu học Bonnal (naylà Trường THPT Ngô Quyền). Chi bộ, Đoàn Thanh niên Cộng sản Nhà máy Xi măng rabáo Tia lửa làm vũ khí tuyên truyền đấu tranh cách mạng. Chi bộ, Đoàn Thanhniên Cộng sản ở Trường Bonnal tổ chức chép lại các số của báo Thanh niên - cơquan của Hội Việt Nam Cách mạng thanh niên để tuyên truyền, giác ngộ học sinh.Báo chí cách mạng những năm 1922-1929 đã góp phần quan trọng chuẩn bị về tư tưởngvà tổ chức cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam (3-2-1930) và của Đảng bộ ĐảngCộng sản Việt Nam thành phố Hải Phòng (4-1930).

Hoạtđộng của báo chí cách mạng ở Hải Phòng những năm 1930-1945 khá sôi động và cótác dụng lớn đối với phong trào cách mạng thành phố. Những năm này, có 3 loạibáo chí cách mạng chủ yếu lưu hành, phát hành bí mật ở Hải Phòng là báo chí củacác Đảng Cộng sản và công nhân quốc tế, báo chí của Trung ương Đảng và Xứ ủy Bắckỳ và báo chí của Đảng bộ Hải Phòng. Đảng bộ Hải Phòng ra đời tháng 4-1930, sửdụng báo chí làm vũ khí tuyên truyền sắc bén. Năm 1930, Đảng bộ có báo Đồnglòng (số 1 ra ngày 4-4-1930). Tháng 9-1930, Đảng bộ in lại và phát hành báo Ngườikhốn khổ số 11 ra ngày 16-9-1930 của Đảng bộ Nghệ An. Tháng 10-1930, Đảng bộxuất bản báo Bồi bếp. Năm 1930-1931, tại Hải Phòng còn có báo Simoong của chi bộĐảng Nhà máy Xi măng, báo Xe goòng của chi bộ Đảng Cảng Hải Phòng.

Năm1939, Liên Tỉnh ủy Hải Phòng - Kiến An - Hải Dương - Hưng Yên và Vùng Mỏ, do đồngchí Tô Hiệu làm Bí thư Liên Tỉnh ủy kiêm Bí thư Thành ủy Hải Phòng. Tháng11-1939, Đảng bộ Hải Phòng quyết định xuất bản báo Chiến đấu, sau đó báo này trởthành cơ quan tuyên truyền của Liên Tỉnh ủy và Khu B. Hoạt động của báo chícách mạng ở Hải Phòng những năm đó thực sự là phương tiện phổ biến nhanh chóng,kịp thời đường lối, chủ trương của Trung ương Đảng và các chủ trương, biện phápcủa Đảng bộ Hải Phòng nhằm tổ chức, hướng dẫn quần chúng đấu tranh cách mạng. 

Những năm 1941-1945, nhất là trong 2 năm 1944-1945, báo chí cách mạng và báochí của Đảng rất chú ý đưa tin và cổ vũ phong trào đấu tranh của công nhân vànhân dân Hải Phòng tiến tới Cách mạng Tháng Tám 1945. Sau khi Cách mạng ThángTám thành công, Thành ủy Hải Phòng xuất bản báo Dân chủ với danh nghĩa là “cơquan thông tin - tuyên truyền tranh đấu của Việt Minh miền bể”. Tòa soạn Báo đặttại phố Trưng Trắc, sau đó chuyển sang nhà số 64 phố Phạm Hồng Thái. Báo do đồngchí Lâm Thao (tức Nguyễn Duy Ngọc) làm chủ bút. Đây là tờ báo đầu tiên của cáchmạng công khai phổ biến đường lối của Đảng, chính sách của Chính phủ trong cảmiền Duyên hải Bắc bộ. Từ ngày 7-9-1945 đến những ngày Hải Phòng kháng chiến,báo Dân chủ hoàn thành vẻ vang sứ mệnh của mình.

Sau khi giặc Pháp đánh chiếm Hải Phòng, quân và dân HảiPhòng liên tiếp tổ chức các cuộc chiến đấu ngăn chặn bước tiến của giặc. Liên Tỉnhủy Hải Phòng - Kiến An được thành lập và đặt trụ sở tại huyện An Lão để kịp thờilãnh đạo nhân dân địa phương kháng chiến. Liên Tỉnh ủy quyết định ra báo Giếtgiặc phục vụ cuộc kháng chiến. Do chưa có cơ sở in, anh em làm báo phải trìnhbày và viết tay, tuy số lượng có hạn nhưng vẫn được nhiều người đọc. Báo Giếtgiặc có vinh dự đặc biệt là được Bác Hồ đọc và khen…

Tronggần 10 năm kháng chiến, tuy là vùng địch tạm chiếm, song báo chí cách mạng vàbáo của Đảng như các tờ Cứu quốc, Nhân dân vẫn được bí mật lưu hành tại nộithành Hải Phòng, các vùng du kích và khu du kích, cổ vũ mạnh mẽ phong tràokháng chiến của quân và dân Hải Phòng - Kiến An. 

Cuối năm 1947, tại căn cứkháng chiến của Hải Phòng tại Đèo Voi, huyện Đông Triều (Quảng Ninh), Ban Tuyêntruyền - Ty Thông tin Hải Phòng xuất bản Tin Hải Phòng phục vụ nhiệm vụ tuyêntruyền kháng chiến. Tin Hải Phòng ra 4 trang, khổ nhỏ, mỗi tuần 1 kỳ do đồngchí Phan Hiền phụ trách. Trước ngày thành phố giải phóng, Tòa soạn chuyển về PhạmXá (Hải Dương), xuất bản 2 ngày một kỳ, khổ lớn, phục vụ công tác tuyên truyềnchuẩn bị tiếp quản thành phố. Thời điểm đó, tờ tin trực thuộc Sở Tuyên truyền HảiPhòng. Sau ngày Hải Phòng giải phóng (13-5-1955), Tin Hải Phòng ra hằng ngày.Năm 1956, Tin Hải Phòng xuất bản mỗi tuần 3 kỳ, 4 trang, khổ nhỏ. Tin Hải Phòngvà các báo chí khác của Đảng góp phần quan trọng vào sự kiện giải phóng thànhphố. Lịch sử thành phố và lịch sử báo chí cách mạng Hải Phòng từ đây sang trangmới.

Ngày13-5-1955, trong đoàn quân rầm rập tiến về tiếp quản, giải phóng thành phố, nhữngngười làm công tác truyền thanh, viết báo phấn khởi, hòa mình trong rừng cờhoa, trong vòng tay chào đón của mọi người. Cán bộ làm công tác tuyên truyền -những chiến sĩ từng vào sinh ra tử, trực tiếp cầm súng đánh giặc, góp phần giảiphóng quê hương - nay dùng ngòi bút, loa phóng thanh phục vụ công cuộc hàn gắnvết thương chiến tranh, khôi phục và phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, xây dựngcuộc sống mới.

Tờ Tin Hải Phòng, cơ quan thông tin của Sở Tuyên truyềnthành phố, phát hành rộng rãi, được nhân dân thành phố mới giải phóng háo hứcđón đọc. Tin Hải Phòng ra hằng ngày, 2 trang, khổ nhỏ, phát hành mỗi ngày khoảng1.600 tờ, có ngày 4.000 tờ. Cùng thời gian này, cơ quan Thông tin tỉnh Kiến Anxuất bản Tin Kiến An, mỗi tuần một số, 4 trang, khổ nhỏ, phục vụ nhiệm vụ chínhtrị của tỉnh sau ngày giải phóng.

Ngày 1-9-1956, Ủy ban hành chính thành phố tổ chức lễ khánhthành và công bố quyết định thành lập Đài Truyền thanh Hải Phòng, trực thuộc SởTuyên truyền. Hai năm đầu, Đài phát mỗi ngày 2 bản tin, trong đó có một bản tindịch ra tiếng Quảng Đông phục vụ bà con người Hoa tại Hải Phòng. Sự nghiệp truyềnthanh của thành phố - một loại hình báo chí - mở ra thời kỳ phát triển mới.

Ngày21-3-1957, Báo Hải Phòng kiến thiết, cơ quan của Đảng bộ Đảng Lao động Việt Namthành phố Hải Phòng, xuất bản số đầu. Thời gian đầu, Báo ra 2 trang, khổ lớn.Cán bộ, phóng viên ít ỏi, vừa viết tin, bài, chụp ảnh, vừa biên tập, trình bày.Báo có cơ sở in riêng. Mọi người phải thay phiên nhau bám xưởng in để chữa bảnin thử (morats), vận động phát hành, vận chuyển báo, trực tiếp bán báo tại cácđường phố, trường học, bến tàu, bến xe. Để đáp ứng yêu cầu của nhiệm vụ chínhtrị, Tỉnh ủy Kiến An quyết định chuyển Tin Kiến An thành Báo Kiến An, cơ quan củaĐảng bộ Đảng Lao động Việt Nam tỉnh Kiến An. Báo Kiến An ra hằng tuần, 4 trang,khổ nhỏ (29cm x 42cm)… Kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa 2, ngày 27-10-1962, thôngqua Nghị quyết về việc hợp nhất thành phố Hải Phòng và tỉnh Kiến An thành thànhphố Hải Phòng. Cuối năm 1962, các cơ quan báo chí, truyền thanh của Hải Phòngvà Kiến An hợp nhất xong. Ngày 1-1-1963, lễ hợp nhất được tổ chức trọng thể.Báo Hải Phòng kiến thiết và Báo Kiến An hợp nhất thành Báo Hải Phòng. Báo ra hằngngày, 4 trang, khổ lớn (58cm x 42cm), có cơ sở in riêng.

Saukhi hợp nhất, Đài Truyền thanh Hải Phòng tập trung vào việc phát triển truyềnthanh nông thôn. Năm 1964, cán bộ, công nhân kỹ thuật của Đài phát huy sáng kiến,cải tiến kỹ thuật nâng công suất máy tăng âm từ 100w lên 500w, cuốn biến áp chomáy có công suất 600w. Sau 5 tháng phấn đấu, công nhân kỹ thuật của Đài lắp rápthành công hệ thống máy tăng âm cỡ lớn công suất 5000w, giải quyết khó khăn vềkỹ thuật, không phải nhập của nước ngoài. Cục Truyền thanh Trung ương đánh giáđây là hệ thống tăng âm cỡ lớn lần đầu tiên được lắp ráp thành công ở miền Bắc.Tổ phòng máy của Đài hai lần được công nhận là tổ lao động XHCN...

Năm1965, khi đế quốc Mỹ tiến hành cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc. Đài Truyềnthanh Hải Phòng, Báo Hải Phòng kịp thời phản ánh tin chiến thắng, đưa toàn vănLời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh (ngày 17-7-1966), hiệu triệu cán bộ, chiếnsĩ và nhân dân quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, với tinh thần tất cả chosản xuất, tất cả cho tiên tuyến. Nhiều cán bộ, biên tập viên, phóng viên, kỹthuật viên, công nhân viên xung phong lên đường chiến đấu và làm phóng viên chiếntrường. Có những người đã hy sinh anh dũng hoặc cống hiến một phần xương máu củamình cho sự nghiệp giải phóng vừa đánh địch bằng súng, vừa chiến đấu bằng nhữngtrang viết rực lửa từ mặt trận.

Năm1973, sau Hiệp định Paris về Việt Nam được ký kết, Báo Hải Phòng và Đài Truyềnthanh Hải Phòng tập trung tuyên truyền phục vụ công cuộc hàn gắn vết thương chiếntranh, phục hồi kinh tế cùng quân và miền Nam chiến đấu, giành thắng lợi hoàntoàn trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Năm 1974, Đài Truyền thanh HảiPhòng phối hợp với Trường đại học Bách khoa Hà Nội lắp đặt thiết bị thực nghiệmchuyển tiếp chương trình của Đài Truyền hình Việt Nam về Hải Phòng với một máyphát lại 1,5w đặt tại Đài Thiên văn Phù Liễn. Tuy công suất của máy phát còn thấp,diện phủ sóng còn hẹp nhưng sự kiện này có ý nghĩa mở đầu cho những bước pháttriển mới của Phát thanh - Truyền hình thành phố. Báo Hải Phòng tiếp tục phảnánh không khí sôi nổi thi đua lao động, sản xuất, công tác, học tập, sẵn sàngchiến đấu, tòng quân, chiến dịch vận tải chi viện chiến trường.

Mùa xuân năm 1975, Báo Hải Phòng và Đài Truyền thanh HảiPhòng tập trung phản ánh tình hình chiến sự ở miền Nam, nổi bật là các cuộc tiếncông như vũ bão của quân và dân ta trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, giảiphóng Sài Gòn - sào huyệt cuối cùng của chế độ Mỹ-ngụy. Ngày 1-5-1975, Báo HảiPhòng ra số đặc biệt, in màu rực rỡ nêu bật thắng lợi vĩ đại của dân tộc ta vớibài xã luận đây khí thế hào hùng về miền Nam giải phóng. Đài Truyền thanh HảiPhòng liên tục tiếp âm tin thắng trận từ Đài Tiếng nói Việt Nam. Không khí vuimừng của Đảng bộ, quân và dân Hải Phòng được phản ánh đậm nét trên các trangbáo, làn sóng phát thanh…

Năm 1975, Báo Hải Phòng vẫn ra cách ngày (thứ Ba, thứ Năm,thứ Bảy), 4 trang, khổ lớn. Còn Đài Truyền thanh Hải Phòng, sau gần 3 nămnghiên cứu, chuẩn bị, ngày 1-9-1975, thực hiện thành công việc chuyển tiếp truyềnhình kênh 4, công suất 1,5w đặt tại Phù Liễn (Kiến An) truyền chương trình củaĐài Truyền hình Việt Nam tường thuật các cuộc mít tinh, diễu binh, diễu hành củalực lượng vũ trang và các tầng lớp nhân dân tại thủ đô Hà Nội mừng Quốc khánh2-9 và mừng đất nước thống nhất. Đây là lần đầu, nhân dân Hải Phòng được xemtruyền hình.

Ngày7-4-1977, Ban Thường vụ Thành ủy ra Nghị quyết số 18 về Báo Hải Phòng tronggiai đoạn cách mạng mới. Nghị quyết nêu rõ phương hướng cải tiến tờ báo vàtrách nhiệm của các cấp, các ngành đối với tờ báo của Đảng bộ thành phố. Saunăm đó, tình hình kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh của Hải Phòng và cả nướcdiễn biến phức tạp. Cuộc chiến tranh biên giới Tây Nam, biên giới phía Bắc và“sự kiện người Hoa” gây tư tưởng hoang mang, dao động trong một số cán bộ vànhân dân. Báo Hải Phòng và Đài Truyền thanh Hải Phòng kịp thời phổ biến đường lốichính sách của Đảng, Nhà nước, chủ trương của thành phố, phản ánh khí thế lao độngvà gương chiến đấu hy sinh của quân, dân ta trên các mặt trận bảo vệ biên giới,hải đảo của Tổ quốc…

Cuối năm 1978, Nhà nước quyết định đổi tên đài truyền thanhcác tỉnh, thành phố thành đài phát thanh. Đài Truyền thanh thành phố chính thứcđổi tên là Đài Phát thanh Hải Phòng. Năm 1982, được sự giúp đỡ của Thông tấn xãViệt Nam, Báo Hải Phòng lắp đặt hệ thống điện báo truyền chữ (Telex), tiếp đólà máy điện báo truyền ảnh (Telephoto), có điều kiện phản ánh kịp thời những vấnđề thời sự trong nước và quốc tế. Thực hiện Chỉ thị số 31 ngày 3- 12-1982 củaBan Thường vụ Thành ủy, từ ngày 1-1- 1983, Báo Hải Phòng trở lại xuất bản hằngngày. Bám sát nhiệm vụ chính trị của thành phố, sự lãnh đạo của Thành ủy, Báo HảiPhòng và Đài Phát thanh Hải Phòng tuyên truyền toàn diện các vấn đề kinh tế -xã hội, quốc phòng an ninh của địa phương. Đặc biệt, Báo tích cực cổ vũ, độngviên, hướng dẫn nông dân thực hiện thắng lợi 2 nghị quyết có tính lịch sử làNghị quyết số 24, ngày 27-6-1980 của Ban Thường vụ Thành ủy về “Củng cố hợp tácxã nông nghiệp, đẩy mạnh sản xuất lương thực, thực phẩm” và Chỉ thị số 100,ngày 18-1-1981 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về “Cải tiến công tác khoán sảnphẩm đến nhóm và người lao động trong hợp tác xã nông nghiệp”. Từ thực tiễn tạiHải Phòng, tháng 4-1988, Bộ Chính trị ra Nghị quyết số 10 về đổi mới quản lýnông nghiệp, gọi tắt là “Khoán 10”, mở ra giai đoạn mới, đưa cả nước ra khỏi bếtắc và khủng hoảng trong sản xuất lương thực, thực phẩm...

Ngày 8-3-1985, UBND thành phố quyết định đổi tên Đài Phátthanh Hải Phòng thành Đài Phát thanh - Truyền hình Hải Phòng. Tháng 9 năm đó,Đài khánh thành và đưa vào sử dụng cột anten truyền hình cao 112 m ở cuối phố LạchTray (đây là cột an ten cao và đẹp nhất so với các cột an ten truyền hình các tỉnh,thành phố phía Bắc thời điểm ấy. Ngày 20- 9-1985, Ban Thường vụ Thành ủy ra quyếtđịnh xây dựng lại cơ sở in riêng của Báo Hải Phòng, đáp ứng yêu cầu ra báo hằngngày…

Năm1986, Đại hội toàn quốc lần thứ 6 của Đảng đề ra đường lối đổi mới đất nước.Các cơ quan báo chí và giới báo chí Hải Phòng tiếp tục phát huy vai trò đi đầutrên mặt trận chính trị, tư tưởng tại địa phương. Tháng 3-1986, Hội Nhà báo HảiPhòng được thành lập. Đại hội lần thứ nhất - Đại hội thành lập Hội Nhà báo HảiPhòng, tổ chức tại Nhà hát thành phố trong 2 ngày 16, 17-3-1986, với 107 hộiviên thuộc các chi hội nhà báo tại các cơ quan báo chí trên địa bàn Hải Phòngtham dự.

Bêncạnh 2 cơ quan báo chí chủ lực, một số cơ quan báo chí khác của địa phương,Trung ương và lực lượng vũ trang trên địa bàn Hải Phòng cũng phối hợp hoạt độngtốt. Tạp chí Cửa Biển (tiền thân là Tập sáng tác của Hội Văn học nghệ thuật HảiPhòng, xuất bản từ năm 1964), tiếp tục phản án đời sống văn nghệ thành phố Cảng.

Ngày27-5-1991, Ban Thường vụ Thành ủy quyết định đổi tên và chuyển Bản tin sinh hoạtChi bộ thành tạp chí Sinh hoạt Chi bộ. Tạp chí ra mắt bạn đọc từ tháng 6- 1991.Ngày 12-6-1991, Báo An ninh Hải Phòng - tờ báo của Công an thành phố ra mắt bạnđọc theo Giấy phép xuất bản số 513 ngày 4-4-1991 của Bộ Văn hóa - Thông tin.Tháng 1- 1991, tạp chí Hàng hải ra mắt bạn đọc, là cơ quan ngôn luận của Liênhiệp Hàng hải Việt Nam (nay là Cục Hàng hải Việt Nam); đến tháng 6-1991 thì đổitên thành Tạp chí Hàng hải Việt Nam. Đầu năm 2001, thành phố có thêm Tạp chíKhoa học và Kinh tế Hải Phòng, cơ quan của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuậtHải Phòng…

Ngày16-5-2005, Đài Phát thanh - Truyền hình Hải Phòng khởi công xây dựng Trung tâmPhát thanh - Truyền hình mới cao 15 tầng, tại số 2 phố Nguyễn Bình. Đây là côngtrình phát thanh - truyền hình hiện đại, có quy mô lớn nhất từ trước tới nay tạiHải Phòng và các tỉnh, thành phố vùng Duyên hải Bắc bộ, đáp ứng yêu cầu phục vụcông cuộc đổi mới và phát triển của thành phố thời kỳ CNH-HĐH.

Ngày22-6-2005, Báo Hải Phòng khai trương Báo Hải Phòng điện tử. Cùng với các ấn phẩmhiện có, sự kiện này đánh dấu sự tiến bộ mới của Báo Hải Phòng, phù hợp xu thếphát triển của báo chí hiện đại.

Sựđổi mới về mọi mặt, nhất là về thông tin và sự phát triển các loại hình báo chíthành phố trong 5 năm đầu thế kỷ mới là mốc quan trọng đánh dấu bước tiến mạnhmẽ, liên tục của giới báo chí trong công cuộc xây dựng và phát triển Hải Phòng- đô thị loại 1 cấp quốc gia…