Cảnh báo gia tăng bệnh tật ở trẻ thừa cân, béo phì
(HPĐT)- Bước vào kỳ nghỉ hè 2025, tỷ lệ trẻ em mầm non, tiểu học và THCS thừa cân, béo phì có xu hướng tăng nhanh do thay đổi sinh hoạt và ăn uống thiếu kiểm soát. Các bác sĩ khuyến cáo phụ huynh cần đặc biệt quan tâm, điều chỉnh thực đơn, tăng cường vận động và hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử để phòng tránh những biến chứng nguy hiểm về sức khỏe cho trẻ.
Canh cánh nỗi lo
Chị Đặng Thị Ngọc Bích, ở Tổ dân phố số 7, phường Thủy Đường (thành phố Thủy Nguyên) chia sẻ, từ đầu tháng 6-2025 tới nay, con gái chị - cháu Nguyễn Thị Lan Hương - tăng 2 kg. Do công việc bận rộn, sau khi kết thúc năm học, chị gửi con về nhà ông bà nội (cách nhà 10 km). Vì thương cháu, ông bà không để cháu ra ngoài chơi nắng, lo cháu bị ốm. Sự “giữ gìn” quá mức khiến cháu gần như chỉ quanh quẩn trong nhà, hết xem ti vi đến dùng điện thoại. “Để con ở nhà một mình thì không yên tâm, đưa con về ông bà lại lo cháu gặp nguy cơ bệnh tật do thừa cân, béo phì”, chị Ngọc Bích bày tỏ lo lắng.
ThS.BS Bùi Thị Thu Hường, Trưởng Khoa Dinh dưỡng (Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố) cho biết, không riêng chị Ngọc Bích, nhiều gia đình thời gian qua tìm đến bác sĩ để tư vấn chế độ dinh dưỡng điều trị thừa cân, béo phì cho con em. Có trường hợp bé trai 14 tuổi, nặng tới 93 kg, mỡ nội tạng cao, huyết áp tăng, cần điều trị giảm cân và kiểm soát bệnh nền vì xuất hiện triệu chứng tim đập nhanh. Qua thăm khám, bác sĩ chẩn đoán trẻ bị huyết áp cao (180/120 mmHg), trong khi mức huyết áp bình thường ở lứa tuổi 14-16 là dưới 136/86 mmHg. Trẻ hiện đang ở mức béo phì độ hai, chỉ số BMI 37,4 (kg/m2), kèm theo tăng huyết áp, gan nhiễm mỡ và rối loạn mỡ máu.
Theo bác sĩ Hường, tăng huyết áp thường gặp ở người lớn, trẻ vị thành niên mắc bệnh này tương đối hiếm. Giải thích về nguyên nhân, bác sĩ cho biết, việc ăn uống và sinh hoạt không điều độ khiến mỡ tích tụ quá nhiều, nhất là mỡ nội tạng, tạo áp lực lên tim và mạch máu, gây khó khăn trong quá trình bơm máu, từ đó làm tăng huyết áp. “Tình trạng huyết áp cao vô căn do thừa cân, béo phì ở trẻ chỉ có thể kiểm soát bằng cách thay đổi lối sống, xây dựng chế độ ăn uống khoa học. Khi kiểm soát được cân nặng, chỉ số huyết áp cũng ổn định”, BSCK2 Nguyễn Thị Thu Hường nhấn mạnh.
Tăng cường vận động
Theo số liệu của Bộ Y tế, tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ em Việt Nam tăng gấp đôi trong 10 năm qua. Tại các đô thị, cứ 5 trẻ thì có 1 em bị thừa cân hoặc béo phì. Nghiên cứu của Viện Dinh dưỡng Quốc gia năm 2023 cho thấy, phần lớn trẻ béo phì tăng cân nhanh nhất vào mùa hè. PGS.TS Lê Danh Tuyên, nguyên Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia cảnh báo: “Mỗi mùa hè trôi qua, trẻ có thể tăng từ 2 đến 5 kg nếu không kiểm soát tốt chế độ sinh hoạt. Tăng cân diễn ra nhanh chóng, nhưng giảm cân lại rất khó, nhất là ở lứa tuổi tiểu học và THCS”. Không chỉ ở thành phố, tỷ lệ thừa cân ở trẻ em nông thôn cũng có xu hướng tăng. Nguyên nhân chủ yếu do trẻ tiếp cận nhiều hơn với thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh, cùng với lối sống ít vận động trong môi trường hiện đại. Ngoài ra, thời gian sử dụng thiết bị điện tử trung bình 5 - 6 tiếng/ngày của nhiều trẻ hiện nay cũng vượt xa khuyến cáo 2 - 3 lần.
TS.BS Nguyễn Thị Ngọc Yến, Trưởng Phòng Kế hoạch tổng hợp (Bệnh viện Trẻ em) cảnh báo: Ở độ tuổi vị thành niên, nếu trẻ béo phì không kiểm soát cân nặng và huyết áp kịp thời, có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như suy tim, suy thận, tai biến mạch máu não, phù ngoại biên, co giật, hôn mê. Bên cạnh đó là các ảnh hưởng tới nội tiết, tâm lý, nguy cơ thoái hóa khớp, tổn thương cơ xương. Bác sĩ khuyến nghị, cần giữ trọng lượng cơ thể hợp lý, duy trì lối sống lành mạnh để phòng ngừa huyết áp cao ở trẻ. Đồng thời, cha mẹ nên khuyến khích con tham gia hoạt động thể chất sau giờ học như chạy bộ, bơi lội, nhảy dây, đá bóng, chơi cầu lông…; quản lý chặt chẽ việc sử dụng thiết bị điện tử. ThS.BS Bùi Thị Thu Hường cho biết, phác đồ giảm cân tùy theo cơ địa từng trẻ, nhưng tập trung vào thay đổi chế độ ăn, vận động và kiểm soát huyết áp. Trẻ cần hạn chế thức ăn nhanh, món chiên rán, nước ngọt; thay vào đó là các loại thịt, cá giàu protein lành mạnh và rau củ nhiều chất xơ.