Độc đáo hệ thống hang động xứ Đông
(HPĐT)- Vùng đất xứ Đông hiện có gần 30 hang động tự nhiên. Ẩn chứa trong lòng hệ thống hang động này có nhiều điều bất ngờ, thú vị.
Những cái tên nổi tiếng
Trong chuyến hành hương về chùa Nhẫm Dương, phường Nhị Chiểu, anh Phan Tiến Dũng ở phường Kiến An hào hứng leo lên phía hang Tĩnh Niệm. Từ đỉnh núi, anh phóng tầm mắt ngắm nhìn hòn Con Khỉ, hòn Yên Ngựa, ngắm nhìn một vùng rộng lớn với cánh đồng, làng mạc, rừng cây, dòng sông Đá Vách, Kinh Thầy… Qua cửa hang Tĩnh Niệm, hơi mát tỏa ra làm dịu ngay cái oi nóng của đầu hè. “Những nhũ đá hình thù đa dạng ở trong hang tạo nên một thắng cảnh có giá trị về địa chất, địa mạo mà không phải nơi nào cũng có được”, anh Dũng nói.
Hang Thánh Hóa, phía sau chùa Nhẫm Dương còn là nơi phát hiện dấu tích người tiền sử. Năm 2000- 2001, tại đây, các nhà khảo cổ học đã tìm thấy di cốt hóa thạch của 27 loài động vật (voi, tê giác, hổ, lợn rừng, nhím…); nhiều răng Pongoo (đười ươi). Theo giám định của Viện Khảo cổ học và Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn quốc gia, những hóa thạch, di vật này có cách đây từ 3 vạn đến 5 vạn năm.
Ngoài cảnh quan thiên nhiên kỳ thú, hang động của vùng đất xứ Đông còn giàu giá trị văn hóa, lịch sử. Nổi tiếng nhất trong hệ thống hang động ở đây phải kể đến động Kính Chủ ở phường Phạm Sư Mạnh, trong thời phong kiến từng được mệnh danh là “Nam thiên đệ lục động” (động đẹp thứ 6 trời Nam). Động còn lưu giữ hệ thống bia ma nhai đặc sắc với 47 tấm, như một bảo tàng văn bia thu nhỏ. Đây cũng là số bia có nhiều nhất trong các hang động ở Việt Nam. Các văn bia có niên đại từ thế kỷ 14 đến thế kỷ 20. Hệ thống bia ma nhai được công nhận bảo vật quốc gia năm 2017 và góp phần làm sâu sắc thêm hồ sơ di sản mà (Hải Dương cùng Quảng Ninh, Bắc Giang cũ) nay là thành phố Hải Phòng, Quảng Ninh, Bắc Ninh xây dựng, đệ trình để UNESCO công nhận Yên Tử- Vĩnh Nghiêm- Côn Sơn, Kiếp Bạc là di sản văn hóa thế giới.
Nhiều hang động ở xứ Đông còn gắn liền với lịch sử chống giặc ngoại xâm của đất nước. Hang chùa Mộ ở phường Nhị Chiểu từng là an toàn khu của Ủy ban Kháng chiến hành chính các xã Kim Sơn, Hưng Đạo, Xuân Sơn (Đông Triều, Quảng Ninh); nơi tập kết của Đại đội Lê Lợi trong kháng chiến chống thực dân Pháp; là công xưởng sửa chữa vũ khí, khí tài của Quân khu 3 trong kháng chiến chống đế quốc Mỹ. Động Hàm Long, Tâm Long, Đốc Tít ở phường Nhị Chiểu xưa kia cũng là căn cứ địa chống Pháp của người thủ lĩnh kiên cường mang tên Đốc Tít...
Lan tỏa giá trị
Trong giờ học môn Lịch sử của cô trò lớp 8A, Trường THCS Duy Tân, phường Nhị Chiểu, học sinh thích thú khi tìm hiểu về các cổ vật được tìm thấy tại hang Thánh Hóa. Ngoài giờ học lý thuyết trên lớp, các em còn được đi thực tế tại chùa Nhẫm Dương, nơi cất giữ những cổ vật này. “Em rất bất ngờ và tự hào bởi ngay trên quê hương mình, các nhà khảo cổ học đã tìm thấy dấu vết của người Việt cổ. Như vậy, quê em chính là một trong những nơi gốc gác của người Việt cổ”, em Dương Vũ Thu Trang chia sẻ.
Cô giáo Nguyễn Thị Thúy cho biết, khi chưa có môn giáo dục địa phương, nhà trường lồng ghép các nội dung tìm hiểu về các cổ vật, các trận chiến gắn liền với di tích, hang động vào bộ môn lịch sử; quá trình hình thành, đặc điểm địa hình, địa chất của núi đá vôi Nhẫm Dương vào môn địa lý... Cô Thúy cho biết, “Từ khi có môn giáo dục địa phương, các em càng có điều kiện tìm hiểu sâu kỹ hơn. Không chỉ trang bị thêm kiến thức, các giờ học còn bồi đắp cho các em tình yêu, ý thức gìn giữ và bảo tồn các di tích”.
Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh quốc gia đặc biệt quần thể An PhụKính Chủ- Nhẫm Dương đang chờ được Chính phủ phê duyệt. Với tổng diện tích 11.340 ha, các vùng di tích An Phụ, Kính Chủ, chùa Nhẫm Dương, hang Chùa Mộ, Hàm Long, Tâm Long, Đốc Tít được khoanh vùng bảo vệ sẽ có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn, giữ gìn và phát huy các giá trị hệ thống hang động nói trên.
Theo nhà sử học Tăng Bá Hoành, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Hải Dương (trước đây), năm 1989, Ban Thông sử (UBND tỉnh Hải Dương trước đây) và Bảo tàng tỉnh tổ chức khảo sát thực tế, phát hiện hơn 50 hang động ở 7 xã, phường thuộc thị xã Kinh Môn cũ. Tuy nhiên, do tác động của tự nhiên và nạn khai thác đá, hiện khu vực này chỉ còn một nửa số hang động. Trong đó, 7 hang động nằm trong các di tích được xếp hạng.