Văn phòng đăng ký đất đai: Lựa chọn phương thức hoạt động phù hợp mô hình chính quyền 2 cấp
(HPĐT)- Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đang được các xã, phường triển khai tích cực. Tuy nhiên, sau một tuần vận hành, đã xuất hiện một số vướng mắc. Trong đó, đáng chú ý là khó khăn trong việc giải quyết thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thuộc thẩm quyền của Văn phòng Đăng ký đất đai (Sở Tài nguyên và Môi trường).
Những bất cập
Trước ngày 1-7-2025, mỗi quận, huyện có một chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai. Thông thường, các chi nhánh đều được bố trí địa điểm làm việc trong khuôn viên của trụ sở UBND các quận, huyện. Tại mỗi bộ phận “một cửa” tiếp nhận và trả kết quả hồ sơ của các quận, huyện, chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai đều bố trí hai cán bộ tiếp nhận hồ sơ của hộ gia đình, cá nhân theo thẩm quyền. Từ ngày 1-7-2025, cùng với việc vận hành mô hình chính quyền 2 cấp, các chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai phân công thực hiện nhiệm vụ theo từng khu vực. Mỗi chi nhánh phải đảm nhận nhiệm vụ của 6-7 xã, phường. Thực tế này đặt ra yêu cầu các chi nhánh bố trí sắp xếp cán bộ, nhân viên như thế nào để bảo đảm tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính, các nhiệm vụ theo đúng chức năng, thẩm quyền và thời gian quy định.
Bên cạnh việc tiếp nhận, giải quyết các hồ sơ đăng ký đất đai theo thẩm quyền, hệ thống Văn phòng Đăng ký đất đai phải thống kê, kiểm kê đất đai; đo đạc, chỉnh lý hồ sơ; xây dựng, cập nhật và quản lý dữ liệu đất đai. Hiện nay, nếu phải bố trí người ngồi tiếp nhận tại các Trung tâm Phục vụ hành chính công của các xã, phường, tình trạng thiếu người của các chi nhánh sẽ càng tăng. Chi nhánh Khu vực Thủy Nguyên với 14 cán bộ, nhân viên nhưng khu vực này có đến 8 xã, phường. Như vậy, chi nhánh cần ít nhất 8 cán bộ, nhân viên trực tiếp nhận hồ sơ tại Trung tâm Phục vụ hành chính công các xã, phường. Tương tự, chi nhánh khu vực Kiến Thụy có 8 cán bộ, nhân viên; nhưng khu vực này hiện có 5 xã. Toàn thành phố hiện có 26 chi nhánh phụ trách khu vực, trong đó, khu vực Hải Dương cũ là 12 chi nhánh và khu vực Hải Phòng cũ là 14 chi nhánh. Số lượng chi nhánh đảm nhận từ 5 xã, phường trở lên chiếm tỷ lệ phần lớn. Do đó, nguy cơ hồ sơ, thủ tục đăng ký đất đai thuộc thẩm quyền của Văn phòng Đăng ký đất đai giải quyết bị chậm, muộn rất cao. Đơn cử như thủ tục đăng ký giao dịch bảo đảm thế chấp quyền sử dụng đất của hộ gia đình, cá nhân.
Theo quy định, thủ tục này phải được trả kết quả trong ngày. Tuy nhiên, sau khi hồ sơ được tiếp nhận, cần chuyển về chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai để thẩm định, cập nhật dữ liệu biến động và hoàn tất việc trả kết quả. Trước đây, trụ sở các chi nhánh nằm liền kề bộ phận “một cửa” của các quận, huyện nên việc luân chuyển hồ sơ diễn ra thuận lợi, nhanh chóng. Hiện nay, nhiều Trung tâm Phục vụ hành chính công của các xã, phường đặt tại địa điểm cách xa trụ sở chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai khu vực. Do đó, cán bộ sau khi tiếp nhận hồ sơ tại Trung tâm phải chờ đến cuối giờ làm việc mới tập hợp và chuyển hồ sơ về chi nhánh để xử lý. Việc luân chuyển thủ công, cộng với độ trễ thời gian, khiến khả năng trả kết quả trong ngày khó bảo đảm.
Bảo đảm thuận lợi cho người dân
Để thực hiện chính quyền 2 cấp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố 48 thủ tục hành chính lĩnh vực đất đai thuộc phạm vi chức năng quản lý nhà nước, có hiệu lực từ ngày 1- 7-2025. Trong đó, có 32 thủ tục cấp tỉnh; 14 thủ tục cấp xã. Trong lĩnh vực cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCN), cấp tỉnh thực hiện nhiều trường hợp đặc biệt như: cấp GCN cho thửa đất có diện tích tăng thêm do điều chỉnh ranh giới; cấp đổi, cấp lại GCN bị mất; thu hồi GCN cấp sai; cấp GCN cho người nhận chuyển nhượng chưa hoàn tất thủ tục trước ngày 1.8.2024; hoặc cấp GCN cho các trường hợp sử dụng đất không đúng mục đích trước năm 2014. Nhằm bảo đảm tính thống nhất và chính xác trong quản lý, các trường hợp tách, hợp thửa, đăng ký đất đai lần đầu, giải quyết tranh chấp, cung cấp dữ liệu đất đai, xóa ghi nợ tiền sử dụng đất và đăng ký tài sản gắn liền với đất trong dự án bất động sản… được thực hiện tại cấp tỉnh. Có 14 thủ tục hành chính đất đai cho cấp xã, trong đó có 5 thủ tục liên quan đến đăng ký, cấp giấy chứng nhận, bao gồm: xác định lại diện tích đất ở đã được cấp GCN trước ngày 1-7-2004; đính chính GCN có sai sót; thu hồi và cấp lại GCN cấp sai; đăng ký, cấp GCN lần đầu cho tổ chức đang sử dụng đất; cấp GCN cho hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư hoặc người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài.Theo Giám đốc Văn phòng Đăng ký đất đai (Sở Nông nghiệp và Môi trường) Phạm Thanh Hải: Việc thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp không làm thay đổi bản chất các thủ tục hành chính về đất đai, mà chủ yếu điều chỉnh về thẩm quyền giải quyết và thời gian xử lý hồ sơ. Mọi trình tự, thủ tục nộp hồ sơ nộp khi thực hiện cấp đổi GCN quyền sử dụng đất do Văn phòng Đăng ký đất đai và các chi nhánh đảm nhận không có thay đổi nhiều so với trước đây.
Thực tế đặt ra vấn đề cần xem xét bố trí đại diện của chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai tại các Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã để tiếp nhận hồ sơ; hoặc tổ chức cho người dân trực tiếp nộp hồ sơ tại trụ sở chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai khu vực. Việc lựa chọn phương án nào cần dựa trên mục tiêu bảo đảm giải quyết hồ sơ đúng thời gian quy định, đồng thời giữ được sự vận hành thống nhất, hiệu quả của bộ máy hành chính.