Hình tượng chiến sĩ công an trong sân khấu, điện ảnh Việt Nam
(HPĐT)- Hình tượng người chiến sĩ công an trên sân khấu và điện ảnh Việt Nam đang trong quá trình chuyển mình, từ biểu tượng lý tưởng hóa sang biểu tượng nhân văn hóa. Dẫu còn nhiều thách thức, nhưng đây vẫn là một hình tượng nghệ thuật giàu tiềm năng vừa mang giá trị tuyên truyền, vừa có khả năng khai thác chiều sâu tâm lý - xã hội và được công chúng yêu mến.
Trong dòng chảy của nghệ thuật Việt Nam hiện đại, hình tượng người chiến sĩ công an luôn giữ một vị trí quan trọng. Là lực lượng bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự xã hội, người chiến sĩ công an không chỉ hiện diện trong đời sống mà còn xuất hiện như một biểu tượng chính trị - xã hội đậm chất nhân văn trong các tác phẩm sân khấu, điện ảnh. Tuy nhiên, hành trình xây dựng và làm mới hình tượng này không đơn giản, đòi hỏi sự dung hòa giữa lý tưởng cách mạng và đời sống hiện thực đa chiều.
Có nhiều bộ phim thành công về đề tài người công an nhân dân như “Cảnh sát hình sự”, “Bí mật tam giác vàng”, “Cuồng phong”, “Câu hỏi số 5”, “Hồ sơ lửa”, “Bão ngầm”, “Người phán xử”, “Sinh tử”, “Mê cung”, “Đấu trí”, “Cuộc chiến không giới tuyến”…
Trong đó, loạt phim “Cảnh sát hình sự” được xem là một dấu mốc lớn đánh dấu phim truyền hình dài tập về ngành công an. Nhân vật trong loạt phim này thường là những cán bộ hình sự thông minh, quả cảm, hy sinh đời sống riêng vì nhiệm vụ.
Các tác phẩm điện ảnh kể trên phản ánh nỗ lực lớn trong việc làm mới hình tượng người chiến sĩ công an trên màn ảnh. Họ không còn là nhân vật chỉ nói những lời khuôn sáo mà bước vào đời sống chân thực và gần gũi với đời sống. Những cuộc đấu trí với tội phạm kinh tế, ma túy, tham nhũng… đặt người chiến sĩ công an trong bối cảnh phức tạp, đầy thử thách, giúp họ gần gũi với công chúng hơn.
Từ ngày 29-7, người xem cả nước sẽ được xem bộ phim truyền hình “Có anh, nơi ấy bình yên” do Nghệ sĩ Ưu tú Nguyễn Danh Dũng đạo diễn. Đây tác phẩm mang đậm tính thời sự về lực lượng công an nhân dân. Bộ phim phản ánh một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước là đưa công an chính quy về xã, phác họa một cách chân thực đời sống và công việc của lực lượng này ở cơ sở. Phim “Có anh, nơi ấy bình yên” không chỉ xoáy sâu vào những vụ điều tra căng thẳng mà còn đan xen những lát cắt đời thường, gần gũi. Bộ phim khai thác những góc khuất đời sống nông thôn, phản ánh sự vào cuộc quyết liệt, bản lĩnh của lực lượng công an nhân dân.
Ở khía cạnh sân khấu, thời gian qua có rất nhiều tác phẩm được các đơn vị nghệ thuật, nhà hát thực hiện. Gần đây, Liên hoan sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc về “Hình tượng người chiến sĩ công an nhân dân” quy tụ 25 vở diễn thuộc nhiều loại hình: kịch nói, chèo, cải lương... trong đó có 15 vở kịch nói, 4 vở chèo và 2 vở cải lương được giới chuyên môn và công chúng đánh giá cao.
5 vở diễn được Ban Tổ chức Liên hoan trao 5 huy chương vàng là: “Người thứ 3” (tác giả Minh Anh; đạo diễn Nghệ sĩ Nhân dân Lê Hùng) của Nhà hát kịch Công an nhân dân; “Trời xanh nơi đáy vực” (tác giả Trúc Ngân; đạo diễn Nguyễn Hoàng Tùng) của Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội; “Không gục ngã” (tác giả Nguyễn Đăng Chương; đạo diễn Nghệ sĩ Nhân dân Lê Hùng) của Nhà hát kịch Quân đội; “Cuộc đoàn tụ của cảm xúc” (tác giả Hoài Hương; đạo diễn Lê Quốc Na) của Công ty TNHH sân khấu Trương Hùng Minh; “Sấm dậy cửa Lạch Hới” (tác giả Nguyễn Toàn Thắng; đạo diễn Nghệ sĩ Nhân dân Nguyễn Toàn Thắng) của Nhà hát Nghệ thuật Lam Sơn. Ngoài ra, có 8 vở diễn được trao huy chương bạc.
Đến với liên hoan vừa qua, người xem không khỏi xúc động khi xem vở cải lương “Lời thề trên núi Cột Cờ” của Đoàn Cải lương Hải Phòng, kể về người chỉ huy trưởng công an đầu tiên của thành phố Hải Phòng sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Anh hùng lực lượng vũ trang Nhân dân, liệt sĩ Trần Thành Ngọ.
Để lại ấn tượng hơn cả là hai vở diễn: “Người thứ ba” lấy cảm hứng từ những chiến sĩ tình báo từng là sinh viên, nghệ sĩ hoạt động trong lòng địch và “Hoa lửa” khai thác hình tượng chiến sĩ cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ với tinh thần trách nhiệm, lòng quả cảm, sự hy sinh.
Cùng với đó, 2 vở kịch của Nhà hát kịch nói Quân đội là “Không gục ngã” tái hiện cuộc chiến cam go chống tội phạm ma túy, nhấn mạnh bản lĩnh thép và sự hy sinh thầm lặng của lực lượng cảnh sát hình sự và “Nhân tình” khắc họa hình tượng nữ chiến sĩ công an mưu trí, kiên cường, giàu lòng nhân ái đều lan tỏa thông điệp nhân văn, đề cao vẻ đẹp người chiến sĩ công an nhân dân trong thời bình.
Các vở diễn đều khắc họa hình tượng chiến sĩ công an vừa quả cảm, trí tuệ vừa đời thường. “Sân khấu đang thay đổi cách tiếp cận đề tài về người chiến sĩ công an. Đó là không khuôn mẫu, không lý tưởng hóa một chiều, mà chạm đến đời sống, khắc họa người chiến sĩ công an có nội tâm, có trăn trở, có lựa chọn và cả sự hy sinh. Điều đó tạo sự gần gũi và cảm xúc cho người xem”, NSƯT Lê Thị Mai Phương, Giám đốc Nhà hát kịch nói Quân đội, chia sẻ.
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, người xem hiện đại có nhu cầu xem những bộ phim hoặc vở diễn có tính phản biện, nội dung phức tạp. Thời gian qua điện ảnh cũng như sân khấu nước nhà đã có sự cởi mở trong tiếp cận đề tài công an, cho phép nghệ sĩ được khai thác các xung đột, giằng xé tâm lý, các tình huống hậu trường thay vì chỉ đơn thuần “đen - trắng”.