Công an cấp xã kiểm tra cư trú đột xuất thế nào?
Bộ trưởng Công an vừa ký ban hành Thông tư số 53/2025/TT-BCA sửa đổi Thông tư 55/2021/TT-BCA hướng dẫn Luật Cư trú 2020, có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2025. Trong đó quy định công an cấp xã được "định kỳ, đột xuất thực hiện kiểm tra cư trú" đang thu hút sự chú ý của dư luận. Phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Hải Phòng có cuộc phỏng vấn luật sư TRẦN NGỌC VINH, Ủy viên Ủy ban pháp luật Quốc hội các khóa 12 và 13 về quy định mới này.
- Đề nghị luật sư cho biết quy định công an cấp xã được "định kỳ, đột xuất thực hiện kiểm tra cư trú" được hiểu như thế nào?
- Khoản 5, điều 1 Thông tư 53/2025/TTBCA sửa đổi điều 24 của Thông tư 55, làm rõ quy định tại điều 33 Luật Cư trú. Trong đó đáng chú ý bổ sung quy định công an cấp xã được phép “định kỳ hoặc đột xuất kiểm tra cư trú” do yêu cầu phòng, chống tội phạm, bảo đảm an ninh, trật tự.
Đối tượng, địa bàn kiểm tra cư trú là công dân, gia đình, ký túc xá, khu nhà ở của học sinh, sinh viên, học viên, khu nhà ở của người lao động, nhà cho thuê, nhà cho mượn, cho ở nhờ của tổ chức, cá nhân, cơ sở tín ngưỡng, cơ sở tôn giáo, cơ sở trợ giúp xã hội, cơ sở chữa bệnh, cơ sở lưu trú du lịch và các cơ sở khác có chức năng lưu trú; cơ quan đăng ký cư trú các cấp; cơ quan, tổ chức có liên quan đến quản lý cư trú.
Nội dung kiểm tra gồm việc triển khai và tổ chức thực hiện các nội dung đăng ký, quản lý cư trú, thu thập, cập nhật, khai thác thông tin cư trú trong Cơ sở dữ liệu về cư trú; quyền và trách nhiệm của công dân, hộ gia đình, cơ quan, tổ chức; các nội dung khác theo pháp luật cư trú.
Cơ quan đăng ký, quản lý cư trú thực hiện kiểm tra việc chấp hành pháp luật về cư trú của công dân, gia đình, cơ quan, tổ chức có liên quan. Khi kiểm tra được quyền huy động lực lượng quần chúng làm công tác bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở, bảo vệ cơ quan, doanh nghiệp, tổ chức cùng tham gia. Trường hợp cơ quan cấp trên kiểm tra phải phối hợp với cơ quan đăng ký cư trú cấp dưới.
- Xin hỏi việc kiểm tra đột xuất như vậy được thực hiện theo trình tự nào?
- Theo Luật Cư trú và Thông tư hướng dẫn, kiểm tra cư trú không phải là khám xét nên không cần giấy phép của cơ quan thi hành pháp luật theo Bộ luật Tố tụng hình sự. Khái niệm “kiểm tra” ở đây mang tính hành chính, có mục đích quản lý, không phải điều tra tội phạm. Quy định về “bất khả xâm phạm chỗ ở của công dân” trong Hiến pháp luôn được tôn trọng. Công an phải đến đúng phạm vi, có thẩm quyền, xuất trình rõ giấy tờ công vụ (thẻ ngành, giấy giới thiệu…) và trình bày mục đích kiểm tra. Khi kiểm tra, công an có thể huy động dân phòng nhưng chỉ trong phạm vi bảo vệ, không được tự tiện khám xét đồ dùng cá nhân. Công dân có quyền yêu cầu trình thẻ và có thể xác minh lại qua công an cấp trên nếu nghi ngờ. Nếu công an không chứng minh thẩm quyền, người dân có thể từ chối hoặc gọi phản ánh lên công an xã/phường.
- Như vậy, theo luật sư, người dân cần chấp hành thế nào để vừa bảo đảm quyền lợi cá nhân, vừa thể hiện sự phối hợp tích cực với lực lượng công an trong công tác quản lý nhà nước về cư trú?
- Vấn đề này rất quan trọng vì nó không chỉ liên quan đến quyền và nghĩa vụ của công dân mà còn liên quan đến trách nhiệm xây dựng nền an ninh nhân dân. Thứ nhất, cần hiểu rằng, quy định cho phép lực lượng công an kiểm tra cư trú định kỳ hoặc đột xuất là biện pháp tăng cường quản lý cư trú, nhằm phòng ngừa tội phạm, bảo đảm an ninh trật tự trong tình hình mới, nhất là khi tình trạng di cư tự do, nhà cho thuê không khai báo tạm trú vẫn còn diễn ra phổ biến tại các đô thị lớn như Hải Phòng. Chủ trương này hoàn toàn phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 12- NQ/TW của Bộ Chính trị về "Đẩy mạnh xây dựng lực lượng công an nhân dân chính quy, tinh nhuệ, hiện đại đến năm 2030", trong đó nhấn mạnh vai trò chủ động nắm tình hình tại cơ sở. Lực lượng công an cấp xã được giao thêm nhiệm vụ kiểm tra cư trú là nhằm phát hiện sớm các vi phạm, loại trừ nguy cơ tiềm ẩn, góp phần giữ gìn cuộc sống an toàn, bình yên cho từng khu phố, từng thôn xóm. Tôi khuyến nghị người dân hãy chủ động phối hợp, có thái độ hợp tác tích cực, xuất trình giấy tờ cư trú khi được yêu cầu. Điều này không chỉ là tuân thủ pháp luật, mà còn thể hiện tinh thần trách nhiệm công dân trong công cuộc xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn và hiện đại.
Tất nhiên, trong mọi hoạt động, lực lượng công an cần chuẩn mực trong tác phong, thái độ ứng xử, theo đúng tinh thần “gần dân, trọng dân, vì nhân dân phục vụ”. Việc kiểm tra cần được thực hiện đúng người, đúng việc, đúng quy định, không gây phiền hà hay hiểu nhầm. Khi người dân hiểu rõ mục tiêu, cùng chia sẻ trách nhiệm với Nhà nước, thì mọi chủ trương, chính sách sớm đi vào cuộc sống, mang lại hiệu quả tích cực.
- Trân trọng cảm ơn luật sư!