Lễ hội truyền thống Xa Mã, nét đẹp văn hóa miền biển

Sắc màu văn hóa biển

Lễ hội diễn ra từ ngày 9 – 12/6 (âm lịch), gắn liền với đình Hoàng Châu – di tích lịch sử quốc gia, nơi thờ Đức vua Đông Hải, Đức vua bà Nam Hải và hai vị Thành hoàng làng Đô nguyên soái, Phó nguyên soái. Theo truyền thuyết, các ngài là những vị thần giúp dân làng đánh đuổi hải tặc, bảo vệ vùng biển, đồng thời dạy dân nghề đánh cá, khai thác hải sản.

Không khí chuẩn bị lễ hội bắt đầu từ nhiều ngày trước. Người dân 12 dòng họ, chia thành giáp Đông và giáp Tây, cùng nhau dọn dẹp đình, bày biện lễ vật, chọn đội tế, đội rước. Những cụ cao niên uy tín, những thanh niên khỏe mạnh, những thiếu nữ duyên dáng được phân công vào các vị trí quan trọng. Đó là dịp để mọi người cùng nhau góp sức, nối kết tình làng nghĩa xóm.

Bà Nguyễn Thị Liên, 72 tuổi, người làng Hoàng Châu, xúc động chia sẻ: “Từ bé tôi đã theo cha mẹ đi hội Xa Mã. Đến giờ, tôi và mọi người dân ở đây đều mong chờ đến ngày hội làng. Đây không chỉ là dịp tưởng nhớ tổ tiên, mà là niềm tự hào lớn của người dân chúng tôi.”

Lễ hội có nhiều nghi thức đặc sắc như rước nước, mộc dục tượng Thánh mẫu Liễu Hạnh, lễ cáo yết và đặc biệt là nghi thức Xa Mã – rước kiệu. Sáu cỗ kiệu được nam thanh, nữ tú trong trang phục truyền thống di chuyển linh hoạt theo nhịp trống và tiếng hò reo. Khi Thánh “ngự”, kiệu có thể xoay tròn hoặc nhấc bổng như đang bay, tạo nên khung cảnh vừa linh thiêng vừa rộn ràng.

Nghi thức Xa Mã – cuộc thi tranh tài giữa hai giáp Đông và Tây tái hiện khí thế xung trận của cha ông và khát vọng về mùa cá bội thu. Hai chiếc xa mã được trang trí công phu với hình “Hổ phù”, “Long mã”, “mặt nguyệt”, biểu trưng cho sức mạnh, sự trường tồn và sinh sôi. Tiếng trống dồn dập, tiếng hò vang vọng khắp không gian như hòa cùng nhịp thở của biển. Mỗi nghi thức, mỗi tiếng trống hội đều ẩn chứa câu chuyện về mối quan hệ khăng khít giữa con người và biển cả, về tinh thần đoàn kết vượt qua sóng gió và khát vọng vươn khơi.

Về Cát Hải vào đúng dịp lễ hội, du khách được thưởng ngoạn phong cảnh biển đảo hoang sơ và có thể hòa mình vào không khí hội làng sôi động, đắm mình trong sắc màu văn hóa đặc trưng của ngư dân miền biển. Anh Nguyễn Văn Hưng, 45 tuổi, du khách đến từ Hà Nội cho biết: “Tôi đi nhiều lễ hội ở miền Bắc, nhưng lễ hội truyền thống Xa Mã - rước kiệu đình Hoàng Châu ở Cát Hải thực sự đặc biệt. Ở đây vừa có nét uy nghiêm của nghi lễ truyền thống, vừa có sự phóng khoáng, mạnh mẽ của con người vùng biển. Và tôi cũng cảm nhận được sự gắn bó sâu sắc của cộng đồng cư dân nơi biển đảo”.

Không chỉ các nghi lễ, lễ hội còn là dịp để người dân và du khách tham gia nhiều trò chơi dân gian: kéo co, chọi gà, cờ tướng, cầu thùm, bắt vịt… tạo nên không khí náo nhiệt suốt những ngày hội.

Lãnh đạo đặc khu Cát Hải cho biết, địa phương luôn coi lễ hội là tài sản vô giá, vừa là hoạt động sinh hoạt tín ngưỡng, vừa là sản phẩm du lịch độc đáo riêng. Địa phương sẽ tiếp tục quảng bá rộng rãi hơn về lễ hội đặc biệt này để thu hút du khách trong và ngoài nước…

Thêm điểm nhấn du lịch

Năm 2017, lễ hội Xa Mã – rước kiệu đình Hoàng Châu được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là sự ghi nhận xứng đáng cho giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật của lễ hội.

Bà Trần Thị Hòa, du khách đến từ Quảng Ninh bày tỏ: “Tôi rất ấn tượng với cách người dân gìn giữ và tổ chức lễ hội. Mọi thứ đều nguyên bản, không pha tạp, từ trang phục, kiệu rước đến các trò chơi. Chính điều đó khiến lễ hội trở nên cuốn hút và đáng để quay lại nhiều lần”.

Với người dân nơi đây, lễ hội là dịp để giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, tình yêu quê hương và ý thức bảo vệ biển đảo. Mỗi năm, khi tiếng trống hội vang vọng lại nhắc nhở con cháu nhớ về cội nguồn, giữ gìn phong tục.

Lễ hội Xa Mã – rước kiệu Đình Hoàng Châu không chỉ là nơi hội tụ của những giá trị văn hóa, tín ngưỡng vùng biển đảo, mà còn là “thương hiệu” du lịch giàu bản sắc của Cát Hải. Giữa thời hội nhập, lễ hội vẫn giữ nguyên nét mộc mạc, tinh thần cộng đồng và niềm tin thiêng liêng, tạo sức hút mạnh mẽ với du khách bốn phương.

TUẤN LINH