Phía sau bản án sơ thẩm vụ án nuôi bán 13 con gà lôi trắng

Anh Thái Khắc Thành, 45 tuổi, trú tại xã Đô Lương, tỉnh Nghệ An, bị Tòa án Nhân dân khu vực 5 tỉnh Hưng Yên tuyên phạt 6 năm tù vào ngày 8/8/2025 vì hành vi nuôi và bán 13 con gà lôi trắng - loài được cho là động vật nguy cấp, quý, hiếm.

Theo cáo trạng, anh Thành đã không đăng ký nuôi với cơ quan có thẩm quyền và vi phạm quy định tại điều 244 Bộ luật Hình sự. Tuy nhiên, anh Thành viết đơn kháng cáo bản án hình sự sơ thẩm trên với lý do kết luận trong bản án Tòa án Nhân dân khu vực 5, tỉnh Hưng Yên không phù hợp với những tình tiết khách quan của vụ án.

Bản án sơ thẩm đã gây ra làn sóng tranh luận sôi nổi trong dư luận xã hội. Tranh luận này xuất phát từ việc cơ quan tiến hành tố tụng chưa kịp thời cập nhật quy định pháp luật mới ban hành.

Việc nuôi gà lôi trắng phải tuân theo những quy định nghiêm ngặt của pháp luật, nếu vi phạm, người nuôi sẽ bị xử lý theo quy định. Bản án của Tòa án Nhân dân khu vực 5 tỉnh Hưng Yên áp dụng Nghị định 84/2021/NĐ-CP ngày 22/9/2021 của Chính phủ quy định về danh mục các loài, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm, trong đó gà lôi trắng thuộc nhóm IB (nghiêm cấm khai thác và sử dụng mẫu vật khai thác từ tự nhiên vì mục đích thương mại). Nếu bị cáo Thái Khắc Thành bị đưa ra xét xử trước ngày 1/7/2025 thì bản án đúng quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, ngày 26/6/2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Thông tư số 27/2025/TT-BNNMT quy định về quản lý loài nguy cấp, quý, hiếm; nuôi động vật rừng thông thường và thực thi Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp có hiệu lực từ ngày 1/7. Theo đó, gà lôi trắng đã được xếp xuống nhóm IIB (hạn chế khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại). Quy định này vô tình tạo ra sự xung đột trong việc áp dụng pháp luật bởi nếu chiếu theo quy định mới, từ ngày 1/7/2025, hành vi của Thành không còn cấu thành tội phạm theo điều 244 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017 và 2025).

Tuy nhiên, cần thấy rõ thời điểm bị cáo thực hiện hành vi và bị phát hiện (ngày 1/4/2025) đã cấu thành tội phạm theo điều 244 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017 và 2025). Việc điều tra, truy tố bị cáo theo điều 244 Bộ luật Hình sự 2015 là phù hợp.

Tuy nhiên, tại giai đoạn xét xử (tuyên án ngày 8/8), pháp luật đã có sự thay đổi với việc gà lôi trắng được đưa xuống nhóm IIB. Điều này đồng nghĩa hành vi của Thành không còn phạm tội theo điều 244.

Nhiều người cho rằng tính chất vụ việc không tương xứng với hình phạt. Pháp luật cần nghiêm để bảo vệ đa dạng sinh học, nhưng cũng cần tính đến yếu tố khoan hồng, tình tiết giảm nhẹ với những trường hợp vi phạm do thiếu hiểu biết và có hoàn cảnh khó khăn.

Vụ án nuôi gà lôi trắng này không phải là trường hợp đầu tiên gây tranh cãi về việc xử lý hành vi nuôi động vật quý hiếm.

Sau khi bản án được tuyên, Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Hưng Yên đã kháng nghị toàn bộ bản án, đề nghị hủy để điều tra lại. Sau đó, anh Thành được thay đổi biện pháp ngăn chặn, cho tại ngoại, trở về đoàn tụ cùng gia đình trong thời gian chờ xét xử phúc thẩm. Đây là một động thái tích cực, thể hiện sự phản ứng nhanh chóng của cơ quan tố tụng cấp trên trước một bản án gây tranh cãi. Việc kháng nghị không chỉ bảo vệ quyền lợi của bị cáo mà còn thể hiện tinh thần cầu thị, sẵn sàng sửa sai của ngành tư pháp.

Để tránh những vụ việc tương tự trong tương lai, cán bộ thực thi nhiệm vụ ở các cơ quan tố tụng cần nâng cao trình độ, thường xuyên cập nhật kịp thời quy định pháp luật mới để tránh áp dụng không đúng, không đầy đủ, dễ dẫn tới oan, sai. Cơ quan chức năng cũng cần xây dựng cơ chế đăng ký nuôi động vật quý hiếm rõ ràng, dễ tiếp cận, công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng và hướng dẫn cụ thể cho người dân. Với những vụ án nhạy cảm mà giữa quy định của pháp luật và thực tiễn đời sống còn nhiều bất cập, cần có cơ chế phản biện xã hội, cho phép các tổ chức xã hội, chuyên gia pháp lý và báo chí tham gia giám sát, phản biện để bảo đảm tính công khai, minh bạch, tránh các sai sót đáng tiếc.

MINH ANH