Châu Âu trong vòng xoáy lệ thuộc vào Mỹ

Ngày 22/8, Giáo sư Ashok Swain từ Đại học Uppsala (Thụy Điển) nhận định với Euronews rằng, trong một động thái ngoại giao bất thường, hàng loạt nhà lãnh đạo quyền lực nhất châu Âu đã cùng Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đến Phòng Bầu dục của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Trong cuộc gặp này, Thủ tướng Đức Friedrich Merz, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, Thủ tướng Anh Keir Starmer cùng nhiều nhân vật chủ chốt khác xếp thành hình bán nguyệt quanh ông Trump. Hình ảnh này không nhằm biểu dương sức mạnh, mà phản ánh sự phụ thuộc dai dẳng của châu Âu vào Mỹ, đặc biệt trong bối cảnh cuộc chiến tại Ukraine ngày càng căng thẳng.

Theo Giáo sư Swain, các nhà lãnh đạo châu Âu không đến Washington D.C. để đàm phán như những đối tác ngang hàng. Mục đích chính là kiềm chế sự khó lường của Tổng thống Trump, người chỉ vài ngày trước đã có cuộc gặp riêng với Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Alaska. Họ lo ngại ông Trump có thể ký kết một thỏa thuận đơn phương về Ukraine, biến quốc gia này thành “vật hy sinh” trong các tính toán chính trị.

Dù chuyến đi được xem là thành công trong việc ngăn Trump đưa ra các chỉ trích công khai, các lời hứa về “các đảm bảo an ninh kiểu Điều 5 của NATO” mà ông đưa ra lại hết sức mơ hồ. Vấn đề đặt ra là ai sẽ thực hiện những đảm bảo này? Quốc gia nào sẽ gửi quân và bảo vệ không phận của Ukraine? Những câu hỏi này vẫn chưa có lời giải, cho thấy rõ thực tế rằng, nếu không có sự can thiệp của Mỹ, EU không thể tự mình đảm bảo an ninh cho Ukraine.

Trong nhiều năm, các nhà lãnh đạo châu Âu, đặc biệt Tổng thống Pháp Macron, từng nhiều lần nhấn mạnh về “quyền tự chủ chiến lược”, nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào Mỹ. Tuy nhiên, chuyến đi Washington D.C. vừa qua đã phơi bày một thực tế phũ phàng: EU thiếu kho vũ khí, sức nặng ngoại giao và sự thống nhất chính trị cần thiết để hành động độc lập. Giáo sư Swain giải thích rằng, dù châu Âu đã tăng cường viện trợ cho Ukraine từ năm 2022, nhưng về quy mô và tác động, mức hỗ trợ này vẫn đứng sau Mỹ. Ngay cả những cải cách quốc phòng lớn nhất của Đức cũng chưa tạo ra khả năng răn đe tức thời. Một NATO thiếu Mỹ, theo nhận định của ông, chỉ là một “vỏ rỗng”.

Sự phụ thuộc cấu trúc này đã trao cho ông Trump một đòn bẩy khổng lồ. Ông có thể đe dọa áp thuế, chế giễu các đồng minh hay trực tiếp đối thoại với Nga mà không gặp phản ứng quá mức. Lý do là an ninh châu Âu không dựa trên chiến lược hay thể chế, mà phụ thuộc vào “ý chí của một người quyền lực trong Phòng Bầu dục”.

Một điểm đáng chú ý khác là những gì không được nói ra trong cuộc họp. Có nhiều thông tin cho rằng ông Trump và Tổng thống Putin đã thảo luận về việc “trao đổi lãnh thổ”, thực chất là đóng băng việc Nga kiểm soát các khu vực tại Donbas, Kherson và Zaporizhzhia. Dù các cường quốc châu Âu nhiều lần khẳng định biên giới Ukraine không thể thay đổi bằng vũ lực, không ai dám thách thức trực tiếp Trump về vấn đề này. Thay vào đó, ông Trump lảng tránh bằng một câu đầy hàm ý: lãnh thổ “là vấn đề của Ukraine”.

Cuộc gặp này cũng phơi bày sự khó khăn của châu Âu trong việc tự định đoạt số phận ngoại giao. Dù EU nhiều lần nhấn mạnh mong muốn trở thành một khối có khả năng tự chủ chiến lược, thực tế cho thấy các quốc gia châu Âu vẫn phụ thuộc nặng nề vào Mỹ về quân sự, ngoại giao và an ninh. Giáo sư Swain nhấn mạnh rằng, hình ảnh các lãnh đạo EU xếp thành hình bán nguyệt xung quanh Tổng thống Mỹ phản ánh đúng bản chất: họ không hành động như các đối tác bình đẳng, mà như những bên phụ thuộc vào quyết định của Washington để bảo vệ lợi ích sống còn của Ukraine.

Về phía Mỹ, chuyến gặp cho thấy Tổng thống Trump nắm trong tay đòn bẩy quyền lực đặc biệt đối với châu Âu và Ukraine. Mọi động thái ngoại giao hay quân sự của Washington đều có tác động trực tiếp đến cân bằng chiến lược ở châu Âu và khu vực Đông Âu. Điều này khiến các nước châu Âu dù mong muốn nâng cao năng lực tự chủ, vẫn phải hành động thận trọng và đôi khi chấp nhận vai trò phụ thuộc để tránh rủi ro.

Tóm lại, chuyến đi Washington D.C. của các nhà lãnh đạo châu Âu cùng Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho thấy rõ thực trạng phụ thuộc của châu Âu vào Mỹ trong vấn đề an ninh và ngoại giao liên quan Ukraine. Nó cũng nhấn mạnh vai trò quyết định của Tổng thống Mỹ trong các vấn đề quốc tế, đồng thời phơi bày những hạn chế chiến lược của EU trong việc tự chủ và định hình chính sách độc lập. Hình ảnh các lãnh đạo xếp thành bán nguyệt quanh ông Trump không chỉ là biểu tượng ngoại giao, mà còn phản ánh bức tranh quyền lực bất cân xứng hiện nay giữa Mỹ và châu Âu.