Sự dịch chuyển chiến lược của BRICS về thương mại

Áp lực thuế quan của Mỹ đối với BRICS

Tổng thống Mỹ Donald Trump đang thực hiện việc áp thuế đối với hàng hóa từ nhiều quốc gia, trong đó có nhiều thành viên sáng lập của khối BRICS như Brazil, Ấn Độ và Trung Quốc. Động thái này không chỉ đơn thuần là nỗ lực cân bằng cán cân thương mại mà còn bị thúc đẩy bởi những động cơ chính trị phức tạp. BRICS, một khối hợp tác kinh tế được coi là đối trọng với sự thống trị của phương Tây, đang bị ông Trump xem là thách thức tiềm tàng đối với ảnh hưởng của Mỹ trên toàn cầu.

Trong đó, Brazil chịu mức thuế đối ứng 10%. Tuy nhiên, ngoài mức thuế đối ứng, quốc gia này còn phải chịu thêm các loại thuế bổ sung khác với tổng mức thuế cuối cùng là 50%. Ấn Độ phải đối mặt với mức thuế 25% từ Mỹ, với lý do được ông Trump đưa ra là hoạt động thương mại đang diễn ra với Nga và vai trò của New Delhi trong khối BRICS.

Trong nhiều năm, cựu Tổng thống Donald Trump liên tục chỉ trích Trung Quốc về các hoạt động thương mại mà ông cho là "không công bằng", bao gồm việc Bắc Kinh áp dụng hạn ngạch nhập khẩu, trợ cấp chính phủ cho doanh nghiệp và duy trì thuế thấp một cách bất thường. Vì vậy mức thuế mà Mỹ áp lên hàng hóa Trung Quốc tăng kỷ lục lên 145%. Phía Trung Quốc cũng đáp trả bằng cách nâng thuế nhập khẩu hàng Mỹ lên 125%. Tuy nhiên, vào tháng 5-2025, tình hình bắt đầu hạ nhiệt khi đại diện kinh tế hàng đầu hai nước đạt được thỏa thuận "ngừng bắn thuế quan". Theo thỏa thuận, cả hai bên đồng ý cắt giảm lần lượt 115 điểm phần trăm thuế trong vòng ba tháng. Hiện, mức thuế của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc giảm còn 30%, trong khi Trung Quốc cũng hạ xuống còn 10%.

BRICS thay đổi chiến lược

Những động thái trên đặt ra thách thức lớn cho Ấn Độ, một quốc gia xuất khẩu khoảng 20% hàng hóa sang Mỹ. Các chuyên gia ước tính mức thuế này có thể ảnh hưởng đến kim ngạch xuất khẩu tương đương khoảng 2% GDP của Ấn Độ. Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, việc Ấn Độ từ bỏ nguồn cung cấp dầu giá cả phải chăng và ổn định từ Nga dưới áp lực của phương Tây là điều không thể.

Trước những cảnh báo từ Washington, các thành viên BRICS đang thể hiện sự gắn kết và quyết tâm theo đuổi quyền tự chủ chiến lược. Ngày 8/8, Thủ tướng Ấn Độ Modi có cuộc điện đàm với Tổng thống Nga Vladimir Putin, tái khẳng định cam kết làm sâu sắc hơn quan hệ đối tác. Một ngày trước đó, ông cũng trao đổi với Tổng thống Brazil Lula da Silva, trong đó có thảo luận về vấn đề thuế quan.

Không chỉ củng cố quan hệ song phương, các thành viên BRICS còn tăng cường hợp tác trong nội bộ khối. Trung Quốc và Ấn Độ đang đạt được tiến bộ đáng kể trong việc xây dựng lại quan hệ song phương sau 5 năm căng thẳng biên giới. Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị có chuyến thăm hiệu quả tới Ấn Độ, đạt được các thỏa thuận về việc nối lại các chuyến bay trực tiếp, các sáng kiến thương mại và đầu tư và ba cơ chế mới để quản lý các vấn đề liên quan đến biên giới.

Trong khi đó, Nga và Ấn Độ cũng đang củng cố quan hệ đối tác chiến lược. Theo Phó thủ tướng thứ nhất Nga Denis Manturov, nước này tiếp tục là nhà cung cấp dầu, sản phẩm dầu mỏ và than hàng đầu cho Ấn Độ, đồng thời khám phá tiềm năng cung cấp khí đốt tự nhiên hóa lỏng. Sự hợp tác này không chỉ giới hạn trong lĩnh vực năng lượng. Ông Manturov cho biết việc Ấn Độ tham gia vào các hành lang giao thông mới như Tuyến đường biển phía Bắc và Hành lang Giao thông Quốc tế Bắc - Nam sẽ thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa kim ngạch thương mại song phương. Mối quan hệ công nghiệp cũng được đẩy mạnh, điển hình như dự án tàu cao tốc Nga - Ấn Độ, với sản phẩm được sản xuất tại các doanh nghiệp Ấn Độ trong khuôn khổ sáng kiến "Sản xuất tại Ấn Độ".

Cừng với đó, Trung Quốc nhanh chóng chuyển sang mua đậu nành của Brazil thay vì nguồn cung từ Mỹ. Điều này khiến nông dân Mỹ bắt đầu lo lắng về thị trường đầu ra cho nông sản của họ.

Nhóm BRICS, hiện đã mở rộng với sự tham gia của Ai Cập, Ethiopia, Indonesia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, đang trở thành một tiếng nói quan trọng trong các vấn đề toàn cầu. Theo cựu Đại sứ Heine, sự nổi lên của các quốc gia đang phát triển là "sự thay đổi địa chính trị quan trọng nhất" trong giai đoạn 2022 - 2024.

Mặc dù một số nhà phân tích cho rằng, BRICS đang "trượt về phía không liên quan", nhưng Tuyên bố Rio tại hội nghị thượng đỉnh lần thứ 17 ở Brazil đã "nhấn mạnh sự gắn kết cơ bản và sự đồng thuận" giữa các thành viên. Ông Trump đã nhiều lần cảnh báo BRICS về bất kỳ nỗ lực nào hướng tới phi USD hóa, nhưng các thành viên đều khẳng định họ chỉ quan tâm đến việc sử dụng tiền tệ quốc gia và các thỏa thuận trao đổi hàng hóa nội bộ, chứ không phải thay thế USD.

Nhiều nhà quan sát quốc tế nhận định, những động thái từ Washington, bao gồm cả lời đe dọa "nghiền nát" nền kinh tế của các quốc gia BRICS, có thể phản tác dụng. Thay vì làm suy yếu, chúng lại càng củng cố sự cần thiết của các thành viên BRICS trong việc theo đuổi quyền tự chủ chiến lược. Sự dịch chuyển này không chỉ là phản ứng tức thời, mà còn là động thái chiến lược nhằm củng cố vị thế của khối, đồng thời xây dựng một trật tự kinh tế đa cực, độc lập hơn.

BÙI HUY (tổng hợp)