Mảnh đất bà Kèo đang ở không đủ điều kiện cấp 'sổ đỏ'
Mảnh đất bà Phạm Thị Kèo đang ở (phường Nhị Chiểu, thành phố Hải Phòng) không đủ điều kiện cấp 'sổ đỏ'.
Mảnh đất ở từ năm 1972
Báo và phát thanh, truyền hình Hải Phòng nhận được đơn phản ánh của bà Phạm Thị Kèo (sinh năm 1946) ở khu Hạ Chiểu 2, phường Nhị Chiểu, thành phố Hải Phòng (trước là khu Hạ Chiểu 2, phường Minh Tân, thị xã Kinh Môn, tỉnh Hải Dương).
Trong đơn, bà Kèo cho biết từ nhỏ bị khuyết tật, sức khỏe kém, hạn chế khả năng lao động. “Cả đời tôi chỉ trông cậy vào mảnh đất nhỏ do HTX Nông nghiệp Hạ Chiểu giao cho tôi tại khu vực ngã ba Hạ Chiểu, đường xuống chợ, để tôi tự làm nhà ở, đăng ký hộ khẩu, bán hàng nước kiếm sống qua ngày từ năm 1972 đến nay”, bà Kèo viết trong đơn.
Mảnh đất này ban đầu có diện tích 72 m2. Năm 2018, UBND thị trấn Minh Tân thực hiện dự án mở rộng đường nên thu hồi một phần. Diện tích còn lại của mảnh đất bà Kèo đang sinh sống rộng 53,1 m2.
Điều 138 Luật Đất đai 2024 (có hiệu lực thi hành từ ngày 1/8/2024) quy định về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất đối với trường hợp hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không có giấy tờ về quyền sử dụng đất mà không vi phạm pháp luật về đất đai, không thuộc trường hợp đất được giao không đúng thẩm quyền.
Trong đó, khoản 1 điều 138 quy định hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất trước ngày 18/12/1980, nay được UBND cấp xã nơi có đất xác nhận không có tranh chấp thì được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất.
Biết đến quy định này, bà Kèo thực hiện các thủ tục, hồ sơ, giấy tờ để được cấp "sổ đỏ". Trong đơn phản ánh, bà Kèo nhắc đến Biên bản 01/BB-HĐĐK ngày 8/1/2025 của Hội đồng đăng ký đất đai (UBND phường Minh Tân, thị xã Kinh Môn), đính kèm cùng Báo cáo 06/BC-UBND ngày 14/1/2025 của UBND phường Minh Tân. Theo đó, bà Kèo đã trích một phần nội dung của những giấy tờ này, có đoạn ghi “về tình trạng tranh chấp đất đai, tài sản gắn liền với đất: không có tranh chấp đất, tài sản gắn liền với đất”.
Do vậy, bà Kèo cho rằng việc sử dụng đất của mình thuộc trường hợp nêu tại khoản 1 điều 138 Luật Đất đai 2024 và mảnh đất mà bà đang ở đủ điều kiện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất.
Trong đơn, bà Kèo cũng nhắc đến việc đã được đăng ký hộ khẩu thường trú tại khu Hạ Chiểu 2, phường Minh Tân, thị xã Kinh Môn (trước đây). Bà trích dẫn điều kiện đăng ký hộ khẩu thường trú theo quy định tại khoản 1 điều 20 Luật Cư trú năm 2020 có nêu, công dân có chỗ ở hợp pháp thuộc quyền sở hữu của mình thì được đăng ký tại chỗ ở hợp pháp đó.
“Căn cứ quy định này thì nhà đất của tôi phải là hợp pháp thì tôi mới có đủ điều kiện được đăng ký thường trú. Tôi tự hỏi nếu là đất tôi mượn thì đất của tôi ở đâu? Tại sao các cấp chính quyền lại để tôi sống qua nửa thế kỷ như vậy mà không hề có văn bản thu hồi hay tranh chấp?”, bà Kèo nêu trong đơn.
Không đủ điều kiện cấp "sổ đỏ" và hướng xử lý của địa phương
Điểm mấu chốt đầu tiên trong vụ việc này là mảnh đất bà Kèo đang ở, được HTX Nông nghiệp Hạ Chiểu “giao” năm 1972. Trong các văn bản pháp luật về đất đai, HTX không có thẩm quyền giao đất cho người dân làm nhà ở.
Điều này thể hiện ngay tại Luật Đất đai 1987, luật đầu tiên quy định về quản lý và sử dụng đất đai theo nguyên tắc đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý. Trước đó là Luật Cải cách ruộng đất 1953 (quy định về việc tịch thu, trưng thu, trưng mua và chia ruộng đất). Do vậy, năm 1972, HTX nói trên nếu giao đất cho bà Kèo xây dựng nhà để ở là sai thẩm quyền.
Tại Báo cáo 06 hay Biên bản 01 mà bà Kèo nhắc đến trong đơn (chúng tôi nêu ở trên) cũng thể hiện rõ nguồn gốc đất của bà Kèo, đó là “do HTX Nông nghiệp Hạ Chiểu cho mượn từ năm 1972, không có giấy tờ cho mượn, không xác định diện tích, thời gian cho mượn”. Đây là nội dung thể hiện xuyên suốt trong các văn bản, hồ sơ, biên bản làm việc giữa các bên liên quan.
Ngày 3/10/2018 và ngày 7/6/2019, bà Kèo có làm đơn về việc đề nghị hỗ trợ, đền bù khi mảnh đất bà đang sống bị thu hồi để mở rộng đường; đồng thời đề nghị cấp "sổ đỏ" cho bà.
Ngày 17/6/2019, UBND thị trấn Minh Tân khi đó đã tổ chức hội nghị mở rộng giữa cấp ủy, chính quyền, đoàn thể địa phương với các đồng chí nguyên là Bí thư, Chủ tịch HĐND, Chủ tịch UBND; cấp ủy; Chủ nhiệm, Phó chủ nhiệm HTX; cán bộ thôn qua các thời kỳ… Qua đó tập trung xác định nguồn gốc sử dụng đất của bà Kèo. Biên bản làm việc kết luận “nguồn gốc đất của bà Kèo là đất do HTX cho mượn từ năm 1972”.
Gần đây nhất, biên bản làm việc 05/BB-KT, HT&ĐT do Phòng Kinh tế, hạ tầng và đô thị (UBND phường Nhị Chiểu, thành phố Hải Phòng) lập hồi 10 giờ 30 ngày 14/8/2025, làm việc với người làm chứng để xác minh nguồn gốc đất.
Trong đó, ông Phạm Văn Nghi, năm nay đã 98 tuổi, là Chủ nhiệm HTX Nông nghiệp Hạ Chiểu (Minh Tân) giai đoạn 1960 - 1976 nêu ý kiến: “Do bà Kèo không có chỗ ở nên bà đã đề nghị HTX cấp đất cho bà để làm nơi sinh hoạt tạm thời. Ban Chủ nhiệm HTX họp bàn và đi đến thống nhất cho bà Kèo mượn thửa đất, vị trí tại ngã ba đường, là đất sân kho thuộc HTX quản lý để sử dụng”.
Ngoài ra, theo hồ sơ địa chính do UBND phường Nhị Chiểu hiện nay cung cấp, hồ sơ đo đạc các năm 1986 (hồ sơ 299), 1994 và 2010 đều thể hiện vị trí mảnh đất bà Kèo đang sinh sống là đất công. Vị trí khu đất này nằm trong quy hoạch là đất giáo dục.
“Căn cứ các quy định của pháp luật về đất đai, mới đây nhất là Luật Đất đai năm 2024, mảnh đất bà Kèo đang sinh sống không đủ điều kiện để được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất”, luật sư Nguyễn Kiều Đông, Chủ nhiệm Đoàn Luật sư Hải Dương, Trưởng Văn phòng Luật sư Á Đông cho biết.
Về nội dung đăng ký hộ khẩu thường trú, luật sư Đông cho biết bà Kèo là người con của địa phương, sinh ra và lớn lên tại khu Hạ Chiểu 2 thì hoàn toàn đủ điều kiện được cơ quan có thẩm quyền, ở đây là cơ quan công an cấp đăng ký thường trú. Việc này không liên quan gì đến việc chứng minh mảnh đất của bà Kèo có đủ điều kiện cấp "sổ đỏ" hay không.
Khi làm việc với UBND phường Nhị Chiểu, chúng tôi được biết dù không thể cấp "sổ đỏ" cho bà Kèo, vì không đủ điều kiện, song phường cũng dự kiến phương hướng giải quyết sao cho “thấu tình”.
“Bà Phạm Thị Kèo cần xác định rõ mảnh đất mà bà đang ở không đủ điều kiện để được cấp sổ đỏ. Đây là đất công. Tuy nhiên, lãnh đạo phường sẽ báo cáo Sở Nông nghiệp và Môi trường, UBND thành phố để nghiên cứu, xem xét cấp một mảnh đất cho bà Kèo không thông qua đấu giá, theo hướng giao đất có thu tiền sử dụng đất; đồng thời xin cơ chế dành cho người yếu thế, tạo điều kiện cho bà Kèo có chỗ ở ổn định, lâu dài”, ông Lãnh Duy Tiến, Chủ tịch UBND phường Nhị Chiểu cho biết.