Hơn 30 năm du lịch Việt Nam chuyển mình trong mắt khách Tây

Năm 1999, du khách Australia Grant Wilson lần đầu đến Việt Nam và nhanh chóng yêu mến đất nước này. Từ 2000 đến 2006, ông từng làm giáo viên tiếng Anh tại Việt Nam và vẫn thường quay lại du lịch mỗi năm. Khi ấy, Việt Nam còn hoang sơ: hầu như không có khách châu Á, trung tâm Đà Nẵng lộn xộn, bãi biển bẩn, dịch vụ Hội An gần như chưa phát triển, và du khách nước ngoài thường bị tính giá cao hay gặp nạn trộm cắp. Grant nhớ lại, thời điểm đó, khách quốc tế thường bị gán mác “giàu có và dễ bị lừa”. Tuy nhiên, ông cũng nhận thấy sự thân thiện, nhiệt huyết của người Việt. “Danh tiếng của Việt Nam hiện nay khác hẳn, là điểm đến an toàn, hiếu khách bậc nhất thế giới”, ông nói.

Mark Bowyer – người từng đưa du khách nước ngoài đi dọc Việt Nam trên chuyến tàu Thống Nhất cách đây hơn 30 năm – cho biết du khách thời kỳ đầu đều ấn tượng trước năng lượng tích cực và quyết tâm vươn lên của người dân. Ba thập kỷ qua, Việt Nam đã chuyển mình mạnh mẽ, từ ẩm thực, bãi biển, mua sắm, các chuyến phiêu lưu đến cà phê danh tiếng thế giới.

Dieter Buchner, nhà sáng lập Vietnam Detox, chứng kiến sự lột xác của ngành du lịch chữa lành. Khi ông đến Việt Nam làm Giám đốc Giáo dục và Sức khỏe tại Fusion Resorts Hội An năm 2015, ngành này còn thiếu chuyên môn và ý thức về môi trường. Thời điểm đó, Việt Nam chưa khai thác các loại cây thuốc truyền thống, spa và chăm sóc sức khỏe chưa có hệ thống đào tạo bài bản. Nhiều cơ sở chỉ đầu tư đào tạo ban đầu, không bồi dưỡng lâu dài, khiến chất lượng dịch vụ hạn chế, như trường hợp một trung tâm massage của người khiếm thị chỉ được đào tạo 13 năm trước nhưng chưa cập nhật kiến thức mới.

Sau gần một thập kỷ, Dieter chứng kiến ngành du lịch chữa lành “tiến hóa” đáng kể: tăng trưởng trung bình 23% mỗi năm, chi tiêu của khách cao hơn 51% so với khách quốc tế bình thường. Hầu hết thương hiệu khách sạn quốc tế đã hiện diện tại Việt Nam, nâng cao tiêu chuẩn dịch vụ, đồng thời mang lại lợi ích cho nhân viên, khách hàng và cộng đồng địa phương. Việt Nam giờ đây không chỉ giữ được nét thân thiện vốn có mà còn trở thành điểm đến chất lượng cao, hấp dẫn du khách quốc tế.

Hai thái cực của phát triển

Tuy nhiên, sự chuyển mình không đơn thuần đem lại những tác động tích cực.

Alex Sheal, người Anh, nhà sáng lập Vietnam In Focus, "khai phá" du lịch phố đường tàu từ năm 2013 - khi nơi đây chỉ là những dãy nhà tạm san sát, có phần cũ kỹ bên đường tàu. Người dân nấu ăn, giặt giũ, tắm rửa cho con, đọc báo bên đường ray. Sự xuất hiện của những người nước ngoài như Alex là điều "lạ lẫm" với họ.

Alex vẫn ở Việt Nam và chứng kiến sự thay đổi ngoạn mục của khu phố anh từng "khai phá". Dù bị cấm về mặt pháp lý, phố đường tàu hiện vẫn là điểm du lịch nổi tiếng bậc nhất Hà Nội. Các quán cà phê rực rỡ ánh đèn xanh đỏ, trang trí bắt mắt thay thế những căn nhà cũ kỹ của hơn 10 năm trước. Người dân quen mặt khách nước ngoài và dễ dàng giao tiếp với họ để mời chào sử dụng dịch vụ đồ uống, ngắm tàu chạy qua.

Hơn 10 năm trước, khi đoàn tàu lao đến, mọi người đơn giản chỉ ngả người ra sau để tránh. Cảnh tượng đó "quá Hà Nội" nên chẳng ai từng nghĩ khu phố này sẽ thành điểm du lịch hút khách.

"Ý tưởng đó thật điên rồ nhưng hãy nhìn bây giờ xem", Alex nói. Anh đã không còn kinh doanh dịch vụ du lịch trên phố đường tàu vì muốn du khách được trải nghiệm những thứ địa phương hơn. Phố đường tàu đã phát triển ngoài sức tưởng tượng của Alex và anh nghĩ có những thứ "quá" sẽ không tốt.

Gần đây, Alex có hai chuyến đi, một đến Điện Biên và chuyến còn lại đưa gia đình nghỉ dưỡng ở Hạ Long. Alex thấy Điện Biên dường như là vùng đất chưa bị du lịch chạm vào, gợi cảm giác tới Hà Giang 18 năm trước. Vẻ đẹp nguyên sơ, đường xá gồ ghề, chỗ ở đơn sơ nhưng nụ cười chào đón ở khắp mọi nơi. Đó là một cuộc phiêu lưu văn hóa.

Hạ Long lại là trải nghiệm khác, mang đến sự bất ngờ về tốc độ phát triển mạnh mẽ kể từ lần cuối anh đến đó cách đây 10 năm. Các khu nghỉ dưỡng lớn, biệt thự và cả một bãi biển thành phố rất sạch sẽ. Anh nhận xét chúng hiện đại, dịch vụ tốt, phù hợp cho gia đình nhưng có phần vô hồn.

Theo Alex, những trải nghiệm này đại diện cho hai thái cực dễ dàng gặp phải trên khắp Việt Nam hiện nay. Sự phát triển là cần thiết khi nâng cao mức sống cho người dân. Du khách nội địa thường thích loại hình cơ sở hạ tầng hiện đại với các khu nghỉ dưỡng lớn, công viên giải trí, tàu du lịch khổng lồ.

Thực tế, phần lớn du khách trên thế giới cũng vậy và đó là lý do mô hình này xuất hiện ở hầu hết quốc gia. Những điểm thu hút đặc trưng của một địa phương, con người, văn hóa của nó, có thể bị phá hủy bởi sự phát triển không bền vững. Trước sự phát triển chóng mặt của du lịch Việt Nam, Alex tin cần có sự kiểm soát tốt hơn.

"Họ sẽ làm gì khi tới nơi chẳng có gì để khám phá. Tôi nghĩ họ sẽ đi nơi khác", anh nói. Alex gợi ý nên có nhiều khu vực hạn chế hơn như Sơn Đoòng, thậm chí cần hạn chế các hoạt động du lịch - chẳng hạn lên danh sách chờ để chèo thuyền kayak qua Grand Canyon, Mỹ. Những nơi như Điện Biên hay Lai Châu xứng đáng được bảo vệ như vậy trong tương lai - theo cách có lợi cho cộng đồng địa phương.

Robyn Nichols, du khách Australia, từng quay lại Việt Nam nhiều lần trong 7 năm qua, cũng chia sẻ tương tự. Bà chia sẻ mình yêu Việt Nam vì nhiều lý do như chi phí sinh hoạt rẻ, ẩm thực độc đáo. Năm ngoái, bà đến Phú Quốc và thấy sự thay đổi chóng mặt từ những khu du lịch ở hai bên đảo.

"Thật kỳ lạ khi một người nước ngoài lái xe qua ngôi làng châu Âu tại Việt Nam", bà nói, cho biết Việt Nam vẫn còn nhiều nơi giữ được văn hóa truyền thống, chưa gặp tình trạng phát triển quá mức như Bali hay Phuket.

Trong khi đó, Grant chia sẻ vẫn yêu Hội An nhưng không còn chọn lưu trú ở trung tâm phố cổ vì quá nhiều đoàn khách du lịch. Ông thích ở khu vực bên ngoài phố cổ như An Bàng, Cẩm Thanh để tận hưởng sự yên bình mỗi khi thức dậy.

Con người và văn hóa là tài sản quý nhất

Theo Mark, những lo ngại về phát triển quá mức đang trở nên nghiêm trọng hơn. Việc tập trung vào các khách sạn khổng lồ, khu nghỉ dưỡng và du lịch đại trà đã làm tổn hại đến vẻ đẹp tự nhiên tuyệt đẹp của đất nước hay niềm vui giản dị của du lịch chậm trong khách sạn nhỏ ở địa phương.

Ông cho rằng Việt Nam cần một sự tái định hướng du lịch, ưu tiên thiên nhiên, không khí trong lành, nước sạch và các giá trị truyền thống.

"Con người là tài sản quý nhất của du lịch Việt Nam suốt hơn 30 năm qua", ông nói. Sự hiếu khách của người dân vẫn luôn là sức hút đặc biệt với khách nước ngoài. Điều này đã tồn tại từ thập niên 1990, khiến ông Mark ngạc nhiên khi so sánh với những nơi khác trên thế giới, nơi lịch sử tương tự có thể tạo ra oán giận qua các thế hệ.

Mark nói tỷ lệ khách quay lại Việt Nam không quá ấn tượng nhưng Old Compass Travel - công ty hiện tại của anh - đã gặp nhiều người thực sự yêu và quay lại Việt Nam. Mark vẫn miệt mài đưa những du khách nước ngoài đến trải nghiệm tour "Vietnam By The Book" (khám phá Việt Nam qua sách) đã tồn tại và đổi mới từ năm 2006.

Chúng tôi đang đào sâu vào các câu chuyện lịch sử ở những nơi như Điện Biên Phủ, Hà Nội và Huế, cùng với những trải nghiệm về du lịch hiện đại, ông nói và cho rằng "sự tương phản giữa quá khứ và hiện tại cảm giác rất sống động ở Việt Nam".

Cũng theo Mark, du khách nước ngoài hiện tại hay cả những người đầu tiên đặt chân đến Việt Nam đều không thể kỳ vọng mọi thứ vẫn "hoang sơ" như ban đầu. Bên cạnh ý thức từ chính những nhà quản lý điểm đến, du khách cũng có thể chọn những cách riêng để khám phá Việt Nam.

Christian Rodriguez, nhiếp ảnh gia Uruguay, nổi tiếng với bộ ảnh "Xiếc" tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2009-2012. Trong ba năm đó ở Việt Nam, Christian thực sự sống như người bản địa, ăn ngủ, thậm chí đi đám cưới các nghệ sĩ xiếc. Đến giờ, ông vẫn tự hào đó là trải nghiệm du lịch độc đáo mà hiếm khách đến Việt Nam có được.

Ba năm sau khi hoàn thành bộ ảnh, Christian vẫn chưa có dịp quay lại Việt Nam. Đôi khi, thấy nhớ Việt Nam, anh lại tìm phở Việt ở Uruguay để hoài niệm hương vị ngày nào...

PV (tổng hợp)