Phát triển công nghiệp văn hóa từ di sản - Cơ hội mới cho Hải Phòng
Hải Phòng, vùng đất giàu truyền thống lịch sử và văn hóa không chỉ là niềm tự hào của người dân mà còn là nguồn lực quan trọng để phát triển công nghiệp văn hóa, mở ra cơ hội mới cho sự phát triển bền vững của thành phố.
Di sản - kho báu văn hóa
Sau hợp nhất, Hải Phòng hiện có gần 4.000 di tích, trong đó 9 di tích quốc gia đặc biệt như: Đền thờ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, Khu di tích Bạch Đằng Giang, Văn miếu Mao Điền, cụm di tích đền Xưa - chùa Giám - đền Bia... Hải Phòng còn sở hữu 257 di tích quốc gia, 722 di tích cấp thành phố, 33 bảo vật quốc gia, cùng 2 di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận. Đặc biệt, Hải Phòng có 5 di tích và danh thắng nằm trong quần thể di sản văn hóa thế giới, khẳng định sự phong phú, đa dạng về văn hóa.
Các di tích vừa mang đặc trưng đồng bằng Bắc Bộ, vừa đậm sắc thái cư dân miền biển. Sau khi mở rộng địa giới hành chính, sự kết hợp này càng làm giàu thêm bản sắc văn hóa thành phố.
Không chỉ lưu giữ truyền thống, người dân Hải Phòng còn kiến tạo nhiều giá trị văn hóa mới. Tiêu biểu như Lễ hội Hoa Phượng Đỏ hay các chương trình nghệ thuật tại Nhà Kèn, sự kiện đường phố cuối tuần, hay mới đây nhất là tour “Dấu thiêng Hàng Kênh” tại đình Hàng Kênh, tạo không gian giải trí công cộng hấp dẫn...
Ông Hoàng Ngọc Trung, người dân phường Lê Chân chia sẻ: “Dịp cuối tuần, tôi thấy thành phố sôi động hơn với nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ. Những chương trình này vừa nâng cao đời sống tinh thần, vừa tạo thêm điểm nhấn thu hút khách du lịch”.
Tại hội thảo khoa học “Xây dựng hệ giá trị văn hoá và công nghiệp văn hoá Hải Phòng”, các chuyên gia nhận định: thành phố hội tụ nhiều thế mạnh, thiên nhiên tươi đẹp, truyền thống lâu đời, di sản phong phú. Con người Hải Phòng hiên ngang, quyết liệt, nhưng cũng cởi mở, sáng tạo.
Bà Emma Wilson, du khách người Anh, bày tỏ: “Tôi thấy thành phố Hải Phòng rất tuyệt vời. Không chỉ có cảnh đẹp, con người ở đây cũng rất thân thiện. Dù đến đâu, tôi đều dễ dàng cảm nhận được nhịp sống và văn hóa địa phương”.
Khai mở hướng đi cho công nghiệp văn hóa
Tuy sở hữu lợi thế lớn nhưng hạn chế của Hải Phòng là chưa hình thành chuỗi sản phẩm công nghiệp văn hóa đủ sức cạnh tranh. Di sản chủ yếu khai thác qua tham quan, lễ hội, trong khi các lĩnh vực: điện ảnh, mỹ thuật, trình diễn nghệ thuật, thiết kế sáng tạo... chưa được phát huy. Dự thảo Báo cáo chính trị Đảng bộ thành phố nhiệm kỳ 2025 - 2030 cũng chỉ rõ: công nghiệp văn hóa và thị trường văn hóa của thành phố còn nhỏ lẻ, hiệu quả phát huy di sản chưa cao.
Bà Lê Thu Hà, Giám đốc Công ty TNHH quốc tế Dora (phường Thành Đông) phân tích: “Du khách ngày nay không chỉ đến lễ hội hay vãn cảnh chùa, họ muốn trải nghiệm và tiêu dùng văn hóa. Nếu khai thác tốt, di sản sẽ trở thành nền tảng cho công nghiệp sáng tạo, từ làm phim, biểu diễn, xuất bản đến thiết kế sản phẩm. Đây là hướng đi bền vững, vừa giữ gìn văn hóa, vừa tạo giá trị kinh tế cao”.
Theo lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thành phố đang tập trung xây dựng sản phẩm văn hóa giàu bản sắc, tôn vinh và quảng bá điểm đến, đồng thời khơi nguồn sáng tạo từ tài nguyên di sản. Một số mô hình bước đầu thành công có thể kể đến như Lễ hội Hoa Phượng Đỏ gắn với nghệ thuật đương đại hay các chương trình trải nghiệm đêm tại Cát Bà.
Để công nghiệp văn hóa phát triển bền vững cần một chiến lược đồng bộ. Trước hết, thành phố tập trung nghiên cứu, xây dựng quy hoạch tổng thể gắn với phát triển du lịch, trong đó ưu tiên đầu tư hạ tầng công nghệ số để tạo sản phẩm bảo tàng ảo, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thuyết minh, quảng bá di sản. Đồng thời, thành phố đẩy mạnh hợp tác công - tư, mời gọi doanh nghiệp thực hiện sản phẩm sáng tạo như: phim trường, công viên chủ đề, sân khấu nghệ thuật... Một nhiệm vụ quan trọng khác là đào tạo nguồn nhân lực trẻ có khả năng thiết kế, sáng tác, truyền thông số, làm giàu thêm giá trị di sản. Cuối cùng, công nghiệp văn hóa chỉ bền vững khi gắn kết với sinh kế cộng đồng, khuyến khích người dân tham gia qua nghề thủ công, dịch vụ homestay, ẩm thực đặc sản...
Người dân chính là chủ thể bảo tồn, sáng tạo và giới thiệu di sản. Khi được hưởng lợi trực tiếp, họ sẽ tích cực tham gia gìn giữ. Chị Nguyễn Thị Mai, hướng dẫn viên tự do tại Cát Bà, chia sẻ: “Khách quốc tế rất thích nghe truyền thuyết, chuyện dân gian về đảo, nhưng đôi khi chúng ta chưa có kịch bản hấp dẫn hoặc hướng dẫn viên am hiểu sâu về văn hóa. Nếu được tập huấn thêm, cộng đồng làm du lịch sẽ tự tin hơn khi giới thiệu bản sắc địa phương.”
Hải Phòng đang khuyến khích phát triển tour cộng đồng, khôi phục nghề truyền thống, thúc đẩy thanh niên khởi nghiệp từ sản phẩm văn hóa - du lịch. Những bước đi này tạo hiệu ứng tích cực, song vẫn cần chính sách ưu đãi để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư và hỗ trợ cộng đồng.
Tiến sĩ Trần Thị Hoàng Mai, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hải Phòng nhấn mạnh: “Thành phố chủ trương phát triển mạnh công nghiệp văn hóa nhằm khai thác giá trị kinh tế của văn hóa, đưa di sản trở thành nguồn lực phát triển. Chúng tôi đang phối hợp các bộ, ngành, chuyên gia xây dựng dự án trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa, đồng thời đề xuất cơ chế, chính sách khuyến khích sáng tạo, thu hút doanh nghiệp.”
Trong xu thế toàn cầu hóa, phát triển công nghiệp văn hóa từ di sản không chỉ là cách khai thác giá trị truyền thống, mà còn là con đường để Hải Phòng khẳng định vị thế trong mạng lưới các thành phố sáng tạo. Đây là hướng đi vừa giữ hồn cốt văn hóa, vừa tạo sinh lực mới cho kinh tế, biến di sản thành nguồn lực mới cho phát triển.