Thỏa thuận làm thay đổi cán cân an ninh
Việc Pakistan và Saudi Arabia ký kết thỏa thuận quốc phòng song phương tạo ra những diễn biến mới về chính trị - an ninh ở khu vực Nam Á, Trung Đông và Vùng Vịnh.
Mong muốn tự chủ về bảo đảm an ninh
Trong bối cảnh nhiều quốc gia Arab ngày càng lo ngại mối đe dọa từ Israel, hiệp ước phòng thủ Saudi Arabia - Pakistan mới được công bố đưa Pakistan cùng với “chiếc ô hạt nhân” của nước này vào bàn cờ an ninh Trung Đông.
Theo các nhà phân tích, thỏa thuận “Đối tác Phòng thủ Chiến lược Tương hỗ” vừa được ký kết thực chất là sự kết hợp giữa sức mạnh tài chính của Riyadh và kho vũ khí quân sự hạt nhân khổng lồ của Pakistan.
Bộ trưởng Quốc phòng Pakistan Khawaja Muhammad Asif cho biết, vũ khí hạt nhân “không nằm trong thỏa thuận”, song thừa nhận hiệp ước có thể mở rộng sang các nước Vùng Vịnh khác.
Việc Pakistan và Saudi Arabia vừa ký kết hiệp ước phòng thủ chung với nội dung cốt lõi là bên này coi tình huống bên kia bị ai đó tấn công như chính mình bị tấn công trong bản chất là diễn biến xưa nay chưa từng thấy ở khu vực Nam Á chung quanh Pakistan và khu vực Trung Đông, Bắc Phi và Vùng Vịnh chung quanh Saudi Arabia. Cả trong lời văn lẫn tinh thần và mục đích, thỏa thuận trên giống như điều 5 trong Hiệp ước NATO. Theo đó, cuộc tấn công nào đó nhằm vào một thành viên NATO được tự khắc coi là cuộc tấn công nhằm vào tất cả mọi thành viên của khối.
Pakistan và Saudi Arabia vốn có mối quan hệ đồng minh quân sự truyền thống từ nhiều năm nay. Nhưng mãi đến bây giờ hai bên mới ký kết thỏa thuận chia sẻ số phận an ninh. Nếu trong cả hai khu vực nói chung và trong chính trị thế giới nói riêng ở thời gian qua không xảy ra nhiều diễn biến bất ngờ ảnh hưởng trực tiếp cũng như gián tiếp tới an ninh của từng bên, tức là đặt ra cho cả hai bên nhiều thách thức và đe dọa an ninh mới thì chắc hai bên đã không gấp gáp đến như vậy với việc hoàn tất thỏa thuận về nội dung này.
Mới đây, Pakistan và Ấn Độ sa vào cuộc xung đột biên giới mới. Bên nào cũng quả quyết là đã giành về phần thắng. Pakistan đã chứng tỏ không thua kém Ấn Độ về quân sự nhưng lại không có sẵn nhiều con chủ bài đắc dụng về chính trị, kinh tế và thương mại như Ấn Độ để nổi trội hơn trong cuộc đối đầu song phương này. Pakistan còn là đồng minh quân sự truyền thống của Mỹ và có quan hệ hợp tác tốt với Trung Quốc nhưng cả hai đều đâu có giúp gì cho Pakistan trong cuộc xung đột nói trên. Cũng vừa mới đây, Israel đã không kích Qatar trong động thái xâm phạm chủ quyền của Qatar và bất chấp luật pháp quốc tế.
Qatar cũng là đồng minh quân sự chiến lược truyền thống của Mỹ, lại còn đóng vai trò chủ động rất tích cực trong ngoại giao trung gian hòa giải giữa Israel và nhóm vũ trang Hamas nhằm kiến tạo ngừng chiến hoặc chấm dứt xung đột ở Dải Gaza. Qatar bị tổn hại về an ninh như thế mà đâu có thấy Mỹ làm gì để hậu thuẫn Qatar bảo đảm an ninh. Bài học rút ra từ đó đối với Pakistan và Saudi Arabia là phải nhanh chóng tự thân vận động để tự chủ về bảo đảm an ninh, là không thể tin tưởng vào Mỹ và phải luôn cảnh giác đề phòng mọi hành động manh động tới đây của Israel.
Xoay chuyển cục diện an ninh
Trong toan tính về thỏa thuận mới này, Saudi Arabia nhằm đến hiệu ứng răn đe vũ khí hạt nhân của Pakistan. Trong khi đó, Islamabad nhằm tới nguồn tiền dồi dào của Riyadh có thể đổ vào Pakistan để đầu tư và hợp tác, giúp nước này phát triển kinh tế - xã hội và tăng cường tiềm lực quân sự, quốc phòng.
Pakistan - quốc gia Hồi giáo duy nhất sở hữu bom hạt nhân - có hơn 600.000 binh sĩ thường trực để đối đầu với Ấn Độ, đối thủ lớn đã ba lần giao tranh trong các cuộc chiến lớn. Mỹ từng cảnh báo Pakistan đang phát triển tên lửa đạn đạo tầm xa có khả năng vươn ra ngoài Nam Á, nhưng Islamabad phủ nhận.
Pakistan vốn duy trì một lực lượng nhỏ tại Arab Saudi, nhưng hiệp ước tuần này đánh dấu sự can dự sâu rộng hơn nhiều.
Bà Maleeha Lodhi, cựu Đại sứ Pakistan tại Mỹ nhận xét, đây là bước tiến sức mạnh to lớn đối với Pakistan, dù cũng đồng nghĩa với việc họ tự đặt mình vào một khu vực bất ổn.
Với ngân sách quốc phòng Ấn Độ lớn gấp 7 lần, Pakistan khó duy trì thế cân bằng nếu không có sự hỗ trợ tài chính. Riyadh trong nhiều thập kỷ từng nhiều lần rót tiền cho Islamabad, gần đây nhất là khoản vay 3 tỷ USD.
Trong khi đó, Ấn Độ tuyên bố sẽ “nghiên cứu kỹ tác động của thỏa thuận đối với an ninh quốc gia cũng như ổn định khu vực và toàn cầu”.
Các nhà quan sát quốc tế nhận định, với thỏa thuận trên, Saudi Arabia và Pakistan tạo tiền lệ về ràng buộc lẫn nhau vào cùng số phận an ninh. Rồi đây, chắc chắn sẽ có thêm nhiều quốc gia Hồi giáo và Arab nữa sao chép mô hình cùng hội cùng thuyền về số phận an ninh như Pakistan và Saudi Arabia vì không còn tin cậy Mỹ và để tránh bị Israel gây sự như Qatar vừa rồi. Thỏa thuận còn báo hiệu cục diện an ninh ở Nam Á, Trung Đông, Bắc Phi và Vùng Vịnh bắt đầu có những chuyển dịch và sẽ hình thành những cấu trúc an ninh mới các khu vực này.