Khi bão trở thành ‘thanh tra xây dựng’

Sau bão số 10 ít ngày trước, nhiều hạng mục tưởng rất chắc chắn, nhưng đã gãy đổ ngay trước mắt người dân. Cột điện gãy lộ cấu kiện bất thường, biệt thự ven biển sập, tường rào, mái che bị cuốn phăng.

Đành rằng sức tàn phá của bão gió không nhỏ song những hình ảnh ấy là lời cảnh báo không nhẹ, nếu khâu thiết kế, thi công và nghiệm thu không chuẩn, công trình "gục ngã” trước bão là điều khó tránh.

Không chỉ ở các khu vực sát biển, thực tế cho thấy bão ngày nay đang quét sâu vào đất liền kèm mưa lớn kéo dài gây ngập, gió giật làm rung lắc nhiều dãy nhà xây sẵn và căn hộ chung cư.

Vì vậy, mọi loại hình nhà ở, từ biệt thự nghỉ dưỡng, khách sạn, nhà liền kề, shophouse đến các tòa chung cư, nhà ở xã hội, nhà ở thương mại đều phải tuân thủ nghiêm tiêu chuẩn thiết kế theo vùng gió bão, tiêu chuẩn vật liệu… Khi tiêu chuẩn trở thành “khuyến nghị”, khi bản vẽ bị sửa đổi vì tiến độ hoặc chi phí, rủi ro sẽ tích tụ và bão chỉ là khoảnh khắc bóc trần.

Với Hải Phòng, thông điệp càng rõ. Thành phố của chúng ta ở vị trí cửa biển, nơi thường bị ảnh hưởng bởi gió bão. Không chỉ những khu vực như Đồ Sơn, Cát Bà, Cát Hải… cần tiêu chuẩn khắt khe, các khu đô thị mới trong đất liền, khu tái định cư, dãy nhà ống bám trục đường lớn, khu nhà ở công nhân quanh khu công nghiệp đều có thể rung lắc trong gió giật, ngập nhanh trong mưa dồn.

Một mái tôn liên kết sơ sài có thể trở thành vật bay nguy hiểm. Một bức tường rào không có giằng, trụ đúng kỹ thuật có thể đổ sập. Một khối nhà xây sẵn không kiểm định nghiêm ngặt, đúng quy cách có thể nứt, lún, thấm... khi mưa gió kéo dài.

Thiên tai chỉ bóc tách hậu quả, trong khi nguyên nhân nằm ở những quyết định trong thi công. Từ khâu chọn giải pháp, thiết kế, kiểm soát nhà thầu phụ, vật liệu đến khâu kiểm định độc lập, nghiệm thu. Khi một mắt xích có sự “thỏa hiệp”, dù là để kịp tiến độ, hay do chi phí, thì rủi ro sẽ từ đó tích tụ trong công trình. Bão là thời điểm bộc lộ.

Chủ đầu tư phải đặt an toàn và chất lượng lên hàng đầu, công khai hồ sơ vật liệu, nhật ký thi công và kết quả kiểm định. Đơn vị thiết kế phải chọn giải pháp phù hợp điều kiện gió bão, tính đúng, tính đủ tải trọng, thậm chí nếu cần phải dự tính đối với những công trình có khả năng bị ảnh hưởng cao từ gió bão.

Nhà thầu phải thi công đúng bản vẽ, đúng quy trình. Đơn vị giám sát - nghiệm thu phải độc lập và minh bạch. Cơ quan quản lý nhà nước phải kiểm tra đột xuất, hậu kiểm thường xuyên, xử lý nghiêm mọi sai phạm, kể cả tước quyền hành nghề khi cần. Khi từng mắt xích làm tròn phần việc, bão không còn là "kỳ thi" để phát hiện ra sai sót.

Người mua nhà không thể tự soi từng mác thép hay đo từng độ sâu cọc. Họ đặt niềm tin vào pháp luật, vào cơ quan quản lý, vào uy tín doanh nghiệp. Trả lại niềm tin ấy bắt đầu từ minh bạch. Mỗi dự án, công trình tại Hải Phòng cần công bố rõ giải pháp chống thiên tai, như bão gió, ngập lụt… rồi đến quy trình bảo trì sau bàn giao.

Các khu đã đưa vào sử dụng cần rà soát các điểm yếu, như mái, lan can, ban công, tường chắn, kể cả các khu vực dễ ngập lụt như tầng hầm chung cư. Kết quả rà soát phải đi kèm thời hạn gia cường cụ thể và thông báo cho cư dân.

Ngoài cơn bão số 11 đang hoành hành, năm nay liệu đã hết bão? Rồi còn năm sau, năm sau nữa…

Cũng đừng coi bão là việc riêng vùng ven biển. Biến đổi khí hậu làm đường đi của bão khó lường, mưa dồn dập có thể gây gió giật mạnh trong đất liền, ngập nhanh tại các khu vực trũng đô thị.

Mỗi mùa mưa bão là một kỳ sát hạch. Song, một thành phố hiện đại như Hải Phòng không thể phó mặc chất lượng công trình cho thiên tai làm công tác giám sát. Thiết kế phải tính cho ngày bão, thi công phải nghiêm như ngày bão, nghiệm thu phải chặt hơn ngày bão.

Khi thể chế giám sát đủ mạnh và văn hóa kỹ thuật đặt an toàn lên trước lợi nhuận, nỗi lo công trình “gục ngã” trước bão gió sẽ bớt dần. Nhà đẹp không còn là mặt tiền ưa nhìn, mà là khả năng chống chịu trước thiên tai ngày càng khắc nghiệt, nhất là các cơn bão lớn.

HÀ KIÊN