Phát huy giá trị văn hóa của lễ hội truyền thống

Không chỉ là một lễ hội hằng năm, mà Lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc đã là sự kiện văn hóa đại diện cho một di sản mang tính toàn cầu, được tổ chức với quy mô lớn hơn trước, định vị rõ ràng và sức lan tỏa lớn.

Nhìn vào những điểm mới năm nay, có thể thấy bước phát triển nâng tầm của lễ hội. Việc tổ chức trưng bày chuyên đề “Côn Sơn, Kiếp Bạc - Hành trình Di sản văn hóa thế giới” tại Khu di tích Kiếp Bạc tái hiện sinh động hành trình xây dựng hồ sơ UNESCO, đồng thời khẳng định những giá trị nổi bật toàn cầu của hệ thống các di tích: Chùa Côn Sơn, đền Kiếp Bạc, chùa Thanh Mai, động Kính Chủ và chùa Nhẫm Dương trong tiến trình lịch sử gắn liền với sự nghiệp và tư tưởng Phật hoàng Trần Nhân Tông, thiền phái Trúc Lâm và các danh nhân lịch sử. Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ vào chương trình nghệ thuật, mở rộng không gian lễ hội... cho thấy nỗ lực đưa di sản trở về đúng vị thế: một di sản lịch sử - văn hóa có tầm vóc.

Song song đó, Tuần Văn hóa, Du lịch và Xúc tiến thương mại được tổ chức; đồng thời, các tour du lịch khám phá, trải nghiệm di sản thế giới: “Một hành trình 5 điểm đến Di sản thế giới”; “Theo dấu chân Tam tổ Trúc Lâm” và “Khám phá Di sản thế giới Côn Sơn, Kiếp Bạc” được ra mắt. Lễ hội vì thế không dừng lại ở một không gian tâm linh, mà còn là dịp để Hải Phòng quảng bá thế mạnh về nông sản, ẩm thực, làng nghề, kết nối doanh nghiệp, kích cầu tiêu dùng và thu hút đầu tư du lịch, góp phần gắn bảo tồn, phát huy giá trị di sản với phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Và dù có nhiều đổi mới, lễ hội vẫn giữ được “hồn cốt” truyền thống với các nghi lễ đặc sắc làm nên thương hiệu như: Lễ khai ấn đền Kiếp Bạc, Hội quân trên sông Lục Đầu, Lễ cầu an và Hội hoa đăng, Lễ rước bộ - tế giỗ Đức Thánh Trần… Các nghi lễ được tổ chức trang nghiêm, đúng phong tục cổ truyền, gắn bó mật thiết với đời sống tâm linh người dân xứ Đông.

Chủ tịch UBND thành phố Lê Ngọc Châu nhấn mạnh: Đây là lễ hội truyền thống thường niên mang bản sắc văn hóa đặc trưng của thành phố, đòi hỏi mỗi năm tổ chức phải có nét mới, hấp dẫn nhưng không được làm sai lệch giá trị gốc. Đây cũng chính là hướng đi bền vững: đổi mới trên nền tảng gìn giữ chuẩn mực. Đồng thời, điều này cũng phù hợp với một Di sản thế giới, bởi UNESCO không vinh danh một sự kiện trình diễn, mà công nhận một không gian di sản sống và để “sống”, di sản phải vừa được bảo vệ nghiêm ngặt, vừa được trao cơ hội lan tỏa.

Trong bối cảnh di sản vươn tầm quốc tế, Lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc từ một lễ hội truyền thống, trở thành sự kiện văn hóa thế giới. Nhưng để đạt được điều đó, điều cần thiết là một chiến lược lâu dài: Không gian lễ hội phải được quy hoạch rõ ràng, tránh tình trạng chồng chéo, lộn xộn. Hạ tầng du lịch phải đáp ứng lượng khách tăng mạnh khi trở thành di sản được quốc tế quan tâm. Công tác quản lý, hướng dẫn, truyền thông phải chuyên nghiệp, minh bạch, hiện đại. Quan trọng nhất, cộng đồng dân cư - những người sống quanh di tích - cần trở thành chủ thể tham gia bảo tồn và tổ chức, chứ không chỉ là “người ngoài cuộc”. Chỉ khi cả hệ thống chính trị, ngành văn hóa, thể thao và du lịch, cộng đồng doanh nghiệp và người dân cùng tham gia, lễ hội mới có thể vừa giữ được hồn cốt, vừa bứt lên tầm mới.

Di sản đã bước ra ánh sáng quốc tế. Lễ hội - “trái tim” của không gian di sản ấy - cũng cần một bước chuyển tương xứng. Không chỉ là niềm tự hào, mà còn là trách nhiệm gìn giữ và lan tỏa cho thế hệ mai sau.

HẢI HẬU