Để du lịch tâm linh không bị đánh tráo thành mê tín dị đoan

Nhiều năm qua, Lễ hội Côn Sơn – Kiếp Bạc được coi là hình mẫu về công tác tổ chức. Cả hai mùa lễ hội xuân - thu đều được tổ chức quy củ, văn minh, thể hiện rõ tinh thần tri ân tiền nhân và hướng thiện trong đời sống tâm linh. Tại lễ hội mùa thu đang diễn ra, nhiều nghi lễ cổ được tái hiện như lễ tế, lễ rước, tục ban ấn, hội quân trên sông Lục Đầu, diễn xướng hầu Thánh...

Với sự quản lý chặt chẽ của ban tổ chức, các nghi lễ cổ giữ được sự tôn nghiêm, không để biến tướng thành mê tín dị đoan. Lễ hội đã đi vào đời sống nhân dân, là lễ hội của người dân.

Như nghi thức diễn xướng hầu Thánh là một phần trong tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần, được tổ chức trang trọng, có kiểm soát. Nếu trước đây, có thời điểm nghi lễ này bị biến tướng thành phô trương vật chất, khoe lộc, khoe của, khiến nhiều người lầm tưởng là hành vi mê tín dị đoan, thì nay nghi thức diễn xướng hầu Thánh được phục hồi đúng giá trị nghệ thuật dân gian. Việc diễn xướng được sắp xếp trong khu vực quy định, do nghệ nhân được công nhận trình diễn, giúp người xem cảm nhận rõ chiều sâu tâm linh và văn hóa, chứ không phải hoạt động tâm linh vụ lợi. Âm nhạc chầu văn, lời ca cung kính ca ngợi công đức Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, khơi gợi niềm tự hào dân tộc.

Ở trên địa bàn thành phố Hải Phòng, tại khu di tích Bạch Đằng Giang cũng thực hiện “ba không”: không rác thải, không hàng quán chèo kéo, không mê tín dị đoan. Không gian di tích trang nghiêm, sạch đẹp; du khách được thuyết minh, trải nghiệm, hiểu về chiến công hiển hách của cha ông chứ không bị cuốn vào những nghi lễ cầu cúng vụ lợi. Hay tại chùa Dư Hàng và đền Nghè cũng được ban tổ chức duy trì nền nếp thờ tự trang nghiêm, hướng dẫn du khách hành lễ đúng cách, không thắp hương, đốt vàng mã quá mức...

Văn hóa tâm linh là biểu hiện của niềm tin hướng thiện, phản ánh đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, “ở hiền gặp lành” của người Việt. Song ranh giới giữa tâm linh và mê tín lại rất mong manh, chỉ cách nhau bởi thái độ và nhận thức.

Khi lòng tin chân chính biến thành sự lệ thuộc, khi người ta đặt lợi ích vật chất lên trên tinh thần, thì tín ngưỡng sẽ bị bóp méo. Hiện tượng “cầu tài – cầu lộc”, đốt vàng mã tràn lan, bói toán, cúng thuê, hay phô trương lễ vật… là biểu hiện rõ ràng của sự đánh tráo niềm tin thành mê tín.

Khi lễ hội được tổ chức nghiêm túc, người dân hiểu đúng giá trị của việc hành lễ, coi việc dâng hương là biểu hiện tri ân chứ không phải mua chuộc thần thánh thì văn hóa tâm linh sẽ tỏa sáng, trở thành sức mạnh tinh thần của cộng đồng.

Hải Phòng hiện sở hữu gần 4.000 di tích và gần 1.300 lễ hội truyền thống. Nếu làm tốt công tác quản lý, đây là tiềm năng, lợi thế để Hải Phòng khai thác hiệu quả sản phẩm du lịch tâm linh. Tuy nhiên, các lễ hội phải được quản lý chặt chẽ, để không bị đánh tráo thành mê tín dị đoan...

Để du lịch tâm linh phát triển và mang lại hiệu quả kinh tế, trước hết cần nâng cao nhận thức cộng đồng về tín ngưỡng chân chính là hướng thiện, là tu tâm, tích đức, chứ không phải “mua may, bán rủi”.

Chính quyền địa phương cần siết chặt quản lý lễ hội, kiên quyết ngăn chặn hành vi bói toán, khấn thuê, đổi tiền lẻ... Cần quy hoạch lại không gian lễ hội, vừa bảo đảm tôn nghiêm, vừa thuận lợi cho du khách.

Cơ quan chức năng, chính quyền địa phương, ban quản lý di tích cần phát huy vai trò trong việc hướng dẫn người dân, du khách hành lễ đúng cách, phục dựng diễn xướng tâm linh truyền thống như chầu văn, hầu Thánh theo hướng nghệ thuật và văn hóa, tránh yếu tố phô trương hay vụ lợi.

Các sản phẩm du lịch tâm linh cần được kết hợp với du lịch văn hóa sinh thái để mỗi chuyến hành hương không chỉ là dâng lễ, mà còn là dịp học lịch sử, chiêm ngưỡng cảnh quan, trải nghiệm đời sống cộng đồng. Khi hiểu được giá trị của di sản, du khách sẽ hướng đến sự trong sáng của niềm tin.

Khi mỗi người hiểu đúng, hành xử đúng với niềm tin ấy, du lịch tâm linh sẽ thực sự trở thành điểm sáng văn hóa, nơi giao hòa giữa quá khứ và hiện tại, giữa đạo và đời, giữa thiêng liêng và nhân văn. Từ đó thúc đẩy ngành "công nghiệp không khói" - du lịch phát triển bền vững.

THANH HOA