Đình Xuân Đài lưu giữ nét đẹp kiến trúc độc đáo

Bảo tồn nguyên vẹn kiến trúc độc đáo

Chiều cuối tuần, Trưởng làng văn hóa Xuân Đài Phạm Văn Chuân dẫn nhóm thanh thiếu niên ở địa phương và một số người con xa quê đến thăm di tích đình làng vừa được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận Di tích kiến trúc nghệ thuật và lịch sử cấp quốc gia bởi bảo tồn được kiến trúc nghệ thuật độc đáo.

Ông Chuân cho biết, đình Xuân Đài có lịch sử hình thành lâu đời. Theo lịch sử ghi lại, di tích có thể khởi dựng sớm nhất vào thời Lê trung hưng (khoảng từ nửa cuối thế kỷ 17 sang thế kỷ 18). Đình hiện thờ 4 vị thành hoàng làng đại diện cho một số dòng họ đầu tiên có công khai lập làng Xuân Đài, gồm: Phạm Phúc Đa và Phạm Đạo Trung (đại diện của dòng họ Phạm), Trần Phúc Long (đại diện dòng họ Trần), Bùi Đức Lương (đại diện dòng họ Bùi).

Tại ngôi đình này, kiến trúc xưa được bảo tồn nguyên vẹn. Tổng thể đình Xuân Đài có hồ đình, nghi môn, sân đình, tiền tế, giải vũ, nhà bia, hậu cung và các công trình phụ trợ. Kiến trúc đình Xuân Đài mang đặc trưng phong cách nghệ thuật thời Nguyễn. Đặc biệt, hiện đình còn lưu giữ được một số di vật, cổ vật niên đại thế kỷ 19 - 20 có giá trị lịch sử, thẩm mỹ cao, như: bia đá, long ngai, bài vị, bát hương. Đặc biệt, hệ thống 7 bia đá cổ có niên đại thời Nguyễn thế kỷ 19 - 20 hiện còn được gìn giữ nguyên vẹn trong nhà bia...

Tham quan toàn bộ khuôn viên đình, nhiều du khách ấn tượng tại khu vực gian tiền tế còn có nhiều cột đình bằng gỗ lim, mái ngói xưa không bị xuống cấp cùng với thời gian. Trên mái kiến trúc gỗ của gian tiền tế còn được chạm khắc các hình rồng, tứ linh, lá lật, mây cuộn, hoa lá thiêng...

Theo các cụ cao tuổi trong làng kể lại, khu vực này là nơi rất linh thiêng. Vào những năm kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, nhiều đình làng bị giặc phá hoặc phải tiêu thổ phục vụ kháng chiến nhưng đình làng Xuân Đài vẫn được bảo đảm an toàn. Toàn bộ các cột lim và các kiến trúc nghệ thuật trên mái gỗ của gian tiền tế vẫn còn vẹn nguyên. Không gian của gian tiền tế còn trở thành khu vực họp bàn của cán bộ tham gia kháng chiến.

Phía sau đình còn nhiều dấu tích của hầm bí mật trong những năm kháng chiến. Vì vậy, trước khi đình làng được công nhận cấp quốc gia, thành phố đã công nhận đình là Di tích lịch sử kháng chiến...

Khơi dậy niềm tự hào truyền thống

Theo truyền ngôn qua nhiều thế hệ, đình Xuân Đài được xem là ngôi đình linh thiêng, lưu giữ gần như nguyên vẹn nét kiến trúc cổ cùng nhiều hiện vật quý giá. Bởi vậy, dù đi xa hay trở về, mỗi người con của làng đều ghé đình thắp nén hương thành kính, cầu mong may mắn và bình an cho gia đình.

Hằng năm, vào tháng 2 âm lịch, dân làng lại tưng bừng mở hội tại đình. Trong không khí trang nghiêm và rộn ràng ấy, các dòng họ trong làng đều dâng lễ tế thành hoàng, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Bên cạnh nghi lễ truyền thống, lễ hội còn có nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, trò chơi dân gian, tái hiện sinh động đời sống tinh thần của cư dân vùng quê Bắc Bộ.

Thông qua lễ hội, tinh thần cố kết cộng đồng, đạo lý “uống nước nhớ nguồn” được vun đắp, lan tỏa. Đây cũng là dịp để thế hệ trẻ thêm tự hào về quê hương, hiểu hơn về lịch sử địa phương, về những giá trị di tích kháng chiến và truyền thống văn hóa được cha ông gìn giữ qua bao đời.

Không chỉ dừng lại ở việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích, các trường học trên địa bàn còn tích cực lồng ghép giáo dục truyền thống lịch sử địa phương cho học sinh, góp phần khơi dậy niềm tự hào và ý thức gìn giữ di sản quê hương.

Cô Nguyễn Thị Thanh Trà, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Trường Thọ, cho biết: “Nhà trường thường xuyên đưa các nội dung về Lịch sử địa phương – anh hùng, các sự kiện, nhân vật tiêu biểu, trong đó có đình Xuân Đài, vào các giờ sinh hoạt lớp và môn học tự nhiên – xã hội. Qua đó, giúp học sinh hiểu hơn về cội nguồn và truyền thống tốt đẹp của quê hương mình".

Song song với hoạt động giảng dạy, nhà trường còn tổ chức cho học sinh tham quan, trải nghiệm tại di tích đình Xuân Đài. Tại đây, các em được nghe các cụ cao tuổi kể lại những câu chuyện về vai trò của ngôi đình trong giai đoạn kháng chiến, về tinh thần đoàn kết, kiên cường của người dân địa phương.

Ngoài ra, vào mỗi buổi sinh hoạt dưới cờ đầu tuần, trường còn lồng ghép nội dung tìm hiểu về lịch sử Đảng bộ thành phố, truyền thống cách mạng và văn hóa xã An Trường, góp phần bồi đắp lòng yêu nước, tình yêu quê hương và ý thức trách nhiệm của thế hệ trẻ hôm nay.

Chính quyền địa phương cũng đặc biệt quan tâm tới việc bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống của di tích. Chủ tịch UBND xã An Trường Vũ Văn Tuyến cho biết, thời gian tới, cấp ủy, chính quyền xã sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng, chỉ đạo các bộ phận chuyên môn và huy động sự tham gia, đóng góp của cộng đồng nhằm đẩy mạnh công tác tu bổ, tôn tạo đình. Mục tiêu là vừa bảo đảm giữ gìn tính nguyên gốc của di tích, vừa phát huy vai trò của đình làng như một trung tâm sinh hoạt văn hóa – tâm linh của nhân dân địa phương.

Địa phương cũng tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, quảng bá, kết nối đình Xuân Đài với các điểm đến du lịch văn hóa - lịch sử khác trên địa bàn, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Chú trọng công tác giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ thông qua các hoạt động lễ hội, sinh hoạt cộng đồng, để đình thực sự trở thành “địa chỉ đỏ” về lịch sử - văn hóa trên quê hương An Trường.

HỒ HƯƠNG