Truyền thống hiếu học trên quê hương Trạng nguyên Trần Tất Văn

Tự hào quê hương của Trạng nguyên

Trạng nguyên Trần Tất Văn sinh ra trong gia đình họ Trần ở làng Nguyệt Áng, xã Thái Sơn (nay hợp nhất là xã An Khánh). Từ nhỏ, Trần Tất Văn nổi tiếng về hiếu học. Ông vượt qua kỳ thi hương đỗ Giải nguyên, thi hội đỗ Hội nguyên, thi đình đỗ Trạng nguyên (năm 1526). Sau khi đỗ Trạng nguyên, Trần Tất Văn được vua ban cờ và biển, cho về lễ tạ tổ tiên và các thầy học cũ. Dân làng Nguyệt Áng vui mừng đón rước, tự hào về Trạng nguyên Trần Tất Văn ham học, đỗ cao, làm vẻ vang cho quê hương.

Trạng nguyên ra làm quan cho triều Mạc và nổi tiếng với bài biểu đanh thép khiến giặc Minh khi xâm chiếm nước ta phải nhỏ nước mắt và rút quân. Phát huy truyền thống của gia đình, sau này, con trai của Trạng nguyên Trần Tất Văn là Trần Tảo cũng đỗ Tiến sĩ và cùng với cha góp nhiều công sức trong việc gìn giữ non sông, phát triển đất nước.

Theo dân làng Nguyệt Áng, sinh thời khi làm quan, bố con Trạng nguyên Trần Tất Văn thấu hiểu được tấm lòng và tình cảm của người dân quê hương. Ông bỏ tiền hưng công xây chùa, làm cầu để người dân có điều kiện sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng, đi lại thuận tiện. Vì vậy, sau khi Trạng nguyên qua đời, dân làng lập đền thờ ông ngay trên gò đất mắt rồng, hai bên có hai gò đất nổi lên như hình nghiên, bút.

Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, đền Trạng nguyên Trần Tất Văn phải thực hiện tiêu thổ kháng chiến, sau đó hòa bình trở lại, dân làng Nguyệt Áng dựng lại ngôi đền nhỏ trên nền đất cũ. Sau đó, đền được thành phố và huyện An Lão (cũ) hỗ trợ tu bổ và được công nhận di tích lịch sử văn hóa cấp thành phố năm 2008. Năm 2022, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận đền là di tích lịch sử cấp quốc gia...

Noi gương trạng nguyên, tu dưỡng luyện tài

Dân làng Nguyệt Áng luôn tự hào về quê hương có Trạng nguyên Trần Tất Văn và là miền đất học bởi dáng của đền Trạng nổi trên gò đất có hình nghiên, bút. Bởi vậy, cụ Trạng rất linh thiêng, độ trì cho lớp lớp con cháu trong làng và trước đây là nhiều học sinh trên địa bàn huyện An Lão (cũ) tu dưỡng, rèn luyện thành tài.

Em Nguyễn Minh Khang, học sinh Trường THPT chuyên Trần Phú luôn tự hào về quê hương mình có Trạng nguyên Trần Tất Văn. Đó là động lực để em phấn đấu rèn luyện trong học tập. Khi còn học ở Trường THCS Mỹ Đức, Minh Khang giành giải ba môn toán bằng tiếng Anh cấp thành phố và giải nhì môn toán cấp thành phố. Sau đó, em đạt được mục tiêu thi vào lớp chuyên toán Trường THPT chuyên Trần Phú mà em mong ước...

Các thầy, cô giáo đang dạy tại các trường học ở xã An Khánh khẳng định, học sinh trên địa bàn đều có động lực phấn đấu rèn đức, luyện tài theo gương của Trạng nguyên Trần Tất Văn. Vì vậy, phong trào học tập ở các trường học có nhiều điểm sáng nổi bật.

Hiệu trưởng Trường THCS Mỹ Đức Bùi Thị Thúy thông tin, những năm gần đây, số học sinh giỏi các cấp của trường tăng cao hơn những năm trước (45 học sinh), nhất là trường có giải nhì, giải ba trong kỳ thi học sinh giỏi cấp thành phố. Trong năm học 2025 - 2026, trường có nhiều học sinh giỏi nhất trong các trường trên địa bàn xã, được vinh danh tại đền Trạng nguyên Trần Tất Văn.

Theo Trưởng phòng Văn hóa - Thông tin xã An Khánh Lương Xuân Tam, để khuyến khích, động viên phong trào hiếu học trên quê hương, đã thành truyền thống, 5 năm gần đây, năm nào địa phương cũng tổ chức lễ vinh danh học sinh, sinh viên tiêu biểu xuất sắc. Trước đây, việc vinh danh học sinh, sinh viên tiêu biểu xuất sắc do UBND huyện An Lão (cũ) chủ trì. Năm 2025, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, việc vinh danh 47 học sinh, sinh viên tiêu biểu ở quy mô cấp xã nhưng vẫn được tổ chức trang trọng, kịp thời biểu dương các điển hình học sinh, sinh viên có thành tích xuất sắc trong học tập.

Chủ tịch UBND xã Phạm Thị Hoa đánh giá mỗi người dân xã An Khánh tự hào khi được sinh ra và lớn lên trên mảnh đất giàu truyền thống hiếu học. Vì vậy, các gia đình, dòng họ, cơ quan, đơn vị đều trân trọng mảnh đất này. Đồng thời, tiếp tục phát huy truyền thống hiếu học của quê hương, tạo mọi điều kiện cho phát triển giáo dục; xây dựng những lớp công dân có đức, có tài, khơi dậy tinh thần học tập suốt đời, có kỹ năng thích ứng với sự thay đổi nhanh của xã hội trong kỷ nguyên mới, sẵn sàng xây dựng quê hương, đất nước giàu, mạnh, văn minh, hiện đại.

Các trường học cũng cần giáo dục truyền thống cho lớp học sinh về "địa chỉ đỏ" đền Trạng nguyên Trần Tất Văn. Các cơ quan, đoàn thể tuyên truyền, kết nối du khách đến với quê hương Trạng nguyên Trần Tất Văn. Mỗi đoàn viên, thanh niên là những “sứ giả” để giới thiệu, quảng bá di tích địa phương đến với du khách.

HỒ HƯƠNG