Đưa trợ giúp pháp lý đến gần dân

Góp phần đưa pháp luật vào cuộc sống

Giữa tháng 10 vừa qua, Báo và phát thanh, truyền hình Hải Phòng phối hợp Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước thành phố số 1 (Sở Tư pháp) tổ chức trợ giúp pháp lý miễn phí cho bà Hoàng Thị Nga (phường Hải An) về tranh chấp di sản thừa kế.

Gia đình bà Nga gồm 4 thành viên, có nhà và đất tại số 10/141 Miếu Hai Xã (quận Lê Chân cũ) mua năm 1992 bằng giấy viết tay, chưa có sổ đỏ. Bố bà Nga mất sau đó, không để lại di chúc nên phát sinh tranh chấp về tài sản chung.

Tại buổi trợ giúp pháp lý miễn phí, trợ giúp viên pháp lý tư vấn theo Bộ luật Dân sự, Luật Đất đai và Tố tụng dân sự, bà Nga có quyền khởi kiện tại Tòa án Nhân dân khu vực 5 để bảo đảm quyền lợi của mình. Bà Nga bộc bạch: “Tôi mong muốn sự việc được giải quyết công bằng, giữ gìn tình cảm gia đình và hy vọng các bên cùng hòa giải”.

Tương tự như bà Nga, thời gian qua, không ít người dân nhờ có sự đồng hành của trợ giúp viên pháp lý đã được hỗ trợ tư vấn kịp thời, giúp tháo gỡ những vấn đề khúc mắc liên quan tới pháp luật trong cuộc sống. Bà Nguyễn Thị T., xã An Lão cho biết, bà bị khuyết tật, không có tiền thuê luật sư, cũng không hiểu biết về pháp luật. Nhờ có các trợ giúp viên pháp lý của thành phố, bà được tư vấn miễn phí và hỗ trợ làm đơn khởi kiện đòi quyền lợi liên quan đến tài sản thừa kế trong gia đình.

Những câu chuyện như vậy không còn hiếm, cho thấy trợ giúp pháp lý thực sự trở thành công cụ hữu hiệu đưa pháp luật đến gần hơn với người dân, đặc biệt là những người yếu thế, khẳng định vai trò là điểm tựa pháp lý vững chắc cho người dân.

Từ đầu năm đến hết tháng 8/2025, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước thành phố tiếp nhận và xử lý hơn 1.000 vụ việc, trong đó phần lớn là các vụ án hình sự có sự tham gia của người bị buộc tội trong độ tuổi vị thành niên. Ngoài ra, nhiều vụ việc liên quan đến tranh chấp dân sự, hôn nhân và gia đình, đất đai… cũng được trung tâm tích cực hỗ trợ.

Các hoạt động truyền thông, phổ biến pháp luật cũng ngày càng phong phú. Báo và phát thanh, truyền hình Hải Phòng, Sở Tư pháp thường xuyên phối hợp tổ chức các buổi tư vấn trực tiếp về đất đai, nhà ở...

Các phiên “trợ giúp pháp lý lưu động” được tổ chức tại xã, thôn, giúp bà con được tư vấn ngay tại địa bàn sinh sống. Đáng chú ý, năm 2024, Sở Tư pháp và Công an thành phố đã ký kết kế hoạch phối hợp “trực trợ giúp pháp lý trong điều tra hình sự”. Đây là bước tiến quan trọng, bảo đảm người bị tạm giữ, bị can được tiếp cận luật sư và quyền trợ giúp pháp lý kịp thời, thể hiện rõ tinh thần thượng tôn pháp luật và bảo vệ quyền con người.

Mặc dù đạt được nhiều kết quả, nhưng theo thông tin từ Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước thành phố số 1 và số 2, một bộ phận người dân, nhất là ở khu vực ngoại thành, ven biển vẫn chưa biết rõ về quyền được trợ giúp pháp lý hoặc chưa hiểu cách tiếp cận.

Không ít người vẫn nhầm tưởng chỉ “ra tòa” mới được trợ giúp, trong khi pháp luật quy định nhiều đối tượng được hỗ trợ miễn phí ngay từ giai đoạn tư vấn, hòa giải. Bên cạnh đó, nhiều người dân chưa có nhiều kênh trực tuyến để đăng ký tư vấn, gửi hồ sơ, hay tra cứu thông tin, khiến quá trình tiếp cận gặp khó khăn...

Đa dạng hình thức tiếp cận

Để công tác trợ giúp pháp lý thật sự “đến gần dân”, trước hết cần mở rộng mạng lưới phục vụ. Từ thực tế thực hiện các công việc liên quan tại Phòng công chứng, công chứng viên Phạm Bá Tuấn, Phòng Công chứng Kim Minh (phường Gia Viên) cho rằng, ngoài các chi nhánh hiện có, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước thành phố nên tăng cường các điểm tư vấn pháp lý tại trung tâm hành chính các xã, phường, hoặc triển khai mô hình “trợ giúp pháp lý lưu động” thường xuyên hơn.

Mỗi xã, phường nên có ít nhất một “điểm kết nối trợ giúp pháp lý”, nơi người dân được cung cấp thông tin, hướng dẫn và giới thiệu tới cơ quan chức năng. Công tác truyền thông cũng cần được làm mới. Thay vì chỉ tuyên truyền bằng tờ gấp hay hội nghị, nên tận dụng các nền tảng mạng xã hội, báo điện tử, báo chí địa phương để phổ biến kiến thức pháp luật sinh động hơn.

Các chương trình “Pháp luật và cuộc sống”, “Góc pháp lý” hay “Hỏi - đáp trợ giúp pháp lý” có thể được xây dựng theo hình thức video ngắn, dễ hiểu, phù hợp với mọi lứa tuổi. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng cho đội ngũ trợ giúp viên. Ngoài kiến thức pháp luật, họ cần được trang bị kỹ năng tiếp cận cộng đồng, giao tiếp với người dân, đặc biệt là với những người có hoàn cảnh đặc biệt. Sở Tư pháp Hải Phòng có thể phối hợp với các trường luật, đoàn luật sư tổ chức các khóa tập huấn, mô phỏng tình huống thực tế, giúp cán bộ trợ giúp pháp lý tự tin hơn khi tư vấn vụ việc cụ thể.

Đáng chú ý, việc ứng dụng công nghệ là xu hướng tất yếu. Theo đồng chí Trần Ngọc Vinh, nguyên Phó trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội Hải Phòng khóa 12, 13, nguyên Chủ tịch Hội Luật gia thành phố Hải Phòng, thành phố có thể xây dựng “Cổng thông tin trợ giúp pháp lý Hải Phòng”, nơi người dân đăng ký trực tuyến, gửi yêu cầu, tra cứu danh sách trợ giúp viên và theo dõi tiến độ xử lý vụ việc.

Mô hình này không chỉ tiết kiệm thời gian mà còn minh bạch, thuận tiện cho cả người dân lẫn cơ quan quản lý. Đẩy mạnh phối hợp liên ngành công an, tòa án, MTTQ, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên… cùng tham gia giới thiệu, hỗ trợ và tuyên truyền trợ giúp pháp lý. Khi các tổ hòa giải, chi hội phụ nữ, nông dân được tập huấn, họ trở thành “cánh tay nối dài” của trung tâm trợ giúp pháp lý, giúp người dân biết và tìm đến pháp luật khi gặp khó khăn.

Bên cạnh đó, mỗi luật sư, mỗi tổ chức hành nghề luật, mỗi đoàn thể đều có thể đóng góp vào quá trình này bằng các chương trình tư vấn miễn phí, phiên tòa giả định, hay chiến dịch “Ngày pháp luật cộng đồng”. Việc khuyến khích các luật sư trẻ tham gia trợ giúp pháp lý tình nguyện cũng là cách để lan tỏa tinh thần nhân văn của nghề luật.

THU HẰNG