Cần cơ chế đầu tư cởi mở hơn cho người lao động sáng tạo
Việc xét duyệt đề tài, cấp kinh phí, nghiệm thu sáng kiến nhiều tầng nấc, chưa thực sự dựa vào hiệu quả thực tế. Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là chính sách đầu tư cho nghiên cứu ứng dụng chưa thực sự gắn với nhu cầu sản xuất.
Qua nghiên cứu Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội 14 của Đảng, tôi nhận thấy cơ chế và chính sách đầu tư cho khoa học - công nghệ hiện nay còn nhiều bất cập.
Phần lớn nguồn lực nghiên cứu, quỹ hỗ trợ sáng tạo tập trung ở các viện, trường hoặc dự án lớn, trong khi ở doanh nghiệp - nơi phát sinh nhiều ý tưởng thực tiễn lại thiếu kênh tiếp cận. Là người trực tiếp tham gia sáng kiến cải tiến kỹ thuật trong sản xuất, tôi tự mày mò cải tiến thiết bị, tiết kiệm chi phí hàng trăm triệu đồng, nhưng chế độ khen thưởng hay bảo hộ sáng kiến chưa thoả đáng.
Tôi thấy cơ chế quản lý tài chính trong hoạt động khoa học - công nghệ còn rườm rà, khiến doanh nghiệp hoặc cá nhân sáng tạo khó chủ động sử dụng nguồn lực. Việc xét duyệt đề tài, cấp kinh phí, nghiệm thu sáng kiến nhiều tầng nấc, chưa thực sự dựa vào hiệu quả thực tế. Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là chính sách đầu tư cho nghiên cứu ứng dụng chưa thực sự gắn với nhu cầu sản xuất.
Chế độ đãi ngộ với đội ngũ trí thức, kỹ sư, công nhân sáng tạo cũng chưa tương xứng. Nhiều người có sáng kiến được tuyên dương nhưng chưa được tạo điều kiện phát triển lâu dài; cơ chế phát hiện, trọng dụng và giữ chân người tài trong sản xuất còn hạn chế.
Tôi đề nghị trong nhiệm kỳ mới, Nhà nước cần đơn giản hóa thủ tục tài chính, chuyển từ cấp phát theo đề tài sang cơ chế đặt hàng sản phẩm để người làm sáng tạo có động lực và chủ động hơn. Bên cạnh đó, cần hình thành Quỹ hỗ trợ sáng kiến lao động kỹ thuật tại doanh nghiệp, với sự tham gia của tổ chức công đoàn và chuyên gia khoa học, để ý tưởng nhỏ vẫn được nuôi dưỡng và bảo vệ. Cần coi sáng kiến của công nhân là một phần trong hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia chứ không chỉ là phong trào thi đua.
Khi được tin tưởng và tạo điều kiện đúng mức, người lao động sẽ biến tri thức thành năng suất, công nghệ và hiệu quả thực tế, góp phần xây dựng doanh nghiệp, đất nước ngày càng phát triển hơn.