Hoà giải viên cơ sở - những người âm thầm giữ yên tình làng, nghĩa xóm
Ở mỗi thôn, tổ dân phố Hải Phòng đều có những người âm thầm giữ yên tình làng, nghĩa xóm, dập tắt mâu thuẫn từ gốc. Họ là những hòa giải viên.
Những hoà giải viên là 'cầu nối' giữa chính quyền và nhân dân, gánh trên vai trách nhiệm lớn lao nhưng đãi ngộ lại chưa tương xứng.
Những người “làm dâu trăm họ”
Nhiều ngày nay, ông Nguyễn Văn Tuấn, Bí thư Chi bộ, Tổ trưởng Tổ dân phố Tứ Thông (phường Tứ Minh) và cũng là tổ trưởng tổ hoà giải tất tả đến mấy hộ trong tổ dân phố vận động, tuyên truyền các hộ này nhận tiền bồi thường để làm đường Vũ Công Đán. Những ngày người dân không có nhà, ông Tuấn phải đến vào buổi tối, có khi đến vào sáng sớm mới gặp được.
Làm công tác hoà giải nhiều năm nên ông Tuấn biết phải kiên trì, có kế hoạch cụ thể và bám sát sự việc mới có thể hoà giải thành công. Ông cùng với các thành viên trong tổ hoà giải thành công nhiều vụ việc liên quan đến tranh chấp đất ngõ, đường khu dân cư. Trong tổ dân phố, ai có chuyện gì “trái ý”, từ tranh chấp đất vườn, cãi vã trong gia đình, chuyện nợ nần, hay những hiểu lầm giữa hàng xóm là tổ hoà giải lại có mặt. Có hôm ông Tuấn đang ăn cơm, nghe tiếng gọi ngoài ngõ là bỏ bát đũa, sang can ngăn. Có vụ kéo dài cả tháng, hòa giải đến ba, bốn lần mới thành.
Còn ông Bùi Xuân Sơn, Bí thư Chi bộ, Tổ trưởng Tổ dân phố Quỳnh Minh (phường An Dương), tổ trưởng tổ hoà giải của tổ dân phố cho biết, từ đầu năm đến nay, ông cùng 6 thành viên hoà giải thành 2 vụ việc liên quan đến tranh chấp đất đai.
Mỗi lần phát sinh mâu thuẫn trong tổ dân phố, các thành viên trong tổ hoà giải đến từng nhà tìm hiểu rõ ngọn nguồn. Nhiều vụ việc phải mời nhiều người liên quan trong dòng họ đến làm việc, thống nhất. Khi các bên gia đình thống nhất, tổ hoà giải mới mời đến họp tập trung, tuyên truyền, hoà giải.
“Làm hòa giải viên như làm dâu trăm họ. Nhiều vụ xích mích tưởng đơn giản nhưng rất phức tạp. Có khi chỉ vì một bức tường xây lấn vài chục cm mà anh em ruột không nhìn mặt nhau. Mình đến, phải lắng nghe, phân tích, rồi mời các bên ký biên bản hòa giải. Vất vả nhưng nếu thành công, dân vui, tổ dân phố yên bình, mình cũng nhẹ lòng”, ông Sơn nói.
Theo thống kê của UBND thành phố Hải Phòng, từ tháng 7/2023 đến hết tháng 6/2025, toàn thành phố hoà giải thành công 3.322 vụ việc, tập trung vào các lĩnh vực dân sự: hôn nhân và gia đình, đất đai… Toàn thành phố hiện có 3.095 tổ hòa giải, 19.988 hòa giải viên, 3.095 tổ trưởng tổ hòa giải.
Họ là những người am hiểu phong tục, gần dân, hiểu dân, được lựa chọn từ chính cộng đồng, gồm cán bộ hưu trí, cựu chiến binh, đoàn thể, giáo viên, người uy tín trong dân. Nhờ có họ, mỗi năm hàng nghìn vụ việc mâu thuẫn, tranh chấp nhỏ được giải quyết ngay từ cơ sở, không để phát sinh đơn thư vượt cấp, góp phần giữ gìn an ninh trật tự địa phương.
Cần chia sẻ nhiều hơn
Nhưng ít ai biết, phía sau những bản hòa giải thành công ấy là rất nhiều công sức, thời gian, tâm huyết của những người "ăn cơm nhà, vác tù và hàng tổng". Hòa giải viên không có giờ làm việc cố định. Mâu thuẫn phát sinh lúc nào, hòa giải viên phải có mặt lúc đó. Họ vừa là “người cầm cân nảy mực”, “người tư vấn pháp luật” lại vừa là “nhà tâm lý học” không chuyên.
Ông Bùi Xuân Sơn, Bí thư Chi bộ, Tổ trưởng tổ dân phố Quỳnh Minh (phường An Dương) bộc bạch: “Tiền hỗ trợ chẳng đáng là bao, có khi còn chưa đủ mua trà nước mỗi lần họp hòa giải. Nhưng chúng tôi vẫn tự nguyện làm, coi như góp sức để tổ dân phố bình yên”.
Ông Nguyễn Thế Tiến, Trưởng thôn Thừa Liệt (xã Hà Tây) cho biết, từ năm 2022 đến nay ông cùng các thành viên trong tổ hoà giải thành 8 vụ việc mâu thuẫn trong làng xóm. Trước đây, sau mỗi vụ việc hoà giải thành, thành viên trong tổ được 30.000 đồng/người, nhưng từ khi thực hiện chính quyền 2 cấp, thì chưa có phụ cấp cho việc này.
Nhiều hòa giải viên tuổi đã cao, sức khỏe hạn chế, nhưng vì trách nhiệm với cộng đồng, họ vẫn tham gia. Thực tế cho thấy, ở những địa phương quan tâm đầu tư cho công tác hòa giải, các vụ việc phát sinh được xử lý nhanh chóng, hiệu quả cao hơn, đặc biệt trong quá trình xây dựng nông thôn mới, xây dựng văn minh đô thị.
Thực hiện Đề án “Nâng cao năng lực đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở giai đoạn 2024 - 2030”, UBND thành phố Hải Phòng tham mưu HĐND thành phố ban hành các Nghị quyết quy định mức chi cho công tác phổ biến giáo dục pháp luật, trong đó chi hỗ trợ hoạt động tổ hòa giải 150.000 đồng/tổ/tháng.
Sau khi hợp nhất, trên cơ sở rà soát, đánh giá lại nguồn lực và yêu cầu của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, Sở Tư pháp đề xuất UBND thành phố, HĐND thành phố áp dụng Nghị quyết quy định mức chi như trên cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, chuẩn tiếp cận pháp luật, hòa giải ở cơ sở.
Trong đời sống cộng đồng, khi các quan hệ xã hội ngày càng đa dạng, phức tạp, vai trò của hòa giải viên ở cơ sở càng quan trọng. Họ là những người đầu tiên, góp phần giữ yên lòng dân, giảm áp lực cho chính quyền, tránh khiếu kiện, khiếu nại vượt cấp.