Giảm tử vong do bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ 3 trong các nguyên nhân gây tử vong trên thế giới.
Bệnh này có thể dự phòng và nếu được phát hiện sớm, điều trị đúng phác đồ, duy trì lối sống lành mạnh sẽ kiểm soát được bệnh, hạn chế các đợt cấp và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.
Nguy cơ cao
Tại Việt Nam, COPD hiện nằm trong nhóm bệnh có tỷ lệ mắc cao nhất khu vực châu Á – Thái Bình Dương, với khoảng 10,3% dân số bị ảnh hưởng và hơn 25.000 ca tử vong mỗi năm. Riêng tại Hải Phòng, thống kê cho thấy, khu vực phía đông thành phố ghi nhận tỷ lệ mắc COPD ở nhóm trên 40 tuổi dao động 7 - 10%, tương đương 50.000 - 70.000 người. Bệnh hen phế quản cũng là gánh nặng đáng kể, với tỷ lệ mắc khoảng 3,8%, ước tính gần 40.000 người đang chịu ảnh hưởng.
Hải Phòng vốn là đô thị công nghiệp và cảng biển lớn của miền duyên hải phía Bắc, đồng thời có nhiều vùng trồng cây thuốc Lào và cơ sở sản xuất thuốc lá. Với tỷ lệ hút thuốc còn cao trong cộng đồng, nguy cơ mắc COPD và hen phế quản tại địa phương luôn ở mức đáng lo ngại. Những con số trên cho thấy, nhiều người dân vẫn còn chủ quan trong phòng ngừa và chưa chú ý phát hiện sớm các dấu hiệu bệnh, đặt ra yêu cầu cấp thiết về tăng cường truyền thông và can thiệp y tế cộng đồng.
Theo các bác sĩ, COPD là bệnh tiến triển âm thầm. Giai đoạn đầu, các triệu chứng thường nhẹ và dễ bị nhầm với những bệnh hô hấp thông thường, khiến nhiều người bỏ qua thời điểm vàng để phát hiện bệnh. Những dấu hiệu sớm điển hình bao gồm ho kéo dài, ho nhiều vào buổi sáng, khạc đờm, thở khò khè, cảm giác nặng ngực và đặc biệt là khó thở tăng dần khi gắng sức như leo cầu thang, đi bộ nhanh hay làm việc nặng. Hút thuốc lá và thuốc lào là nguyên nhân chính gây COPD. Ngoài ra, ô nhiễm không khí, tiếp xúc kéo dài với bụi, khói hoặc hóa chất độc hại cũng góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
COPD và hen phế quản đều là bệnh mạn tính, không thể chữa khỏi hoàn toàn mà chủ yếu kiểm soát triệu chứng, dự phòng đợt cấp và chăm sóc giảm nhẹ. Các bệnh này ảnh hưởng lớn đến chất lượng sống và là gánh nặng tử vong đáng kể. WHO xếp COPD đứng thứ ba trong các nguyên nhân gây tử vong toàn cầu. Gánh nặng kinh tế cũng rất lớn, Việt Nam ước tính mất khoảng 3 tỷ USD mỗi năm cho COPD; chi phí điều trị của người bệnh có quản lý khoảng 25 triệu đồng/năm, trong khi người không được quản lý có thể tốn tới 225 triệu đồng/năm. Điều đó cho thấy tác động sâu rộng của bệnh đối với sức khỏe cộng đồng và kinh tế - xã hội.
Mặc dù nguy hiểm, tỷ lệ người có triệu chứng chủ động đi khám vẫn thấp, khiến việc sàng lọc chủ động và phát hiện sớm bệnh trở nên đặc biệt quan trọng. Bệnh viện Phổi Hải Phòng hiện là đơn vị đầu mối quản lý COPD và hen khu vực phía đông thành phố. Năm 2024, bệnh viện đã khám và chụp X-quang cho gần 10.420 người, đo chức năng hô hấp cho hơn 2.260 trường hợp và phát hiện 527 ca mắc mới tại Kiến An và An Lão (cũ).
Toàn thành phố hiện có 7 phòng quản lý COPD và hen, song mới quản lý được khoảng 3.000 người bệnh - con số rất nhỏ so với thực tế. Điều này cho thấy nhu cầu tăng cường phát hiện sớm và mở rộng mô hình quản lý bệnh tại cộng đồng vẫn rất cấp thiết..
Chủ động phòng ngừa, phát hiện, quản lý và điều trị
Trước tình trạng số ca mắc COPD và hen phế quản gia tăng, Bệnh viện Phổi Hải Phòng thành lập 4 phòng quản lý COPD và hen phế quản tại Bệnh viện Phổi Hải Phòng, Khoa Khám bệnh 33 Lê Đại Hành, Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Bảo và Bệnh viện Đa khoa Thủy Nguyên. Các đơn vị này đang quản lý, điều trị gần 800 người bệnh. Bên cạnh đó, nhiều cơ sở y tế khác trong thành phố như: Bệnh viện Việt Tiệp, Bệnh viện Đại học Y dược Hải Phòng và Bệnh viện Đa khoa Quốc tế cũng triển khai phòng quản lý COPD và hen phế quản, góp phần mở rộng mạng lưới tiếp cận dịch vụ. Ước tính toàn thành phố hiện có khoảng 2.000 người bệnh được chẩn đoán và quản lý. Dù ghi nhận nhiều tiến triển trong công tác phòng chống bệnh, con số này vẫn còn quá nhỏ so với thực trạng hàng chục nghìn người mắc COPD và hen phế quản tại Hải Phòng. Tỷ lệ người bệnh được tiếp cận chẩn đoán và quản lý mới đạt khoảng 4%, phản ánh nhu cầu cấp bách trong việc mở rộng sàng lọc, nâng cao nhận thức cộng đồng và củng cố hệ thống quản lý bệnh mạn tính tại cơ sở.
Nhằm kiểm soát tốc độ gia tăng của COPD và hen phế quản, đồng thời mở rộng số người bệnh được phát hiện và quản lý ở giai đoạn ổn định, Bệnh viện Phổi Hải Phòng dự kiến thành lập thêm 2 phòng Quản lý COPD và hen phế quản đạt chuẩn theo quy định của Bộ Y tế và tiến tới hoàn thiện mạng lưới quản lý hen - COPD tại khu vực phía đông thành phố. Các phòng quản lý mới sẽ đảm nhiệm nhiệm vụ chẩn đoán, điều trị và theo dõi ngoại trú đối với bệnh nhân COPD và hen phế quản giai đoạn ổn định hoặc đợt cấp nhẹ trên địa bàn thành phố; phát hiện kịp thời các trường hợp đợt cấp nặng để chuyển điều trị nội trú; đồng thời, phối hợp chuyển tuyến những bệnh nhân cần phục hồi chức năng hô hấp đến phòng phục hồi chức năng hô hấp của bệnh viện. Chiến lược này được kỳ vọng góp phần tăng cường năng lực quản lý bệnh mạn tính tại cộng đồng và nâng cao chất lượng chăm sóc bệnh nhân hô hấp trên địa bàn Hải Phòng.
Đối với người mắc COPD, tuân thủ phác đồ điều trị và dùng thuốc đúng liều, đúng thời gian là yếu tố quyết định trong kiểm soát bệnh. Bác sĩ khuyến cáo không tự ý ngừng thuốc dù triệu chứng thuyên giảm để tránh nguy cơ đợt cấp. Người bệnh cần tái khám định kỳ, theo dõi chức năng hô hấp và điều chỉnh thuốc theo hướng dẫn chuyên môn nhằm giảm biến chứng. Đồng thời, tiêm phòng cúm và phế cầu giúp hạn chế nhiễm khuẩn hô hấp. Việc duy trì tập thể dục, tập thở và các bài phục hồi chức năng hô hấp cũng góp phần cải thiện sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh COPD.