Quản lý ra sao với hàng 'xách tay' trôi nổi?

Hàng "xách tay" nên không có hóa đơn

Chỉ cần gõ cụm từ "mua điện thoại xách tay" trên mạng xã hội, ngay lập tức xuất hiện hàng loạt tài khoản, fanpage rao bán đủ các dòng điện thoại, từ hàng đã qua sử dụng đến máy mới nguyên hộp, nguyên tem. Việc mua bán diễn ra công khai, sôi động, cả trên không gian mạng lẫn tại nhiều cửa hàng nhỏ lẻ.

Một cửa hàng chuyên bán điện thoại “xách tay” ở xã Bình Giang, khi được hỏi về hóa đơn mua hàng, người bán trả lời thẳng: “Muốn mua điện thoại có hóa đơn thì phải đến các cửa hàng chính hãng. Tôi chỉ bán hàng bảo đảm chất lượng nhưng giá mềm hơn. Hàng xách tay không đóng thuế thì làm gì có hóa đơn”. Theo người này, nguồn hàng được đưa về chủ yếu theo dạng hành lý cá nhân, thông qua các mối quen biết từ nước ngoài.

Câu trả lời “không hóa đơn” cũng là tình trạng phổ biến tại một cửa hàng bán đồ “xách tay” ở phường Lê Thanh Nghị. Cửa hàng này bày bán đa dạng mặt hàng, từ thực phẩm chức năng, đồ gia dụng đến đồ điện tử. Nhân viên bán hàng cho biết, phần lớn sản phẩm có xuất xứ từ Nhật Bản, một số mặt hàng được sản xuất tại Trung Quốc nhưng bán cho thị trường Nhật Bản, sau đó được gom về bán tại Việt Nam.

Mua sản phẩm từ cửa hàng, dễ nhận thấy phần lớn sản phẩm chỉ được dán một mảnh giấy nhỏ ghi giá bán bằng Việt Nam đồng, ngoài ra không có thêm bất kỳ thông tin nào bằng tiếng Việt. Tên sản phẩm, thành phần, hướng dẫn sử dụng đều thể hiện bằng tiếng nước ngoài. Có sản phẩm, nhân viên phải dùng phần mềm dịch ảnh trên điện thoại để giải thích sơ bộ cho khách.

Một số cơ sở thường cho khách xem hóa đơn mua hàng ở nước ngoài để tạo thêm niềm tin. Tuy nhiên, ngay cả hóa đơn này cũng không phải lúc nào cũng có. Thực tế, người mua gần như không thể kiểm chứng được đường đi thực sự của những sản phẩm được gọi là “xách tay”.

Nhiều người tiêu dùng thừa nhận, họ chọn hàng “xách tay” vì giá rẻ hơn so với hàng chính ngạch, lại mang tâm lý “hàng ngoại thì chất lượng cao”. Thế nhưng, nếu không có hóa đơn, không chứng từ, người mua gần như không có cơ sở pháp lý để bảo vệ quyền lợi nếu xảy ra sự cố.

Việc thiếu nhãn phụ tiếng Việt khiến người tiêu dùng không thể nắm đầy đủ thông tin về thành phần, công dụng, cảnh báo an toàn. Với các mặt hàng như mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, rủi ro không chỉ dừng ở thiệt hại kinh tế mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe.

Không nên sính ngoại mà bỏ qua an toàn

Theo quy định của pháp luật hiện hành, hàng “xách tay” chỉ được coi là hợp pháp khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện về hàng hóa đã được thông quan theo thủ tục đối với hành lý của người xuất nhập cảnh theo Điều 59 Nghị định 08/2015/NĐ-CP, sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 167/2025/NĐ-CP ngày 30/6/2025 của Chính phủ; đúng số lượng, chủng loại khi làm thủ tục hải quan; không thuộc danh mục cấm hoặc tạm ngừng nhập khẩu; có đầy đủ hóa đơn, chứng từ kèm theo theo quy định của pháp luật về quản lý hóa đơn.

Điều 7 Nghị định 43/2017/NĐ-CP, sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 111/2021/NĐ-CP ngày 9/12/2021 của Chính phủ, quy định, hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam mà trên nhãn chưa thể hiện hoặc thể hiện chưa đủ các nội dung bắt buộc bằng tiếng Việt thì bắt buộc phải có nhãn phụ bằng tiếng Việt và giữ nguyên nhãn gốc của hàng hóa.

Việc không dán nhãn phụ, không công khai đầy đủ thông tin về xuất xứ, thành phần, hướng dẫn sử dụng là hành vi vi phạm pháp luật, đồng thời xâm phạm trực tiếp quyền được biết, được lựa chọn an toàn của người tiêu dùng.

Thời gian qua, lực lượng quản lý thị trường thành phố đã kiểm tra thường xuyên đối với các cơ sở kinh doanh, đặc biệt là các mặt hàng có nguy cơ vi phạm cao như mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, đồ điện tử.

Trong 9 tháng của năm 2025, Chi cục Quản lý thị trường thành phố đã thực hiện 330 cuộc kiểm tra, kiểm soát thị trường, xử lý 227 vụ việc. Trong đó nhiều trường hợp kinh doanh hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ, vi phạm quy định về nhãn hàng hóa đã bị phát hiện, xử lý theo quy định. Việc kiểm tra được triển khai theo hướng vừa xử lý vi phạm, vừa tuyên truyền để các cơ sở kinh doanh nâng cao ý thức chấp hành pháp luật.

Theo anh Hồ Văn Đức, Phó trưởng phòng phụ trách Phòng Nghiệp vụ - Tổng hợp, Chi cục Quản lý thị trường thành phố, hiện nay, tâm lý ưa chuộng hàng hóa do nước ngoài sản xuất của người tiêu dùng khá phổ biến. “Người tiêu dùng cần tỉnh táo, không nên vì sính ngoại mà bỏ qua các yếu tố pháp lý và an toàn” - anh Đức khuyến nghị.

Ở góc độ thị trường, việc kinh doanh hàng không hóa đơn, không chứng từ không chỉ tiềm ẩn rủi ro cho người mua, mà còn làm méo mó môi trường cạnh tranh, gây thiệt hại cho những doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc. Về lâu dài, chính người tiêu dùng là đối tượng chịu nhiều thiệt thòi nhất.

HÀ KIÊN