Khơi dậy 'gen âm nhạc' trong thế hệ trẻ
Từ giáo dục âm nhạc đến ứng dụng công nghệ trong sáng tác, biểu diễn, Hải Phòng đang từng bước định hình 'gen âm nhạc', hướng tới xây dựng một thành phố âm nhạc năng động, hiện đại.
Phổ cập âm nhạc học đường
Những năm gần đây, đời sống âm nhạc trong các trường THPT của Hải Phòng ngày càng sôi động với sự ra đời của các câu lạc bộ sở thích, các band nhạc học sinh và hoạt động biểu diễn định kỳ. Trong số đó, mô hình lớp học guitar cổ điển tại Trường THPT Hồng Bàng là một điểm nhấn. Đây là một trong những trường THPT công lập đầu tiên của thành phố mở thí điểm lớp học chính khóa theo hướng sở thích, đặt nền móng cho việc đưa nhạc cụ vào trường học một cách bài bản. Nghệ sĩ guitar Ngô Trần Minh, người trực tiếp giảng dạy, chia sẻ rằng lớp học được thành lập nhờ sự kết nối giữa phụ huynh và nhà trường, hướng tới tạo không gian âm nhạc nghiêm túc cho học sinh.
Dù vậy, hành trình phổ cập guitar cổ điển trong môi trường phổ thông không dễ dàng. Với nhạc cổ điển, người học cần thời gian dài để hình thành kỹ năng vững chắc, trong khi bậc THPT chỉ kéo dài ba năm, lại là quãng thời gian học sinh phải ưu tiên cho các môn văn hóa. Nhiều em bước vào THPT mà chưa từng được học nhạc bài bản, dẫn tới việc “xây nền” gần như phải bắt đầu từ con số không. Vì thế, để có thể tạo ra những “sản phẩm nghệ thuật” - những màn biểu diễn mang tính học thuật là vô cùng khó khăn.
“Ba năm cầm đàn chưa phải là nhiều nếu muốn theo đuổi guitar cổ điển. Nhưng tôi cố gắng tạo động lực bằng những chương trình biểu diễn, giúp các em có cơ hội đứng trên sân khấu và lan tỏa bộ môn còn khá hiếm ở Hải Phòng”, thầy Minh cho biết.
Chương trình hòa nhạc guitar cổ điển ra mắt vào tháng 7/2024 với 14 tiết mục được dàn dựng công phu đã trở thành điểm tựa tinh thần lớn cho học sinh. Đây không chỉ là nơi trình diễn mà còn là môi trường thực hành, giao lưu với các guitarist trẻ trong thành phố. Từ những mô hình đầu tiên, đến nay, nhiều trường THPT khác như Ngô Quyền, Thái Phiên… cũng phát triển các câu lạc bộ âm nhạc, band học sinh, tổ chức buổi biểu diễn theo chủ đề, tạo nên mạng lưới sinh hoạt văn hóa âm nhạc rộng mở.
Tuy nhiên, hoạt động âm nhạc ở trường học hiện chủ yếu mang tính trải nghiệm, truyền cảm hứng, còn để đào tạo ra một nghệ sĩ thực thụ, người học cần kiên trì rèn luyện kỹ thuật, cảm thụ, nhạc lý và kỹ năng biểu diễn - những yếu tố chưa thể đáp ứng trong thời gian ngắn. Đây chính là khoảng trống lớn nhất trong thực tiễn giáo dục âm nhạc hiện nay: thiếu nền tảng trước bậc THPT, thiếu thời gian và thiếu hệ thống đào tạo liên tục. Đặc biệt với các bộ môn chuyên sâu như nhạc cổ điển, cần đến nhiều năm rèn luyện để đạt đến trình độ biểu diễn chuẩn mực, trong khi phần lớn học sinh mới chỉ chạm ngõ âm nhạc trong giai đoạn cuối của tuổi học trò…
Nhạc cụ truyền thống và công nghệ hiện đại bổ trợ nhau
Để bồi đắp “gen âm nhạc” cho thế hệ trẻ Hải Phòng, theo nhạc sĩ Quốc Trung, nhà tư vấn sáng kiến tổ chức LiangBiang International Music Festival nhằm hoàn thiện hồ sơ vinh danh Đà Lạt - Thành phố âm nhạc, cho rằng: điều quan trọng không phải là bắt các em học nhạc cụ thật giỏi trong thời gian ngắn, mà phải tạo được nhu cầu và niềm yêu thích âm nhạc một cách tự nhiên.
Theo ông, lâu nay chúng ta quá chú trọng vào dạy học nhạc cụ hoặc lý thuyết đơn lẻ, trong khi lại thiếu hẳn nền tảng quan trọng nhất: dạy trẻ biết nghe, cảm thụ âm nhạc và hiểu vì sao người ta yêu một tác phẩm. Khi trẻ biết nghe, biết cảm, các em sẽ tự tìm đến những điều mình thích, tự mở rộng không gian thẩm mỹ và từ đó hình thành nhu cầu học và chơi nhạc. Đây chính là “mạch ngầm” để âm nhạc trở thành một phần của đời sống, chứ không phải nghĩa vụ.
Từ góc nhìn thực tiễn, nhạc sĩ Quốc Trung đề xuất phát triển những mô hình âm nhạc dựa trên công nghệ số - nơi học sinh có thể tiếp cận sáng tác và biểu diễn theo cách nhanh, trực quan và phù hợp với thói quen sáng tạo của Gen Z. Theo ông, nhạc điện tử hoặc DJ hoàn toàn có thể trở thành một lựa chọn hấp dẫn cho học sinh trung học vì gắn liền với công nghệ, phần mềm, thiết bị số - những thứ vốn đã quen thuộc với các em. “Giới trẻ bây giờ đều có máy tính. Nếu được tiếp cận âm nhạc điện tử, chắc chắn các em sẽ tranh nhau học”, ông nói. Điều này cho thấy ứng dụng công nghệ không chỉ là xu hướng mà còn là giải pháp thực tế để mở ra cánh cửa sáng tạo cho thế hệ trẻ vốn nhạy bén với phương tiện số.
Từ quan điểm này, bài toán đặt ra cho giáo dục âm nhạc Hải Phòng là tạo dựng một hệ sinh thái mới - nơi nhạc cụ truyền thống và công nghệ hiện đại bổ trợ cho nhau. Cùng với các lớp năng khiếu, trường học có thể tổ chức workshop sáng tác bằng phần mềm, lớp học DJ, sản xuất âm nhạc, phòng thu mini để học sinh tự tạo sản phẩm. Không gian biểu diễn cũng cần được mở rộng: sân khấu học đường, sân chơi đường phố, sự kiện cộng đồng… để các em có “đất” thử nghiệm, trình diễn và hoàn thiện kỹ năng. Khi đó, việc học âm nhạc sẽ gắn với trải nghiệm thực tế, không còn là áp lực mà trở thành hành trình tự khám phá.
Hải Phòng hướng tới “Thành phố âm nhạc” không chỉ bằng những dự án lớn, mà bằng việc gieo hạt giống âm nhạc từ trong trường học, nuôi dưỡng bằng công nghệ hiện đại, lan tỏa qua các sân khấu mở và cộng đồng sáng tạo trẻ. Thế hệ trẻ hôm nay - năng động, thích trải nghiệm, làm chủ công nghệ - chính là lực lượng có khả năng định hình diện mạo âm nhạc mới cho thành phố. Khi các em được trao công cụ, cơ hội và niềm cảm hứng, “gen âm nhạc” sẽ tự nhiên lan tỏa, trở thành dòng chảy bền vững cho một thành phố âm nhạc trong tương lai.