'Ngấm' pháp luật từ phiên tòa giả định
Gần đây, nhiều cơ quan, trường học ở thành phố Hải Phòng lựa chọn mô hình 'phiên tòa giả định' để đưa pháp luật đến gần hơn với người dân, học sinh, sinh viên.
Mô phỏng từ những vụ án thật
Từ môi trường đại học, trường phổ thông đến cộng đồng dân cư, ngư dân vùng biển, các phiên tòa mô phỏng được xây dựng dựa trên những vụ án có thật, gắn chặt với đời sống, phản ánh trực diện các vấn đề pháp lý mà xã hội đang quan tâm.
Ngày 26/11/2025, Trường Đại học Thành Đông phối hợp với Đoàn Thanh niên thành phố Hải Phòng tổ chức tập huấn kiến thức, kỹ năng kết hợp chương trình “Phiên tòa giả định” tuyên truyền phòng chống mua bán người năm 2025.
Phiên tòa do giảng viên và sinh viên Khoa Luật thực hiện, tái hiện vụ án Phạm Thị Kim Anh dụ dỗ, lừa bán thiếu nữ Việt Nam sang Campuchia. Nội dung tập trung vào việc bị cáo lợi dụng mạng xã hội Facebook đăng tin tuyển “việc nhẹ, lương cao”, lừa đưa các nạn nhân sang khu Tam Thái Tử, tỉnh Svay Rieng, Campuchia để bán cho các công ty lừa đảo với giá 800 USD/người. Các nạn nhân bị đánh đập, tra tấn, buộc phải bồi thường 3.000 USD mới được thả và chỉ may mắn trốn thoát khi được giải cứu.
Tại phiên tòa, các tình tiết, thủ đoạn lừa đảo cũng như các bước tố tụng từ xét hỏi, tranh luận đều được mô phỏng bám sát thực tế. Từ đó giúp sinh viên, đoàn viên thanh niên nhận diện rõ phương thức, thủ đoạn của tội phạm mua bán người cũng như hậu quả pháp lý nghiêm khắc dành cho đối tượng vi phạm.
Ở khối trường phổ thông, Trường THPT Thanh Bình (xã Thanh Hà) phối hợp với Đoàn Thanh niên xã Thanh Hà tổ chức phiên tòa giả định tuyên truyền pháp luật cho học sinh toàn trường. Nội dung phiên tòa được lựa chọn là tái hiện vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ, với các tình huống sát thực tế đời sống học sinh và đang là vấn đề nóng hiện nay.
.jpg)
Không dừng lại trong nhóm học sinh, sinh viên, mô hình phiên tòa giả định cũng được triển khai sâu rộng trong cộng đồng dân cư. Cụ thể là phiên tòa giả định được tổ chức tại trụ sở Tòa án Nhân dân khu vực 4 (đặc khu Cát Hải) ngày 26/11 vừa qua.
Nội dung tuyên truyền được lựa chọn là xét xử hành vi mua bán, tàng trữ, sử dụng trái phép vật liệu nổ và hủy hoại nguồn lợi thủy sản. Phiên tòa là hoạt động tuyên truyền pháp luật về phòng chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), được xây dựng dựa trên vụ án có thật từng xảy ra tại đặc khu Bạch Long Vĩ.
Phiên xét xử thu hút hàng trăm người tham dự, trong đó có nhiều chủ tàu cá, thuyền trưởng. Tại phần mô phỏng, ông Vũ Quang Trung, Phó chánh án Tòa án Nhân dân khu vực 4 đảm nhiệm vai chủ tọa, tiến hành các bước xét hỏi, tranh tụng và tuyên truyền quy định pháp luật theo đúng trình tự, lồng ghép các quy định pháp luật để nâng cao hiệu quả tuyên truyền.
Một chủ tàu cá tham dự phiên tòa tại đặc khu Cát Hải cho biết, khi tận mắt thấy mức án và trách nhiệm pháp lý của thuyền trưởng, chủ tàu, ngư dân mới thực sự thấm và có ý thức tuân thủ pháp luật hơn. Trước đó, họ theo nghề cá để mưu sinh, chưa thực sự quan tâm đến quy định pháp luật cũng như hậu quả pháp lý của vấn đề này.
Lan tỏa rộng, hiệu quả cao
Thực tiễn triển khai cho thấy, phiên tòa giả định không chỉ là hình thức tuyên truyền pháp luật mới mẻ mà còn tạo sự thay đổi rõ rệt về nhận thức và hành vi. Thay vì tiếp cận pháp luật qua văn bản, khẩu hiệu hay các buổi nói chuyện đơn thuần, người tham dự được chứng kiến toàn bộ quá trình xét xử, nắm rõ từ hành vi vi phạm, lập luận của kiểm sát viên, tranh luận tại tòa đến bản án được tuyên. Chính sự trực quan này giúp pháp luật trở nên gần gũi, dễ hiểu và dễ ghi nhớ hơn.
Sinh viên Nguyễn Minh Trang, Trường Đại học Thành Đông cho biết, hiện công tác tuyên truyền phố biến pháp luật khá đa dạng và cũng “bắt trend” hơn, gần gũi với thế hệ trẻ. Tuy nhiên, khi xem phiên tòa giải định, em mới thấy hình thức này ngấm hơn.
Phó chánh án Tòa án nhân dân khu vực 4 Vũ Quang Trung đánh giá: "Hình thức tuyên truyền pháp luật bằng mô hình phiên tòa giả định là cách làm hiệu quả, phù hợp với từng nhóm đối tượng, giúp người dân hiểu rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý".
Đánh giá về hiệu quả của mô hình này, bà Đặng Thị Hà, Trưởng Phòng Phổ biến giáo dục pháp luật (Sở Tư pháp) cho biết, trong bối cảnh yêu cầu phổ biến, giáo dục pháp luật ngày càng cao, việc đa dạng hóa hình thức tuyên truyền rất cần thiết, nhằm phù hợp với từng nhóm đối tượng và điều kiện thực tiễn, qua đó nâng cao hiệu quả tuyên truyền, phổ biến pháp luật tới cộng đồng.
Trong đó, mô hình “phiên tòa giả định” được đánh giá là cách làm sáng tạo, trực quan, dễ tiếp cận và mang lại hiệu quả rõ rệt. Thông qua việc mô phỏng các vụ án có thật, người dân, học sinh, sinh viên không chỉ được nghe tuyên truyền mà còn trực tiếp quan sát, hiểu rõ hành vi vi phạm, hậu quả pháp lý và trách nhiệm của từng chủ thể trước pháp luật.
Thời gian tới, Sở Tư pháp Hải Phòng tiếp tục phối hợp với các cơ quan tư pháp, các trường học, đoàn thể để nhân rộng mô hình phiên tòa giả định, lựa chọn những nội dung sát thực tiễn đời sống như an toàn giao thông, phòng chống tội phạm công nghệ cao, mua bán người, bảo vệ môi trường, khai thác thủy sản bền vững…, qua đó nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật trên địa bàn thành phố.