Đừng biến trường học thành nơi làm dịch vụ, thu tiền

Thực tế cho thấy, không ít các bậc cha mẹ chưa nắm rõ các khoản thu trong trường học. Với nhiều gia đình, khái niệm miễn học phí đồng nghĩa với việc con em đi học sẽ không phải đóng góp thêm, hoặc chỉ đóng những khoản rất nhỏ. Khi nhà trường phát sinh nhiều khoản thu khác, tâm lý so sánh, nghi ngờ là điều khó tránh khỏi.

Trong khi đó, trách nhiệm tuyên truyền, giải thích thuộc về nhà trường. Thế nhưng, ở một số nơi, các cuộc họp phụ huynh đầu năm vẫn mang tính hình thức, thông tin được truyền đạt qua loa, nhiều người chưa kịp hiểu rõ đã biểu quyết hoặc nhất trí.

Việc họp cho có, thiếu đối thoại thực chất dẫn đến mâu thuẫn âm ỉ, để rồi bùng phát thành đơn thư, phản ánh, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín nhà trường và môi trường giáo dục.

Thông tư số 55/2011/TT-BGDĐT ngày 22/11/2025 của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh quy định rõ: Ban đại diện cha mẹ học sinh không được tổ chức thu các khoản phục vụ cho hoạt động quản lý, dạy học và duy tu, sửa chữa cơ sở vật chất của nhà trường. Nhưng thực tế, một số khoản thu dù nhỏ như: cắt cỏ, sửa bồn rửa tay, trang trí lớp học, làm biển tên lớp… vẫn tồn tại ở một số trường học ở Hải Phòng, trong khi về bản chất khoản thu này là trách nhiệm của nhà trường.

Nhiều khoản thu vẫn được hợp thức hóa bằng cụm từ “tự nguyện”, “đã thống nhất trong họp phụ huynh”. Cách làm này đánh tráo khái niệm, bởi tự nguyện không thể thay thế cho quy định. Khi pháp luật không cho phép, thì dù có sự đồng thuận của các bậc cha mẹ, khoản thu đó vẫn là sai.

Một khoản thu phổ biến khác là việc lắp điều hòa, trang bị ti vi trong lớp học xuất phát từ mong muốn cải thiện điều kiện học tập cho học sinh.

Không thể phủ nhận lợi ích mà các thiết bị này mang lại và cũng có nhiều gia đình sẵn sàng đóng góp vì con em mình, đặc biệt các thiết bị ti vi, máy chiếu rất cần thiết cho yêu cầu đổi mới của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Những trang thiết bị này rất cần sự chung tay xã hội hoá vì nguồn kinh phí ngân sách còn hạn hẹp.

Song, mục đích tốt không thể biện minh cho cách làm trái quy định. Thông tư số 16/2018/TT-BGDĐT ngày 3/8/2018 của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã quy định rõ về xã hội hóa giáo dục về trình tự, thủ tục tiếp nhận tài trợ: Phải có kế hoạch, được cấp có thẩm quyền phê duyệt, công khai, minh bạch, không ép buộc và không “cào bằng”. Khi những quy trình này bị bỏ qua, việc thu tiền dù thiện chí vẫn trở thành vi phạm.

Không ít trường hợp chỉ bị dừng lại sau khi báo chí phản ánh, cơ quan chức năng kiểm tra. Quy định đã rõ, tại sao nhiều trường và Ban đại diện cha mẹ học sinh vẫn thu sai, thu hộ. Liệu Hiệu trưởng và Trưởng Ban đại diện cha mẹ học sinh cố tình làm sai hay chưa nắm rõ các văn bản quy phạm pháp luật?...

Theo Luật Giáo dục, Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm toàn diện về mọi hoạt động của nhà trường. Vì vậy, không thể có chuyện khi xảy ra sai phạm trong thu, chi thì nhà trường lại đổ hết trách nhiệm cho Ban đại diện cha mẹ học sinh.

Ban đại diện cha mẹ học sinh không phải là một tổ chức độc lập ngoài nhà trường. Mọi hoạt động của Ban đều diễn ra trong phạm vi trường học và chịu sự quản lý của Hiệu trưởng. Nếu không có sự đồng ý, buông lỏng quản lý hoặc thiếu kiểm tra, giám sát từ phía nhà trường, các khoản thu sai quy định khó có thể tồn tại kéo dài.

Bên cạnh đó, cũng cần nhìn nhận thẳng thắn rằng có những Ban đại diện cha mẹ học sinh đã bị biến tướng, vượt quá vai trò cầu nối, trở thành “đầu mối thu tiền”. Trong những trường hợp này, Trưởng Ban đại diện cha mẹ học sinh cũng phải chịu trách nhiệm, không thể lấy lý do “vì các con” để hợp thức hóa việc làm sai.

Mới đây, tại cuộc tiếp xúc cử tri sau kỳ họp Quốc hội với cử tri 11 phường trên địa bàn thành phố Hà Nội, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nêu rõ: “Không thể biến trường học thành nơi làm dịch vụ, thu tiền”, đồng thời đề nghị thành phố kiểm tra, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

Chỉ đạo này là lời nhắc nhở rõ ràng đối với các cơ sở giáo dục không chỉ riêng Hà Nội, rằng: Mọi khoản thu phải đúng quy định, minh bạch và đặt lợi ích của học sinh lên trên hết.

Để hạn chế tối đa tình trạng “lạm thu” trong nhà trường, vai trò của chính quyền cấp xã đối với các cấp học từ mầm non đến THCS, Sở Giáo dục và Đào tạo đối với cấp THPT là hết sức quan trọng. Công tác kiểm tra cần được thực hiện thường xuyên, chủ động, không chỉ đầu năm học, khi có đơn thư hay báo chí phản ánh.

Khi quy định đã rõ, trách nhiệm không thể đẩy qua đẩy lại. Hiệu trưởng phải làm tròn vai trò người đứng đầu, Ban đại diện cha mẹ học sinh hoạt động đúng chức năng, cơ quan quản lý tăng cường kiểm tra, giám sát, góp phần giữ gìn môi trường giáo dục trong sạch, lành mạnh.

Việc xử lý vi phạm trong thu, chi trường học phải nghiêm minh, rõ người, rõ trách nhiệm; chỉ khi có trường hợp bị xử lý cụ thể, đủ sức răn đe, các quy định mới thực sự đi vào cuộc sống.

ANH THẾ