Khi tuổi già được lắng nghe

Những niềm vui

Ở thôn Linh Khê, xã Trần Phú (Hải Phòng), cụ Vũ Thị Tuyết (sinh năm 1946) được nhiều người nhắc đến như một hình ảnh tuổi già an yên, đủ đầy cả về tinh thần lẫn vật chất. Cụ hiện sống cùng vợ chồng người con út trong căn nhà khang trang, lúc nào cũng ấm cúng.

Ba người con còn lại tuy sinh sống, làm việc ở các phường, xã khác nhưng đã hình thành thói quen khó thay đổi: cứ đến cuối tuần là thu xếp thời gian trở về thăm mẹ. Những ngày cuối tuần, ngôi nhà của cụ rộn ràng hơn hẳn. Tiếng con cháu hỏi han, tiếng cười nói trong bữa cơm gia đình khiến không khí trở nên ấm áp. Ở tuổi này, điều khiến cụ vui nhất là cảm giác được chờ đợi, được sum họp. "Cả tuần chỉ mong đến thứ bảy, chủ nhật để thấy các con về đông đủ” - Cụ Tuyết chia sẻ

Theo người thân trong gia đình, dù tuổi cao, sức khỏe không còn như trước, nhưng tinh thần cụ Tuyết luôn minh mẫn, vui vẻ. Một phần bởi cụ không phải sống trong cảm giác cô quạnh, phần khác bởi con cháu luôn coi cụ là trung tâm gắn kết của gia đình. Những câu chuyện đời xưa, những lời dặn dò con cháu của cụ vẫn được mọi người lắng nghe một cách trân trọng.

Sự quan tâm dành cho người cao tuổi không phụ thuộc vào việc con cháu có nhiều hay ít thời gian, mà nằm ở cách sắp xếp và sự thấu hiểu. Kể từ ngày chồng mất, căn nhà của bà Khổng Thị Vóc, phường Ngô Quyền, trở nên vắng vẻ hơn. Do đặc thù công việc, anh Nguyễn Đình Trường - con trai bà ít có thời gian ở nhà. Tuy vậy, anh vẫn duy trì thói quen trò chuyện, hỏi han mẹ mỗi tối sau giờ làm.

Vào các dịp lễ tết, anh chủ động sắp xếp để đưa mẹ đi du lịch, tham quan vãn cảnh, lễ chùa, giúp bà khuây khỏa tinh thần. Theo anh Trường, chăm sóc mẹ không chỉ là trách nhiệm, mà còn là cách bù đắp những năm tháng bà đã vất vả vì gia đình. “Chỉ cần mẹ vui, khỏe, tinh thần thoải mái thì mình cũng yên tâm làm việc” - anh Trường cho biết.

Bên cạnh sự quan tâm từ gia đình, nhiều người cao tuổi cũng chủ động tìm kiếm niềm vui ý nghĩa thông qua các hoạt động cộng đồng. Với họ, đó không chỉ là cách “giết thời gian” mà còn là cơ hội để được giao tiếp, được sẻ chia và khẳng định giá trị bản thân.

Bà Phạm Thị Kôi, 76 tuổi, nguyên là công nhân Xưởng in Hải Phòng, từng trải qua giai đoạn trầm lắng sau khi về mất sức. Bà chia sẻ: “Cả ngày quanh quẩn trong nhà, mỗi chiếc tivi làm bạn, không nói chuyện với ai, lâu dần thấy mình thừa thãi”.

Đến khi tham gia câu lạc bộ dưỡng sinh do các cụ cao tuổi ở tổ dân phố số 25 Vạn Mỹ, phường Ngô Quyền tổ chức, cuộc sống của bà thêm nhiều niềm vui, tình làng nghĩa xóm cũng trở nên gắn bó. Mỗi sáng các bà trong câu lạc bộ dậy sớm tập thể dục, cũng tổ chức nấu ăn sáng, trò chuyện bên chén trà nóng hay tách cà phê. “Tuổi già sợ nhất là cô đơn. Có người để nói chuyện thấy cuộc sống vui hơn, ý nghĩa hơn”, bà Kôi nói.

Để cô đơn không trở thành căn bệnh

Ở tuổi xế chiều, khi sức khỏe suy giảm, các mối quan hệ xã hội dần thu hẹp, người già thường trông đợi vào gia đình. Thế nhưng, do nhịp sống hối hả, những khác biệt trong suy nghĩ của thế hệ khiến họ dễ rơi vào cảm giác bị lãng quên.

Nhiều người cao tuổi thừa nhận, điều khiến họ buồn nhất không phải là thiếu thốn vật chất, mà là sự vô tâm của con cháu. Những bữa cơm vội vã, những cuộc trò chuyện qua loa, hay sự im lặng kéo dài trong chính ngôi nhà quen thuộc càng tăng thêm sự cô đơn.

Theo ông Trần Hữu Độ, Hội Khoa học Tâm lý - Giáo dục Hải Phòng, đặc điểm nổi bật trong tâm lý người già là nhu cầu được công nhận. Họ cần được lắng nghe, được hỏi ý kiến, được cảm thấy mình vẫn có vai trò trong gia đình. Khi nhu cầu này không được đáp ứng, người già dễ sinh tự ái, thu mình và dần xa cách con cháu.

Chính sự tự ái ấy khiến nhiều người dù cô đơn vẫn không nói ra, sợ làm phiền, sợ trở thành gánh nặng. "Hệ quả của sự cô đơn kéo dài không chỉ dừng lại ở tâm trạng buồn chán mà còn tiềm ẩn nguy cơ mắc các rối loạn tâm lý như lo âu, mất ngủ, buồn bã. Nhiều trường hợp, bệnh lý thể chất trở nên trầm trọng hơn không phải do tuổi tác đơn thuần, mà do tinh thần suy sụp kéo dài", ông Độ thông tin.

Từ thực tế đó, ông Độ cho rằng, sự quan tâm dành cho người cao tuổi cần được nhìn nhận như một yếu tố chăm sóc sức khỏe toàn diện, chứ không chỉ là nghĩa vụ đạo đức. Con cháu dành thời gian chất lượng cho ông bà, cha mẹ, không phải bằng những lời hỏi han qua loa, mà bằng sự lắng nghe thực sự.

Bản thân người cao tuổi cũng nên chủ động mở lòng chia sẻ với con cháu, tham gia các hoạt động cộng đồng phù hợp với sức khỏe để tự tạo niềm vui, nỗi cô đơn sẽ không còn là “căn bệnh thầm lặng”.

Theo Chủ tịch Hội Người cao tuổi thành phố Lê Văn Nhã, để người già không cô đơn, cần sự chung tay của cả gia đình và cộng đồng. Toàn thành phố hiện có hơn 700.000 người cao tuổi, trong đó hơn 660.000 người là hội viên Hội Người cao tuổi. Cùng với các gia đình, thời gian qua, Hội Người cao tuổi đã tổ chức nhiều hoạt động văn nghệ, văn hóa, thể thao, xây dựng các mô hình liên thế hệ giúp đỡ nhau, tự giúp nhau cũng như tạo thêm nhiều không gian sinh hoạt, giao lưu phù hợp với người cao tuổi. Qua đó giúp họ duy trì các mối quan hệ xã hội.

Khi được sống trong sự quan tâm chân thành và tôn trọng, người cao tuổi không chỉ sống lâu hơn, mà còn sống vui, sống có ý nghĩa hơn.

BÙI HẠNH