Những mảnh ký ức sống động làm nên lịch sử

Từ “một thời đạn bom” đến thời bình

Điểm nổi bật của “Ký ức Người lính Cụ Hồ” (Tập 2) là sự phong phú về tác giả, đề tài và không gian lịch sử. Các bài viết được sắp xếp theo tiến trình các giai đoạn cách mạng và chiến tranh của dân tộc, song điều đọng lại không phải là sự liệt kê sự kiện, mà là những mảnh ký ức sống, được kể bằng trải nghiệm cá nhân và tình cảm đồng đội.

Ở mảng tư liệu - hồi ức quân sự tiêu biểu, loạt bài của tác giả Phạm Anh Tuấn gây ấn tượng bởi chiều sâu phân tích và tính khái quát lịch sử. “Xây dựng trận địa tiến công trong Chiến dịch Điện Biên Phủ” và “Đại tướng Võ Nguyên Giáp với nghệ thuật chọn hướng tiến công chiến lược trong Đại thắng mùa Xuân 1975” không chỉ gợi lại những mốc son chói lọi của lịch sử quân sự Việt Nam mà còn làm nổi bật tư duy chiến lược, nghệ thuật chỉ huy và vai trò quyết định của con người trong chiến tranh nhân dân.

Với tác giả Nguyễn Văn Nghinh, bài viết kỷ niệm 70 năm Đại đoàn 320 - Đại đoàn Đồng Bằng tiếp quản, giải phóng thành phố Hải Phòng (13/5/1955 - 13/5/2025) đưa người đọc trở lại thời khắc lịch sử đặc biệt của thành phố Cảng. Đó là ký ức của một lực lượng quân đội gắn bó máu thịt với nhân dân, làm nên ngày Hải Phòng hoàn toàn giải phóng, mở ra một giai đoạn mới của lịch sử đô thị và vùng đất.

Những trang viết của các tác giả: Lương Quang Phược (“Tiên Lãng những ngày đầu kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược”), Mạc Đăng Ẩn, Lê Khắc Đệ, Phạm Quang Thông hay Phạm Minh Ngọc lại dẫn dắt người đọc vào những trận đánh cụ thể, những không gian chiến trường khốc liệt như Quảng Trị năm 1968, Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân, hay những ngày Tết đầu tiên sau Hiệp định Paris. Ở đó, tình quân - dân, ý chí bền bỉ và sự hy sinh thầm lặng hiện lên rõ nét qua từng chi tiết đời thường.

Một mảng ký ức đặc biệt xúc động là các bài viết về “tàu không số” và tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển. Lưu Công Hào, Thẩm Hồng Lăng cùng nhiều tác giả khác đã tái hiện những chuyến vận tải chi viện thầm lặng mà anh dũng, nơi người lính hải quân đối mặt sóng gió, kẻ thù và cả ranh giới sinh - tử. Những câu chuyện ấy góp phần làm rõ một phương diện ít được nói hết của cuộc kháng chiến chống Mỹ: chiến tranh trên biển với trí tuệ, lòng quả cảm và sự hy sinh âm thầm.

Không chỉ dừng lại ở chiến tranh, nhiều bài viết mở rộng ký ức người lính sang hành trình hậu chiến. Các chân dung như Thiếu tướng Nguyễn Hữu Sở, Đại tá Võ An Đông, hay những cựu chiến binh miệt mài lao động, phát triển kinh tế, làm công tác xã hội, giáo dục truyền thống… cho thấy phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ được tiếp nối bền bỉ trong đời sống hòa bình. Đó là người lính trở về nhưng không rời bỏ trách nhiệm với cộng đồng, với lịch sử và thế hệ mai sau.

Giá trị lưu giữ ký ức lịch sử

Chi hội Khoa học Lịch sử Quân sự Hải Phòng đã thực hiện việc biên soạn cuốn “Ký ức Người lính Cụ Hồ” (Tập 2) trong thời gian gần 8 tháng (từ tháng 12/2024 đến tháng 7/2025), với 40 bài viết của 27 tác giả. Cuốn sách ra mắt bạn đọc đúng vào dịp kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9 (1945 - 2025) là kết quả tiếp nối thành công của “Ký ức Người lính Cụ Hồ” (Tập 1) đã xuất bản và ra mắt bạn đọc đúng dịp kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam (22/12/1944 - 22/112/2024) và 35 năm Ngày hội quốc phòng toàn dân (22/12/1989 - 22/12/2024).

Về bố cục, sách gồm 477 trang, các bài viết được sắp xếp tương đối theo các giai đoạn lịch sử từ Cách mạng Tháng Tám 1945, kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ đến công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Cách sắp xếp này giúp người đọc hình dung được dòng chảy liên tục của lịch sử quân đội và đất nước, đồng thời vẫn giữ được tính linh hoạt, ưu tiên những ký ức về các bậc tiền bối, tướng lĩnh và những sự kiện tiêu biểu.

Về phương pháp thể hiện, phần lớn các bài viết mang hình thức hồi tưởng, ghi chép theo lời kể của nhân chứng lịch sử. Văn phong nhìn chung mộc mạc, rõ ràng, giàu cảm xúc nhưng không sa vào bi lụy; thông tin trực tiếp, dễ tiếp cận với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là cựu chiến binh và thế hệ trẻ quan tâm đến lịch sử.

Trao đổi về giá trị của cuốn sách, Thạc sĩ Trần Quốc Huy, Chủ tịch Chi hội Khoa học Lịch sử Hải Phòng nhấn mạnh: “Ký ức Người lính Cụ Hồ” không chỉ là một tập hợp hồi ức cá nhân, mà còn là nguồn tư liệu lịch sử quân sự có giá trị.

Nhiều bài viết phản ánh chân thực, khách quan các sự kiện, bổ sung những chi tiết sống động mà sử liệu chính thống đôi khi khó ghi chép đầy đủ. Quan trọng hơn, cuốn sách góp phần giữ gìn và lan tỏa những giá trị cốt lõi của hình ảnh Bộ đội Cụ Hồ: Trung thành với Đảng, với Tổ quốc, gắn bó máu thịt với nhân dân, giàu tình đồng chí và trách nhiệm với Tổ quốc trong mọi hoàn cảnh.

Cũng theo ông Trần Quốc Huy, trong bối cảnh nhiều nhân chứng lịch sử ngày càng cao tuổi, việc ghi lại ký ức của họ là một nhiệm vụ cấp thiết. Mỗi bài viết trong cuốn sách là một “mảnh ghép ký ức”, góp phần hoàn chỉnh bức tranh lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng từ góc nhìn con người - yếu tố trung tâm làm nên mọi thắng lợi.

Có thể nói, “Ký ức Người lính Cụ Hồ” (Tập 2) không chỉ dành để đọc, mà còn để suy ngẫm. Đó là lời nhắc nhở về cái giá của hòa bình, về trách nhiệm tiếp nối truyền thống và về việc trân trọng những con người bình dị đã làm nên lịch sử phi thường. Qua từng trang sách, ký ức người lính Bộ đội Cụ Hồ không khép lại trong quá khứ, mà tiếp tục sống động, tỏa sáng trong hiện tại và tương lai.

HẢI HẬU