Diện mạo mới âm nhạc cách mạng trên sân khấu thành phố Cảng
Tại Hải Phòng, mảnh đất đã nuôi dưỡng nhiều tên tuổi lớn của âm nhạc Việt Nam, âm nhạc cách mạng đang bước ra đời sống đương đại với diện mạo mới.
Khi ký ức sống dậy
Âm nhạc cách mạng đang “phủ sóng” ở nhiều không gian mới như: concert, sân khấu truyền hình, không gian cộng đồng, thậm chí trở thành trào lưu cover của giới trẻ trên mạng xã hội. Tại Hải Phòng, sự trở lại đầy sức sống ấy được đánh dấu bằng chuỗi chương trình nghệ thuật tri ân các nhạc sĩ lớn gắn bó với thành phố Cảng.
Một dấu mốc đặc biệt là chương trình nghệ thuật kỷ niệm 103 năm ngày sinh nhạc sĩ Đỗ Nhuận (1922 - 1991) với chủ đề “Đỗ Nhuận - Âm thanh và cuộc đời”, diễn ra tối 6/12/2025 tại Trung tâm Hội nghị - Biểu diễn thành phố Hải Phòng.
Cố nhạc sĩ Đỗ Nhuận - người con quê Hoạch Trạch (Hải Dương cũ, nay thuộc Hải Phòng) - là một trong những “cây đại thụ” của nền âm nhạc cách mạng Việt Nam. Sớm giác ngộ cách mạng, trải qua những năm tháng cấm súng trước khi cầm đàn, ông để lại kho tàng tác phẩm đồ sộ trải dài từ hùng ca kháng chiến đến những ca khúc trữ tình giàu tính nhân văn.
Không chỉ là tác giả của nhiều tác phẩm kinh điển, ông còn là Tổng Thư ký đầu tiên của Hội Nhạc sĩ Việt Nam, người đặt nền móng cho nhạc kịch opera Việt Nam và đã được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh cùng nhiều phần thưởng cao quý khác.
Trước đó, tháng 10/2022, Hải Phòng đã tổ chức chương trình nghệ thuật trong khuôn khổ Đề án Sân khấu truyền hình, giới thiệu những sáng tác tiêu biểu của nhạc sĩ Trần Hoàn (1928 - 2003), nguyên Bộ trưởng Văn hóa - Thông tin, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa thành phố Hải Phòng, một trong những cán bộ đầu tiên tham gia tiếp quản thành phố sau ngày giải phóng.
Dù chỉ gắn bó khoảng 10 năm với Hải Phòng, nhạc sĩ Trần Hoàn cùng thế hệ cán bộ văn hóa thời kỳ đầu đã đặt nền móng cho sự phát triển đời sống văn hóa - nghệ thuật của thành phố Cảng.
Ông là tác giả của nhiều ca khúc nổi tiếng như: “Sơn nữ ca”, “Tìm em”, “Lời người ra đi”, “Lời Bác dặn trước lúc đi xa”, “Kể chuyện người cộng sản”… Ông là nhà quản lý văn hóa tận tâm, góp phần xây dựng phong trào văn nghệ quần chúng trong bối cảnh thành phố còn nhiều khó khăn.
Nhân dịp 97 năm ngày sinh của nhạc sĩ Văn Cao, năm 2020, đêm nhạc “Văn Cao - Tự hào Hải Phòng”, tổ chức tại Nhà hát thành phố, đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng công chúng đất Cảng.
Nhạc sĩ Văn Cao (1923 - 1995), quê Nam Định nhưng sinh ra, học tập và dành gần 1/3 cuộc đời gắn bó với Hải Phòng. Từ “Buồn tàn thu”, “Suối mơ”, “Thiên Thai” đến Quốc ca “Tiến quân ca”, hành trình sáng tác của ông là hành trình hòa quyện giữa cái đẹp nghệ thuật và lý tưởng dân tộc. Và Hải Phòng chính là một trong những không gian sáng tạo quan trọng, nơi nuôi dưỡng những bước đi đầu tiên của tài năng Văn Cao.
Khát vọng “Thành phố Âm nhạc”
Là đô thị cảng biển thông thương từ muôn phương, Hải Phòng không chỉ là trung tâm kinh tế - công nghiệp, mà còn là điểm hội tụ văn hóa, nơi nhiều văn nghệ sĩ tìm đến, gửi gắm cảm xúc và lý tưởng sáng tạo.
Không chỉ có những tên tuổi lớn kể trên, các nhạc sĩ Nguyễn Đình Thi, Lương Vĩnh, Hoàng Vân… dù không sinh ra tại Hải Phòng, nhưng đều dành cho Hải Phòng một vị trí đặc biệt trong sáng tác và ký ức nghề nghiệp.
Trong bối cảnh đó, việc tổ chức các đêm nhạc tri ân không chỉ dừng lại ở hoạt động tưởng nhớ, mà đang được nhìn nhận như bước đi chiến lược trong phát triển công nghiệp văn hóa, góp phần xây dựng thương hiệu văn hóa riêng của thành phố Cảng.
Tri ân những nhạc sĩ lớn cũng chính là cách Hải Phòng khẳng định chiều sâu lịch sử, bản sắc văn hóa và vai trò của mình trong dòng chảy âm nhạc cách mạng Việt Nam.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội nhận định: Hải Phòng là một trong những cái nôi quan trọng của âm nhạc cách mạng Việt Nam, nơi hiện thực lao động, chiến đấu và khát vọng vươn lên của nhân dân đã được chuyển hóa thành những giai điệu giàu sức lay động.
Trong suốt hai cuộc kháng chiến và những năm đầu xây dựng đất nước, âm nhạc cách mạng ở Hải Phòng không tách rời đời sống, mà vang lên từ bến cảng, xưởng máy, khu phố, trở thành “vũ khí tinh thần” hun đúc ý chí và niềm tin. Nhiều ca khúc tiêu biểu đã góp phần khắc họa rõ nét diện mạo văn hóa đô thị cảng biển như: “Thành phố hoa phượng đỏ” (Lương Vĩnh), “Bài ca xây dựng” (Hoàng Vân), “Biển hát chiều nay” (Hồng Đăng), hay những sáng tác gắn với Hải Phòng của Nguyễn Đức Toàn, Tô Hải, Đoàn Chuẩn...
Chính từ nền tảng di sản ấy, Hải Phòng đang có điều kiện để tiếp tục làm mới các không gian biểu diễn, đa dạng hóa hình thức tiếp cận công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Những bản phối hiện đại, cách dàn dựng sân khấu mới mẻ hay sự lan tỏa trên nền tảng số cho thấy âm nhạc cách mạng không hề xa rời đời sống hôm nay, nếu được đặt trong ngôn ngữ nghệ thuật phù hợp.
Hướng tới mục tiêu xây dựng Hải Phòng trở thành “Thành phố Âm nhạc”, các chương trình tri ân không chỉ giúp gìn giữ ký ức âm thanh của đô thị cảng biển, mà còn mở ra khả năng biến di sản thành nguồn lực sáng tạo.