Nỗ lực ngăn trục lợi từ chính sách đền bù

Phát hiện nhiều vụ việc vi phạm

Qua kiểm tra thực tế tại một số khu vực thuộc phạm vi dự kiến thu hồi đất phục vụ Dự án Khu công nghiệp Kim Thành 2 (giai đoạn 1) tại thôn Đình Giọng, Lộng Khê, lực lượng chức năng xã Kim Thành phát hiện một số hộ dân, cá nhân tự ý trồng cây lâu năm, cây ăn quả, xây dựng công trình trái phép trên đất nông nghiệp, đất đã có chủ trương thực hiện dự án. Thậm chí xuất hiện hành vi xây dựng mộ giả nhằm giữ đất, chờ hưởng chính sách bồi thường.

Theo Chủ tịch UBND xã Kim Thành Nguyễn Văn Nghiệp, nguyên nhân của việc nhiều hộ dân tự ý trồng cây, xây dựng công trình trái phép trên đất thuộc phạm vi thu hồi thực hiện dự án do hiện nay có sự chênh lệch khá lớn giữa đơn giá bồi thường theo Quyết định số 3859/QĐ-UBND ngày 24/9/2025 của UBND thành phố và giá thực tế trên thị trường. Cụ thể, cây sao đen đường kính gốc từ 1 - 3 cm được bồi thường 1,1 triệu đồng/cây, trong khi giá thị trường chỉ từ 20.000 - 55.000 đồng/cây; cây đường kính 5 - 7 cm được bồi thường 2 triệu đồng/cây, trong khi giá thực tế phổ biến chỉ 250.000 - 350.000 đồng/cây. Với cây mẫu đơn ta, mức chênh lệch cũng từ vài trăm nghìn đến gần gấp đôi giá thị trường… Sự chênh lệch này là động cơ để một số người dân hám lợi cố tình vi phạm, gây mất công bằng trong thực hiện chính sách bồi thường, tiềm ẩn nguy cơ thất thoát ngân sách nhà nước.

Tương tự, giữa tháng 10/2025, tại xã An Khánh, chính quyền địa phương cũng phát hiện hàng loạt ngôi mộ giả trong phạm vi giải phóng mặt bằng Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Qua rà soát, UBND xã xác định có khoảng 617 ngôi mộ nổi thuộc 99 hộ gia đình, cá nhân, trong đó có tới 225 ngôi mộ không có cốt của 17 hộ. Nhiều ngôi mộ mới xây, mạch vữa còn mới, bia mộ ghi cùng một tên hoặc vô danh. Làm việc với chính quyền, các hộ dân thừa nhận xây mộ để "giữ chỗ, chờ đền bù".

Trước đó, tại xã Hà Đông, nhiều người dân khi biết thông tin Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng qua địa phương cũng cấp tốc xây dựng hàng loạt công trình lớn nhỏ, gây khó khăn cho công tác kiểm kê, giải phóng mặt bằng.

Kiên quyết xử lý

Ngay sau khi phát hiện tình trạng vi phạm, UBND xã Kim Thành chỉ đạo các bộ phận chuyên môn khẩn trương xác minh, lập biên bản xử lý các trường hợp vi phạm. Tính đến ngày 18/12, có 7/18 hộ trên địa bàn tự nhổ bỏ hàng trăm cây trồng trái quy định.

“Quan điểm của xã là không hợp thức hóa sai phạm, không để bất kỳ trường hợp nào trục lợi chính sách. Những tài sản hình thành trái phép trong phạm vi đã công bố thu hồi đất sẽ không được xem xét bồi thường và bị xử lý nghiêm theo quy định”, đồng chí Nguyễn Văn Nghiệp, Chủ tịch UBND xã Kim Thành khẳng định.

Để ngăn chặn triệt để và hạn chế tối đa phát sinh mới các trường hợp vi phạm, mới đây, UBND xã Kim Thành kiến nghị UBND thành phố cùng các sở, ngành liên quan rà soát, điều chỉnh đơn giá bồi thường đối với cây sao đen, cây mẫu đơn ta phù hợp giá thực tế trên thị trường, bảo đảm công bằng, minh bạch và hạn chế hành vi trục lợi.

Cùng với việc điều chỉnh đơn giá, lực lượng chức năng cần tăng cường kiểm tra, giám sát ngay từ cơ sở; công khai mốc thời gian hình thành tài sản hợp pháp; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền để người dân hiểu rõ quyền lợi và trách nhiệm khi Nhà nước thu hồi đất.

Còn tại xã An Khánh, sau khi phát hiện sai phạm, chính quyền địa phương khẩn trương vào cuộc, xác minh. Qua kiểm tra, địa phương yêu cầu các hộ tự tháo dỡ, di chuyển mộ giả, đồng thời cam kết không đề nghị bồi thường. Đến cuối tháng 10/2025, phần lớn các ngôi mộ được phá dỡ, trả lại mặt bằng cho dự án.

Chính quyền địa phương cũng yêu cầu các hộ dân cam kết không đề nghị bồi thường, hỗ trợ đối với các ngôi mộ không có cốt kể trên. Theo bà Phạm Thị Hoa, Chủ tịch UBND xã An Khánh, nếu các trường hợp trên không được phát hiện kịp thời, với mức đền bù, hỗ trợ di chuyển để giải phóng mặt bằng khoảng 20 triệu đồng/ngôi mộ, ngân sách nhà nước có thể thiệt hại gần 5 tỷ đồng.

Phát biểu tại cuộc kiểm tra thực địa Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đoạn đi qua khu vực Tây Hải Phòng, đồng chí Lê Anh Quân, Phó chủ tịch Thường trực UBND thành phố yêu cầu các địa phương tăng cường kỷ cương, siết chặt công tác quản lý đất đai, trật tự xây dựng, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm theo đúng quy định pháp luật. Cùng với đó, có giải pháp ngăn chặn các hoạt động xây dựng sai phạm, không để tái diễn tình trạng lấn chiếm đất dự án.

Các địa phương tập trung thực hiện công tác trích đo, trích lục, xác định nguồn gốc đất đai; chủ động xây dựng các phương án triển khai khi có hướng tuyến chính thức. Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng công trình dân dụng thành phố phối hợp chặt chẽ với các địa phương trong việc xác định, triển khai các khu tái định cư; thường xuyên cập nhật, cung cấp thông tin về thiết kế, hướng tuyến, chính sách liên quan phối hợp các địa phương trong công tác giải phóng mặt bằng. Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Xây dựng phối hợp hướng dẫn, hỗ trợ các địa phương triển khai chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư; thẩm định và phê duyệt các phương án theo quy định...

TRƯƠNG HÀ