Bản anh hùng ca không lời về một nhà báo - chiến sĩ

Một nhà báo - chiến sĩ

Nhà báo Kim Toàn (tên khai sinh là Nguyễn Kim Toàn), sinh năm 1940 tại làng Ngọc Tỉnh, trước đây thuộc xã Tân Trào, huyện Kiến Thụy, nay thuộc xã Kiến Hưng (thành phố Hải Phòng).

Ông làm báo rất sớm, từ năm 1960 tại Báo Kiến An, rồi Báo Hải Phòng. Nhưng bước ngoặt lớn nhất trong cuộc đời làm báo của ông là năm 1965, khi nhà báo Kim Toàn tình nguyện rời miền Bắc, vượt Trường Sơn vào chiến trường miền Nam, trở thành phóng viên của Báo Giải Phóng - cơ quan ngôn luận của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ xâm lược.

Với bút danh Cao Kim, nhà báo Kim Toàn là một trong những cây bút chủ lực của Báo Giải Phóng. Trong hoàn cảnh vô cùng khó khăn, gian khổ và ác liệt của chiến tranh, ông không chỉ viết báo mà còn trực tiếp cầm súng cùng đồng đội chiến đấu với địch, từng tham gia Đội vũ trang tuyên truyền tại Sài Gòn - Gia Định trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.

Đã có lần, nhà báo Kim Toàn có báo tử, được cơ quan Báo Giải Phóng truy điệu như một liệt sĩ. Nhưng ông vẫn sống, trở về tiếp tục cầm bút, cầm súng cho đến ngày đất nước toàn thắng.

Cuốn sách “Kim Toàn, nhà báo - chiến sĩ” mở đầu bằng những bài viết khái quát, giàu chiều sâu, như bài phát biểu của nhà báo Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam khẳng định: “Nhà báo Kim Toàn - một trong những đại diện tiêu biểu của thế hệ làm báo cách mạng từng sống, viết và chiến đấu, phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân”.

Cùng mạch cảm xúc ấy, bài “Một Cao Kim bất khuất” của nhà báo Nguyễn Hồng Vinh, nguyên Tổng biên tập Báo Nhân Dân, nguyên Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam đã khắc họa rõ nét phẩm chất dấn thân, gan góc, nhân văn của Kim Toàn. Đó là một nhà báo viết trong lửa đạn, nhưng không sa vào bi luỵ. Các tác phẩm của ông luôn chan chứa tình người, niềm tin vào thắng lợi và khát vọng hòa bình.

Đặc biệt xúc động là những bài viết như “Tìm anh - nhà báo “tử trận” năm xưa” (nhà báo Nguyễn Trọng Thành) hay “Chuyện một nhà báo “nằm vùng” tại Sài Gòn ngày ấy” (nhà báo Võ Văn Tám).

Qua ký ức của đồng đội, nhà báo Kim Toàn không chỉ là một phóng viên chiến trường quả cảm, mà còn là một người đồng chí, đồng nghiệp, đồng đội thủy chung, một con người sống giản dị, lặng lẽ cống hiến giữa những ồn ào của thời cuộc.

Ngọn lửa truyền cảm hứng

Sau ngày đất nước thống nhất, nhà báo Kim Toàn trở về Hải Phòng, tiếp tục một chặng đường cống hiến bền bỉ trong thời bình. Trên cương vị Tổng Biên tập Báo Hải Phòng, Chủ tịch Hội Nhà báo Hải Phòng, Ủy viên Thường vụ Hội Nhà báo Việt Nam, ông góp phần xây dựng Báo Hải Phòng trở thành một trong những tờ báo Đảng địa phương có chất lượng cao, gắn bó mật thiết với đời sống nhân dân, thực sự là “cầu nối giữa Đảng với dân”, như nhận xét của nhà báo Hồ Quang Lợi.

Tinh thần ấy được phản ánh rõ trong nhiều bài viết ở phần sau của cuốn sách, tiêu biểu như “Xứng danh nhà báo - chiến sĩ” (nhà báo Phạm Quốc Toàn) hay “Một nhà báo âm thầm cống hiến, lặng lẽ giữa… ồn ào” (nhà báo Nguyễn Văn Dững).

Nhà báo Kim Toàn không chỉ là người viết đúng, viết hay, mà còn là người làm báo có trách nhiệm, nghiêm cẩn với nghề, tận tụy với đồng nghiệp và thế hệ kế cận. Một mảng nội dung đặc biệt quan trọng của cuốn sách là các bài viết của nhiều tác giả xoay quanh những tác phẩm quý của Kim Toàn - Cao Kim, nhất là “Cánh chim nhỏ giữa sào huyệt địch” và “Hai lần vượt Trường Sơn”.

Cụm bài viết về cuốn “Hai lần vượt Trường Sơn” đã phân tích sâu giá trị tư liệu, giá trị báo chí và giá trị nhân văn của những trang viết được "thai nghén" giữa ranh giới sống - chết. Ở đó, Trường Sơn không chỉ là tuyến đường chiến lược, mà là biểu tượng của ý chí, của khát vọng thống nhất đất nước.

Nhà báo Kim Toàn viết về Trường Sơn bằng con mắt của người trong cuộc, bằng trải nghiệm của một nhà báo - chiến sĩ từng nếm trải sốt rét rừng, bom đạn, đói khát, mất mát. Chính vì thế, những trang viết của ông có sức lay động lâu bền, vượt qua giới hạn của một tác phẩm báo chí thông thường để trở thành ký ức lịch sử sống động.

Đặc biệt, cuốn sách còn dành dung lượng cho những bài viết, vần thơ tri ân nhà báo Kim Toàn của bạn bè, đồng nghiệp và thế hệ sau.

Những bài viết như: “Anh vẫn là Kim Toàn”, “Nhà báo trở về từ lửa đạn”, “Son sắt một bình minh”… cho thấy sức lan tỏa nhân cách và nghề nghiệp của ông trong lòng nhiều thế hệ người làm báo.

Được xuất bản sau khi bộ phim tài liệu cùng tên do Bảo tàng Báo chí - Hội Nhà báo Việt Nam sản xuất, cuốn sách “Kim Toàn, nhà báo - chiến sĩ” do nhà báo Phạm Quốc Toàn, nguyên Phó chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cùng nhóm các nhà báo, nhà văn biên soạn giúp người đọc hiểu sâu hơn về con người phía sau thước phim.

Nếu bộ phim tài liệu là những khuôn hình cô đọng, thì cuốn sách là những dòng hồi tưởng nhiều giọng điệu, nhiều lát cắt, nhiều góc nhìn khác nhau, góp phần tái hiện một phần lịch sử Báo chí cách mạng Việt Nam đầy máu lửa mà vinh quang.

Trong bối cảnh báo chí hiện nay, đứng trước những thử thách mới, cuốn sách là lời nhắc nhở lặng lẽ mà sâu sắc về trách nhiệm nghề nghiệp, về ngọn lửa lý tưởng cần được gìn giữ trong trái tim mỗi người cầm bút.

HẢI HẬU