Đồng hành cùng trẻ vị thành niên trong giáo dục giới tính

Bạo dạn trong ứng xử

Chị Đào Thị Nh., trú tại xã Vĩnh Bảo, có con gái đang theo học THPT. Để thuận tiện cho việc liên lạc với gia đình và tham gia các nhóm học tập của lớp, con gái chị xin mua một chiếc điện thoại di động. Thoạt đầu, chị Nh. cũng yên tâm vì nghĩ rằng đó là nhu cầu chính đáng trong học tập và sinh hoạt của con. Tuy nhiên, chỉ một thời gian ngắn sau khi có điện thoại, chị nhận thấy con gái thường xuyên nhắn tin, có biểu hiện kín đáo, né tránh và tỏ ra đề phòng mỗi khi bố mẹ ở bên. Những thay đổi âm thầm ấy khiến chị không khỏi lo lắng, song chưa có cơ hội tìm hiểu rõ nguyên nhân. Một lần, con gái để quên điện thoại ở nhà. Trong lúc đó, một số điện thoại được lưu tên là “Chồng” liên tục gọi đến khiến chị Nh. không khỏi tò mò. Khi con về, chị yêu cầu mở điện thoại để kiểm tra và bàng hoàng phát hiện con gái thường xuyên nhắn tin với một bạn nam, xưng hô “vợ - chồng” thân mật.

Từ góc nhìn nhà trường, chị Nguyễn Thị Giang, giáo viên một trường THCS ở phường Thành Đông cho biết, việc học sinh có biểu hiện thích nhau ngay từ bậc THCS hiện nay không còn là điều hiếm gặp. Ngay tại lớp học của mình, chị Giang từng gặp trường hợp hai học sinh có tình cảm với nhau, thường xuyên kè kè bên nhau, kể cả trong giờ học. Sau khi phát hiện, chị nhắc nhở, yêu cầu các em không ngồi gần nhau và định hướng để xây dựng mối quan hệ bạn bè trong sáng, phù hợp lứa tuổi. “Tôi yêu cầu các em ngồi riêng bàn nhưng chỉ được vài hôm, các em lại tự ý đổi chỗ, phớt lờ lời nhắc nhở của giáo viên. Nhận thấy tình hình có dấu hiệu không ổn, tôi báo cáo nhà trường và mời phụ huynh đến trao đổi, phối hợp tìm biện pháp giải quyết kịp thời, tránh để sự việc đi quá xa”, chị Giang cho biết.

Ba phía tìm cách “vẽ đường cho hươu chạy”

Những câu chuyện từ gia đình và nhà trường như trên hiện nay không còn là cá biệt. Những năm gần đây, tình trạng trẻ vị thành niên có biểu hiện yêu sớm đang trở thành vấn đề khiến nhiều gia đình, nhà trường và xã hội lo ngại. Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, hiện tượng này xuất hiện ngày càng phổ biến, với nhiều nguyên nhân đan xen.

Trước hết, sự phát triển sớm về thể chất và tâm sinh lý là yếu tố quan trọng. Điều kiện dinh dưỡng tốt hơn giúp trẻ bước vào tuổi dậy thì sớm hơn so với trước đây, trong khi khả năng nhận thức, kỹ năng kiểm soát cảm xúc và tự bảo vệ bản thân chưa theo kịp. Cùng với đó, môi trường số và mạng xã hội mở ra cho trẻ vô vàn thông tin liên quan đến tình yêu, giới tính, các mối quan hệ nam nữ. Việc tiếp cận quá sớm, thiếu chọn lọc khiến nhiều em hình thành nhận thức lệch lạc, dễ bắt chước những hành vi chưa phù hợp, thậm chí coi đó là điều bình thường.

Một nguyên nhân khác là "khoảng trống" trong giáo dục giới tính và kỹ năng sống. Ở không ít gia đình, cha mẹ vẫn e ngại, né tránh khi trao đổi với con về những vấn đề nhạy cảm liên quan đến giới tính, tình cảm. Trong khi đó, tại trường học, giáo dục giới tính chưa được triển khai đầy đủ, bài bản, chủ yếu lồng ghép, thiếu tính hệ thống và chuyên sâu.

Hệ lụy của việc yêu sớm ở lứa tuổi vị thành niên là không nhỏ. Về tâm lý, các em dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, buồn chán, lo âu khi mối quan hệ gặp trục trặc, thậm chí dẫn đến những hành vi tiêu cực. Về học tập, nhiều em sao nhãng việc học, sa sút kết quả, ảnh hưởng đến định hướng tương lai. Đáng lo ngại hơn, khi thiếu kiến thức về sức khỏe sinh sản và tình dục an toàn, yêu sớm có thể kéo theo nguy cơ quan hệ tình dục không an toàn, mang thai ngoài ý muốn, mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục, để lại hậu quả lâu dài cho sức khỏe và cuộc sống sau này.

Theo một số khảo sát trong thời gian qua tại nước ta, hơn 50% số học sinh từng tìm kiếm thông tin liên quan đến tình dục, chủ yếu qua mạng internet. Tuy nhiên, chỉ khoảng 20% trong số đó hiểu đúng về các biện pháp tránh thai và phòng ngừa bệnh lây truyền qua đường tình dục. Đáng chú ý, khoảng 7% số học sinh THPT cho biết từng quan hệ tình dục, nhưng gần 80% trong số này không sử dụng biện pháp an toàn.

Theo bác sĩ chuyên khoa 1 Lưu Thị Kim Anh, Trưởng Khoa Sức khỏe sinh sản (Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố), đây là vấn đề thực tế đang diễn ra hiện nay, khi giới trẻ tiếp cận với mạng xã hội và nhiều nguồn thông tin khác nhau nhưng không phải lúc nào cũng được kiểm chứng. Để giải quyết hiệu quả vấn đề trên, cần có sự phối hợp chặt chẽ của ba phía: gia đình, nhà trường và ngành y tế. Thực tế cho thấy, chỉ khi gia đình, nhà trường và ngành y tế cùng đồng hành, chia sẻ trách nhiệm và “lấp đầy” khoảng trống kiến thức giới tính, trẻ vị thành niên mới có thể xây dựng những mối quan hệ trong sáng, an toàn và phát triển lành mạnh trong giai đoạn bản lề của cuộc đời. Bên cạnh đó, việc xây dựng các cổng thông tin chính thống về sức khỏe sinh sản dành cho vị thành niên và thanh niên là cần thiết, giúp các em có địa chỉ tin cậy để tìm hiểu kiến thức, tiếp cận thông tin đúng đắn và được tư vấn, giải đáp kịp thời khi có thắc mắc.

NGỌC HÂN