Rõ lộ trình đóng cửa bãi rác không hợp vệ sinh
Dự kiến đến năm 2030, thành phố Hải Phòng cơ bản hoàn tất việc đóng cửa hơn 400 bãi rác không hợp vệ sinh.
Hơn 400 bãi chôn lấp không đủ điều kiện
Tại khu vực ngoại thành thành phố Hải Phòng, không khó để bắt gặp hình ảnh các bãi rác quy mô nhỏ không có hệ thống thu gom nước rỉ rác, không vải địa ngăn, không chia ô xử lý đối với từng loại rác. Rác thải được xử lý bằng cách chôn lấp, rắc vôi bột khử khuẩn, phủ cát lu lèn.
Trên địa bàn thành phố phát sinh khoảng 3.300 tấn rác thải sinh hoạt/ngày. Chất thải rắn sinh hoạt được xử lý ở 7 khu tập trung (công suất khoảng 2.120 tấn/ngày) và tập kết ở 482 bãi rác cỡ nhỏ ở khu vực nông thôn. Các bãi rác cấp xã thường nằm đầu làng, đầu xóm hoặc bãi sông, nhanh chóng quá tải.
Ngoài ra, ngày càng phát sinh nhiều bãi rác tạm, ngoài quy hoạch, không có sự quản lý ở ven đê, gần nghĩa trang, bãi đất trống. Những bãi rác này chủ yếu được xử lý bằng phương pháp chôn lấp có chế phẩm, liên tục xảy ra cháy, gây ô nhiễm.
Câu chuyện những bãi rác tạm ở nhiều xã không bảo đảm vệ sinh môi trường đang là vấn đề nhức nhối cho cả người dân và chính quyền địa phương trên địa bàn thành phố. Các bãi rác cỡ nhỏ, bãi rác tạm tập trung chủ yếu ở các xã với tổng số lượng rác tiếp nhận và xử lý 865 tấn/ngày. Đáng chú ý, phần lớn các bãi rác này đều ở tình trạng không còn hoặc sắp hết khả năng lưu chứa.
Theo kết quả khảo sát của Sở Nông nghiệp và Môi trường, hiện có 49 bãi có tỷ lệ lấp đầy khoảng 95 - 100%, không còn khả năng lưu chứa tiếp; 173 bãi chôn lấp có tỷ lệ lấp đầy từ 70% đến dưới 95%, còn khả năng lưu chứa, nhưng khối lượng không nhiều; 183 bãi chôn lấp có tỷ lệ lấp đầy dưới 70%.
Vấn đề vệ sinh môi trường tại bãi rác cấp xã chưa bảo đảm do hình thành tự phát, chưa có quy hoạch tổng thể. Nhiều bãi rác tạm vốn chỉ được thiết kế để lưu chứa ngắn hạn, trong quá trình sử dụng không được cải tạo nâng cấp. Do phải “gánh” khối lượng lớn trong thời gian dài, khiến hạ tầng bãi rác tạm nhanh chóng quá tải. Bên cạnh đó, cơ chế quản lý, vận hành bãi rác do chính quyền cấp xã phụ trách, nhưng nguồn lực tài chính địa phương có hạn.
Phó trưởng Phòng Kinh tế xã Trường Tân Vũ Thị May cho biết: Xã Trường Tân hiện có 24 thôn với 12 bãi rác, trong đó 1 khu là bãi trung chuyển. Thời gian qua, việc bảo vệ môi trường tại bãi rác còn hạn chế, nhiều bãi đã quá tải. Xã phải tự bỏ kinh phí để cải tạo môi trường, song nguồn lực của địa phương có hạn.
Trả lời chất vấn tại kỳ họp 32 HĐND thành phố, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Bùi Văn Thăng cho biết: UBND thành phố có lộ trình đóng hơn 400 bãi rác không hợp vệ sinh và dự kiến đến năm 2030 hoàn tất. Những bãi rác còn lại sẽ được chôn lấp đúng quy trình, trong vòng 10 - 20 năm sẽ chuyển đổi các bãi chôn lấp không đúng quy trình sang mục đích khác. Việc đóng cửa bãi rác tạm, dừng hoạt động bãi rác tạm là cần thiết.
Giảm tỷ lệ rác thải được xử lý bằng hình thức chôn lấp
Thực tế cho thấy, việc đóng cửa bãi rác không bảo đảm tại khu vực ngoại thành là yêu cầu cần thiết để bảo đảm vệ sinh môi trường. Tuy nhiên, để có thể đóng cửa bãi rác cần có giải pháp hạn chế tỷ lệ rác thải xử lý bằng hình thức chôn lấp. Theo Công văn số 1760/BNNMT-MT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường hướng dẫn mô hình xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại đô thị và nông thôn, địa phương cần lựa chọn mô hình xử lý chất thải rắn sinh hoạt phù hợp. Theo đó, tăng cường tối đa tái sử dụng, tái chế chất thải, ưu tiên sử dụng công nghệ xử lý tiên tiến, hiện đại, thân thiện môi trường.
Để giảm thiểu lượng rác phải xử lý bằng hình thức chôn lấp, UBND thành phố đang đẩy nhanh tiến độ đối với Nhà máy xử lý rác thải APT Seraphin Hải Dương (xã Lai Khê) và dự án đốt rác phát điện tại khu vực Đình Vũ. Hai nhà máy có công suất 1.000 tấn/ngày, tiêu thụ khoảng 2.000 tấn rác/ngày. Cụ thể, Nhà máy xử lý rác thải APT Seraphin Hải Dương được yêu cầu ký cam kết đến quý 2/2027 phải hoạt động, còn dự án đốt rác phát điện Đình Vũ đang xin ý kiến các bộ, ngành để mời thầu quốc tế.
Cùng với đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường nghiên cứu giải pháp xử lý vấn đề môi trường và tái sử dụng mặt bằng đối với bãi rác đóng cửa. Từ tháng 2/2025, Sở Nông nghiệp và Môi trường công bố kết quả thử nghiệm mô hình xử lý các bãi rác tạm phải đóng cửa tại bãi rác tạm thuộc xã Quyết Tiến (huyện Tiên Lãng cũ) nay thuộc xã Tiên Lãng. Bãi rác có diện tích khoảng 3.000m2, tổng khối lượng rác thải khai đào và phân loại là 7.965 tấn (vượt 225 tấn so với dự kiến). Khoảng 1.300m2 diện tích được cải tạo, đóng bãi, chờ trồng cây xanh về sau, phần còn lại được tái sử dụng trong thời gian tới.
Trên cơ sở kết quả thử nghiệm tại bãi rác Quyết Tiến, Sở Nông nghiệp và Môi trường nghiên cứu đề xuất 4 phương án tái sử dụng mặt bằng bãi rác tạm sau cải tạo gồm chuyển đổi thành đất nông nghiệp (trồng cây ngắn ngày, chăn nuôi); phát triển cây lâu năm và cây công nghiệp lấy gỗ; phát triển không gian xanh phục vụ cộng đồng và xây dựng trạm trung chuyển hoặc cơ sở xử lý rác. Đây là những giải pháp cần thiết để việc đóng cửa bãi rác không bảo đảm vệ sinh môi trường ở khu vực ngoại thành đạt mục tiêu đề ra. Nhưng trước mắt, thành phố cần có chương trình hướng dẫn, hỗ trợ các xã vận hành, quản lý bãi chôn lấp rác thải bảo đảm yêu cầu, hạn chế tác động xấu đến môi trường.