Phát triển vận tải thủy nội địa, thúc đẩy logistics xanh

Đây là điều kiện thuận lợi để thành phố phát triển vận tải thủy nội địa, thúc đẩy logistics xanh.

Tiềm năng lớn cần được khai thác tương xứng

Trong bối cảnh chi phí logistics của Việt Nam vẫn ở mức cao, áp lực lên hạ tầng giao thông đường bộ ngày càng lớn và yêu cầu phát triển bền vững, giảm phát thải ngày càng cấp thiết, vận tải thủy nội địa đang được nhìn nhận như một “dư địa vàng” cần được khai thác đúng tầm.

Hải Phòng giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong chuỗi logistics quốc gia. Là thành phố cảng lớn nhất miền Bắc, Hải Phòng không chỉ tiếp nhận phần lớn hàng hóa xuất nhập khẩu của khu vực mà còn là điểm trung chuyển chiến lược giữa đường biển, đường bộ và đường thủy nội địa. Hải Phòng có mạng lưới đường thủy nội địa dài gần 2.700 km, chiếm khoảng 40% tổng chiều dài đường thủy nội địa cả nước, thuận lợi cho vận tải thủy.

Tuy nhiên, khối lượng vận chuyển bằng đường thủy nội địa vẫn chiếm tỷ trọng nhỏ so với tổng lượng hàng hóa. Tuy có nhiều cảng, bến thủy nội địa và hệ thống kho bãi hỗ trợ logistics, thực tế phần lớn hàng hóa vẫn chịu sự phụ thuộc vào đường bộ khiến chi phí logistics cao và kết nối chưa đồng bộ. Vận tải thủy nội địa, đặc biệt là vận tải container bằng đường sông, mới chỉ chiếm tỷ trọng khiêm tốn trong cơ cấu vận tải hàng hóa. Việc nâng cấp hạ tầng, trung chuyển, ký gửi và kết nối kho bãi với các cảng là cần thiết để khai thác hiệu quả vận tải thủy nội địa tại Hải Phòng.

Mạng lưới sông ngòi dài hàng nghìn km, kết nối với các tỉnh như Thái Bình, Ninh Bình, Thanh Hóa... tạo điều kiện thuận lợi để phát triển vận tải thủy container từ nội địa ra cảng biển. Ông Lê Mạnh Cương, Phó chủ tịch Thường trực Hiệp hội Logistics Hải Phòng cho rằng, nhận thức rõ vai trò này, Hải Phòng có những bước đi cụ thể nhằm khuyến khích vận tải thủy nội địa. Một trong những chính sách đáng chú ý là việc giảm mạnh phí sử dụng hạ tầng cảng biển đối với hàng hóa vận chuyển bằng đường thủy nội địa. Chính sách này không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí logistics mà còn tạo động lực chuyển dịch hàng hóa từ đường bộ sang đường thủy – hướng đi phù hợp với mục tiêu phát triển xanh và bền vững.

Thực tế cho thấy, lượng hàng hóa và container được vận chuyển bằng đường thủy nội địa liên quan đến Hải Phòng đang tăng dần. Việc chuyển một phần đáng kể container từ xe tải sang sà lan, tàu thủy góp phần giảm áp lực lên các tuyến đường bộ ra vào cảng, hạn chế ùn tắc và tai nạn giao thông, đồng thời giảm phát thải khí nhà kính.

Nền tảng của logistics xanh

Logistics xanh không chỉ là xu hướng, mà trở thành yêu cầu bắt buộc trong chiến lược phát triển kinh tế hiện đại. So với vận tải đường bộ, vận tải thủy nội địa có mức tiêu hao nhiên liệu thấp hơn nhiều trên mỗi đơn vị hàng hóa, phát thải khí CO₂ và các chất ô nhiễm cũng thấp hơn đáng kể. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh Việt Nam cam kết giảm phát thải và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Ông Nguyễn Huy Hoàng, Giám đốc Công ty Logistics AOE nhận định, đối với Hải Phòng, phát triển logistics xanh gắn với vận tải thủy nội địa còn giúp nâng cao sức cạnh tranh của hệ thống cảng biển và chuỗi cung ứng khu vực. Khi chi phí logistics giảm, thời gian vận chuyển ổn định và tác động môi trường được kiểm soát tốt hơn, Hải Phòng sẽ trở thành điểm đến hấp dẫn hơn đối với các nhà đầu tư trong và ngoài nước, đặc biệt là các doanh nghiệp chú trọng tiêu chí ESG (môi trường – xã hội – quản trị), nhất là trong bối cảnh Hải Phòng đang hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và giảm phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Mặc dù tiềm năng lớn và định hướng rõ ràng, vận tải thủy nội địa Hải Phòng vẫn đối mặt với không ít thách thức. Theo Kiến trúc sư Võ Quốc Thái, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư thành phố, nguyên Phó Giám đốc Sở Xây dựng, trước hết là vấn đề hạ tầng luồng tuyến. Nhiều đoạn sông chưa được nạo vét đồng bộ, độ sâu hạn chế, tĩnh không cầu thấp khiến tàu, sà lan container khó khai thác hiệu quả.

Bên cạnh đó, hệ thống cảng thủy nội địa và bến container đường sông còn thiếu về số lượng và quy mô, chưa đáp ứng yêu cầu vận chuyển hàng hóa lớn, liên tục. Kết nối giữa cảng thủy nội địa với khu công nghiệp, ICD và trung tâm logistics còn hạn chế. Việc thiếu các trung tâm logistics ngoài đê, kho bãi trung chuyển hiện đại khiến chuỗi vận tải thủy chưa thực sự thông suốt. Ngoài ra, đội tàu vận tải thủy container phần lớn có quy mô nhỏ, công nghệ chưa cao, chưa đáp ứng tốt yêu cầu vận tải xanh và hiện đại.

'Đánh thức' tiềm năng bằng giải pháp đồng bộ

Để vận tải thủy nội địa thực sự trở thành động lực cho logistics xanh Hải Phòng, cần một hệ thống giải pháp đồng bộ và dài hạn. PGS. TS Lê Thị Hương Giang, Phó trưởng Bộ môn Công trình cảng, Khoa Công trình (Trường Đại học Hàng hải Việt Nam) cho rằng, trước hết, đầu tư nâng cấp hạ tầng luồng tuyến là yếu tố then chốt. Việc nạo vét, nâng cấp các tuyến sông chính, cải thiện tĩnh không cầu và bảo đảm độ sâu luồng sẽ tạo điều kiện cho tàu, sà lan container cỡ lớn hoạt động hiệu quả hơn.

Cùng với đó, cần phát triển mạng lưới cảng thủy nội địa, bến container đường sông gắn với các khu công nghiệp và trung tâm logistics. Việc hình thành các điểm trung chuyển hiện đại sẽ giúp kết nối liền mạch giữa đường thủy – đường bộ – đường biển, nâng cao hiệu quả vận tải đa phương thức.

Chính sách khuyến khích cũng đóng vai trò quan trọng. Ngoài ưu đãi về phí, lệ phí, cần có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư đội tàu mới, ứng dụng công nghệ sạch, tiết kiệm nhiên liệu. Chuyển đổi số trong quản lý vận tải, cảng bến và logistics cũng là xu hướng tất yếu để nâng cao hiệu quả và minh bạch.

'Đánh thức' vận tải thủy nội địa không chỉ là câu chuyện của riêng ngành giao thông, mà là chiến lược phát triển tổng thể gắn với logistics xanh, kinh tế xanh và phát triển bền vững. Với lợi thế vượt trội về vị trí, hạ tầng cảng biển và mạng lưới sông ngòi, Hải Phòng đang đứng trước cơ hội lớn để trở thành hình mẫu trong phát triển logistics thủy nội địa của cả nước. Khi những “nút thắt” được tháo gỡ và các giải pháp được triển khai đồng bộ, vận tải thủy nội địa sẽ thực sự được “đánh thức”, góp phần đưa Hải Phòng trở thành trung tâm logistics xanh, hiện đại của miền Bắc và Việt Nam.

THU HẰNG