Nhất Nam Hải Dương - 35 năm giữ lửa một dòng võ Việt
35 năm với đời người là một chặng đường để ngoái nhìn, còn với một dòng võ cổ truyền như Nhất Nam Hải Dương, đó là quãng thời gian đủ để khẳng định.
Cội nguồn của một dòng võ thuần Việt
Ở Hải Dương trước đây, Nhất Nam không chỉ ở lại. Nó bén rễ, lan tỏa, thẩm thấu và trở thành một phần ký ức tập thể của nhiều thế hệ từ những buổi tập tối dưới ánh đèn vàng sân trường, đến những màn biểu diễn hào sảng giữa không gian lễ hội linh thiêng. Dấu ấn ấy, suốt 35 năm qua, gắn liền với một cái tên Ngô Mạnh Hùng, võ sư, họa sĩ, người đã dành trọn tuổi trẻ và cả đời trung niên để “giữ lửa” cho Nhất Nam trên đất xứ Đông.
Nhất Nam không phải là một môn võ để phô trương sức mạnh thuần túy, càng không phải một sản phẩm lai ghép của các trào lưu võ thuật ngoại nhập. Cội nguồn sâu xa của Nhất Nam là Võ Hét (Võ Héc) - dòng võ cổ xuất hiện rất sớm ở vùng châu Hoan, châu Ái - nơi khí hậu khắc nghiệt, địa hình phức tạp, con người phải học cách điều hòa nội lực để tồn tại và chiến đấu.
Tiếng “hét” trong võ Hét không đơn giản là âm thanh, đó là sự bộc phát đồng thời của khí, lực và ý, vừa để trấn áp đối phương, vừa để điều tiết nội khí của chính người luyện võ. Từ nền tảng ấy, Nhất Nam hình thành một hệ thống kỹ thuật rất Việt: nhỏ gọn, linh hoạt, bền bỉ, lấy nhu khắc cương, lấy trí chế lực, lấy hiểu biết về cơ thể mình để thắng sức mạnh thô bạo của đối phương.
Điểm cốt lõi làm nên bản sắc Nhất Nam là tư duy mô phỏng sinh học. Võ sinh không bắt chước hình dáng loài vật, mà tiếp thu quy luật vận động tối ưu của tự nhiên: trượt lực để hóa giải, áp sát để triệt tiêu, chuyển động - tĩnh để khống chế nhịp đánh. Võ học Nhất Nam vì thế rất "thật”: thật với thân thể người Việt, thật với nhịp thở, thật với khí huyết và cấu trúc cơ - xương - khớp.
Triết lý ấy được hệ thống hóa và đưa vào đời sống hiện đại bởi Ngô Xuân Bính, Giáo sư, Viện sĩ, Võ sư Chưởng môn Nhất Nam. Ông không chỉ phục dựng một dòng võ, mà còn kiến tạo một võ đạo: võ để tu thân, để dưỡng tâm, để hướng con người đến sự điềm tĩnh, nhân ái. Với Nhất Nam, “tận cùng của võ là văn” và võ thuật, suy cho cùng là một phương tiện để làm người tử tế hơn.
Một con người - một vùng đất - một sứ mệnh bền bỉ
Những năm đầu thập niên 1990, khi võ cổ truyền chưa thực sự có chỗ đứng vững vàng trong đời sống đô thị, Ngô Mạnh Hùng mang Nhất Nam về Hải Dương bằng tất cả sự tin tưởng của tuổi 25. Khi ấy, ông đã là Ủy viên Ban Chấp hành Liên đoàn Võ thuật cổ truyền Việt Nam khóa I, là học trò thuộc thế hệ đầu của Chưởng môn Ngô Xuân Bính và được giao nhiệm vụ phát triển Nhất Nam tại mảnh đất xứ Đông.
Con đường mở võ không trải hoa hồng. Thiếu địa điểm tập luyện, thiếu điều kiện vật chất, thiếu cả sự hiểu biết của xã hội về một môn võ thuần Việt, không thiên về thi đấu thành tích nhưng Ngô Mạnh Hùng chọn một cách đi lặng lẽ: dạy bằng đức, truyền bằng tâm. Từng lớp học được mở ra, từng nhóm thanh thiếu niên được thu hút không chỉ bởi đòn thế, mà bởi kỷ luật, lễ nghĩa và không khí gia đình của võ đường.
Từ thị xã Hải Dương, phong trào lan dần ra các huyện, thị xã, rồi vượt ra ngoài địa bàn tỉnh. 35 năm qua, hàng nghìn môn sinh, học sinh, sinh viên, công chức, người lao động tự do đã bước qua thảm tập Nhất Nam Hải Dương. Có người đến để rèn sức khỏe, có người tìm sự kỷ luật, có người tìm lại sự cân bằng tinh thần giữa nhịp sống hiện đại nhiều áp lực.
Võ đạo trong trường học và cộng đồng
Một dấu ấn đặc biệt của Nhất Nam Hải Dương là việc đưa võ thuật vào môi trường giáo dục. Với quan niệm võ học là con đường ngắn nhất để giáo dục nhân cách, Nhất Nam đã được triển khai dưới dạng ngoại khóa tại nhiều trường tiểu học và trung học cơ sở. Ở đó, học sinh không chỉ học quyền cước, mà học cách chào thầy, cách đứng hàng, cách kiểm soát cảm xúc và hành vi.
Những mô hình ban đầu nhanh chóng cho thấy hiệu quả: học sinh khỏe mạnh hơn, kỷ luật hơn, tự tin hơn. Các hoạt động gắn võ với truyền thống, như “Lễ tôn sư trọng đạo” tại Văn Miếu Mao Điền, đã tạo nên sự giao thoa tự nhiên giữa võ đạo và văn hóa địa phương, giữa rèn thân và dưỡng tâm.
Song song với nhà trường là các hoạt động cộng đồng quy mô lớn. Hàng trăm lớp học miễn phí cho thanh thiếu nhi, hàng chục câu lạc bộ duy trì thường xuyên, hàng nghìn lượt võ sinh tham gia mỗi năm. Sau đại dịch Covid-19, Nhất Nam Hải Dương còn mở rộng sang dưỡng sinh - khí nội dịch, đặc biệt phù hợp với người cao tuổi, góp phần lan tỏa tinh thần “sống vui, sống khỏe, sống có ích”.
Võ trong lễ hội, hồn trong di sản
Không gian lễ hội là nơi Nhất Nam Hải Dương thể hiện rõ nhất vai trò bảo tồn di sản. Từ đại lễ mùa thu Côn Sơn - Kiếp Bạc, lễ hội quân trên sông Lục Đầu đến khai mạc Đại hội Thể dục thể thao thành phố Hải Dương trước đây, hàng trăm võ sinh cùng xuất hiện trong những màn trình diễn vừa hào sảng, vừa trang nghiêm.
Đó không chỉ là biểu diễn võ thuật mà là một câu chuyện văn hóa được kể bằng thân thể, nhịp thở và tinh thần thượng võ. Việc được kênh VTV2 của Đài Truyền hình Việt Nam thực hiện phóng sự “Trở về nguồn cội” là sự ghi nhận xứng đáng cho nỗ lực bền bỉ ấy.
Từ Hải Dương, Nhất Nam còn “ngược dòng” trở về các vùng đất phát tích như Thanh Hóa, Hà Tĩnh, nối lại mạch chảy lịch sử của võ Hét - Nhất Nam. Đó không chỉ là sự lan tỏa địa lý, mà là sự trở về đầy ý nghĩa của một di sản văn hóa.
Ba mươi lăm năm - một đời người với võ
Nhìn lại chặng đường 1990 - 2025, Nhất Nam Hải Dương chưa bao giờ là con đường dễ đi. Khó khăn về kinh phí, tổ chức, nhân lực luôn hiện hữu. Phần lớn võ sư, huấn luyện viên dạy võ bằng tâm huyết, không đặt nặng lợi ích vật chất. Nhưng chính điều đó tạo nên giá trị bền vững: một cộng đồng gắn bó bằng nghĩa tình, kỷ luật và lý tưởng chung.
Với võ sư Ngô Mạnh Hùng, 35 năm ấy là cả một đời người. Đời của những buổi tối đứng lớp sau giờ làm việc, của những chuyến đi vận động phong trào, của mồ hôi, của lo toan thầm lặng. Nhưng cũng là đời của niềm vui khi thấy học trò trưởng thành, khi thấy Nhất Nam đứng vững trong lòng xã hội.
Nhất Nam Hải Dương hôm nay không chỉ là một môn phái võ. Đó là một phần ký ức, một phần bản sắc của Xứ Đông. Và hành trình 35 năm ấy cho thấy một chân lý giản dị mà bền bỉ: khi một dòng võ được trao truyền bằng tâm huyết và trí tuệ, nó sẽ không chỉ tồn tại, mà còn tiếp tục sinh sôi, lan tỏa, bền bỉ cùng thời gian - như chính tinh thần thượng võ của người Việt.