Khi bộ máy gọn lại, việc dân chạy hơn, lòng dân yên hơn

Kết luận số 228-KL/TW của Bộ Chính trị, Ban Bí thư ban hành mới đây đã nhìn thẳng vào thực trạng vận hành của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp. Văn bản này chỉ rõ những kết quả đã đạt được, những nội dung còn chưa trọn vẹn và các nhiệm vụ cần tập trung thực hiện ngay. Tinh thần xuyên suốt là tinh gọn đi đôi với nâng cao hiệu lực, hiệu quả; phân cấp, phân quyền phải gắn với trách nhiệm và điều kiện thực hiện cụ thể.

Trung ương yêu cầu khẩn trương tháo gỡ những lúng túng, vướng mắc nảy sinh từ thực tiễn tại các địa phương, cơ quan, đơn vị, đặc biệt là ở cấp xã - nơi trực tiếp tiếp xúc và giải quyết công việc của người dân.

Những vấn đề đặt ra bao gồm sắp xếp, xử lý trụ sở và tài sản công để tránh thất thoát, lãng phí; tháo gỡ các vướng mắc về thủ tục hành chính, nguồn nhân lực, tài chính và chuyển đổi số. Nhiều địa phương cũng cần tiếp tục nâng cao năng lực quản lý, điều hành của đội ngũ cán bộ cơ sở, nhất là trong các lĩnh vực nhạy cảm như tài chính, đất đai, quy hoạch và công nghệ thông tin.

Bộ Chính trị, Ban Bí thư yêu cầu các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Bí thư tỉnh ủy, thành ủy trực thuộc Trung ương cơ bản phải giải quyết xong những khó khăn, vướng mắc lớn trong tháng 1/2026. Đây được xem là điều kiện quan trọng để triển khai hiệu quả Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, tập trung cho phát triển kinh tế, chăm lo đời sống nhân dân và giải quyết các vấn đề an sinh xã hội. Những nội dung vượt thẩm quyền cần kịp thời báo cáo Trung ương để xem xét, chỉ đạo.

Về hoàn thiện thể chế, Đảng ủy Chính phủ được giao nhiệm vụ khẩn trương ban hành nghị định sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến tổ chức cơ quan chuyên môn ở cấp tỉnh, thành phố và cấp xã, phường, đặc khu, cũng như chế độ phụ cấp đối với các chức danh lãnh đạo, quản lý ở cấp xã.

Yêu cầu đặt ra là sớm hoàn thiện quy định về phân loại thủ tục hành chính, thời hạn giải quyết các thủ tục phức tạp; xây dựng quy trình chuẩn đối với những thủ tục cần xác minh nhiều bước, liên thông nhiều cơ quan; quy định rõ trách nhiệm và thời hạn phối hợp giữa các đơn vị liên quan. Các bộ, ngành phải chủ động tháo gỡ khó khăn theo kiến nghị của địa phương.

Một điểm đáng chú ý khác là việc kiện toàn tổ chức, nhân sự Ban Chỉ huy quân sự cấp xã và chủ trương đưa sĩ quan quân đội về tham gia công tác ở cơ sở. Đây chính là bước đi nhằm tăng cường năng lực, kỷ luật, bảo đảm quốc phòng - an ninh trong điều kiện tổ chức bộ máy mới. Song song với đó là yêu cầu xác định chế độ, chính sách để cán bộ yên tâm công tác, phát huy năng lực.

Thực tiễn cho thấy, bộ máy hành chính nhà nước đã có diện mạo mới, đã giảm đầu mối, giảm tầng nấc trung gian để tạo điều kiện cho chính quyền gần dân hơn, xử lý công việc nhanh hơn. Góp phần quan trọng vào kết quả đó là ngành Nội vụ, với vai trò nòng cốt, đã tham mưu khối lượng thể chế rất lớn, từ các đề án trình Bộ Chính trị, Ban Bí thư đến các luật, nghị quyết của Quốc hội và văn bản dưới luật. Đây là nền tảng pháp lý quan trọng để bộ máy vận hành thông suốt.

Những "điểm sáng" ấy được lãnh đạo Chính phủ ghi nhận. Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình đánh giá, thực hiện Nghị quyết 18-NQ/TW trong nhiệm kỳ này là "một nhiệm vụ lịch sử" nhưng kết quả "thành công vượt trội và đặc sắc". Nền công vụ đã hướng tới gần dân, lấy hiệu quả phục vụ người dân làm thước đo.

Tuy nhiên, tinh gọn bộ máy không đơn thuần là phép cộng - trừ cơ học. Trong lĩnh vực giáo dục, một số địa phương xuất hiện dấu hiệu nóng vội khi sắp xếp trường lớp theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến tổ chức dạy học và an sinh giáo dục, nhất là tại vùng khó khăn và khu vực đô thị đông dân cư.

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, tại một số nơi, việc rà soát, sắp xếp cơ sở giáo dục công lập được thực hiện nhiều lần nhưng thiếu căn cứ pháp lý và cơ sở khoa học giáo dục rõ ràng. Việc sáp nhập trường theo hướng cơ học đã làm mất cân đối quy mô lớp học, điểm trường, gây quá tải cơ sở vật chất và ảnh hưởng đến chất lượng dạy học. Một số trường phổ thông dân tộc bán trú sau sáp nhập không còn đáp ứng tỷ lệ học sinh bán trú theo quy định, làm giảm hiệu quả chính sách hỗ trợ vùng dân tộc, miền núi.

Thực tế đó cho thấy, không thể lấy tiêu chí tự chủ tài chính làm căn cứ sắp xếp cơ sở giáo dục. Giáo dục phải được đặt trên nguyên tắc chuyên môn và chất lượng. Không thể sử dụng các tiêu chí "phi giáo dục" để quyết định vấn đề giáo dục.

Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn đã nhấn mạnh: Không tổ chức sắp xếp một cách máy móc. Mỗi địa phương có đặc thù khác nhau về điều kiện kinh tế - xã hội, mật độ dân cư, địa hình, giao thông đi lại. Do đó, việc sắp xếp phải căn cứ vào thực tiễn cụ thể, bảo đảm phù hợp và hiệu quả.

Tinh gọn bộ máy, suy cho cùng, là câu chuyện của con người. Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình nhấn mạnh việc đánh giá cán bộ phải thực chất, không hình thức; cần phát hiện, thu hút và giữ chân người có năng lực. Khi bộ máy và đội ngũ đã được sắp xếp, vấn đề cốt lõi là tổ chức vận hành hiệu quả, để chính quyền địa phương 2 cấp thực sự phục vụ nhân dân tốt hơn.

Tinh gọn bộ máy, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp là đúng đắn, phù hợp yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Làm việc lớn không thể nóng vội, nhưng cũng không thể chần chừ. Như lời căn dặn giản dị mà sâu sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Việc gì có lợi cho dân thì hết sức làm, việc gì có hại cho dân thì hết sức tránh". Khi bộ máy gọn lại, việc dân chạy hơn, lòng dân yên hơn, đó chính là thước đo chân thực nhất!