Giáo dục nhẹ nhàng nhưng sâu sắc

Những ngày gần đây, một video ngắn nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội, nhận được sự thu hút, quan tâm, đồng tình từ cộng đồng mạng xã hội về câu chuyện giáo dục “kỷ luật không nước mắt” mang màu sắc nhân văn, được triển khai tại trường THPT Nguyễn Huệ - Nghĩa Đô (Hà Nội).

Trong video, những học sinh đi học muộn, không tập trung trong giờ học hoặc chưa chấp hành nghiêm các quy định của nhà trường sẽ bị "kỷ luật" bằng cách đọc cuốn thơ “Biết thế” của tác giả Cẩn Văn Trung và tìm những câu thơ tương ứng với lỗi vi phạm của mình.

Sau phần đọc và suy ngẫm, học sinh sử dụng chiếc gánh đặc biệt, treo hai lọ nước nhỏ ở hai bên, khéo léo, cẩn trọng di chuyển đến khu vực vệ sinh để lấy nước, rồi gánh đi tưới các chậu cây và vườn cây trong trường.

Trong quá trình thực hiện, nếu làm rơi nước ra sàn, học sinh phải lau sạch trước khi kết thúc công việc. Mọi thao tác đều đòi hỏi sự tỷ mẩn, cẩn thận, kiên nhẫn và được các thầy cô giám sát, hỗ trợ. Đây là "hình phạt" vừa bảo đảm tính răn đe, vừa có ý nghĩa giáo dục, thuyết phục cao.

Ý tưởng về hình thức “phạt” này đến từ những cuộc trò chuyện của thầy cô với học sinh, về kỷ niệm thời trẻ thường xuyên gánh nước, gánh đất. Các học sinh tò mò và hào hứng lắng nghe câu chuyện vì ở thời điểm hiện tại, các em không có cơ hội được “gánh nước”. Từ sự tò mò ấy, hào hứng của học sinh đã trở thành gợi ý hay về việc cho học sinh trải nghiệm hình phạt “gánh nước”. Một sự biến tấu hình phạt linh hoạt, phù hợp với môi trường học đường ngày nay.

Tại Trường THPT Lương Khánh Thiện (Hải Phòng), phương pháp kỷ luật tích cực, không nước mắt, tập trung vào hỗ trợ tâm lý, phục hồi, sửa sai bằng lao động cống hiến “giờ phục hồi hành vi”.

Dẫu rằng, trong trường học, việc xử phạt hay kỷ luật học sinh cũng là một hình thức giáo dục với mục tiêu giúp học sinh nhận ra hành vi vi phạm của mình, khắc phục hậu quả và thay đổi nhận thức cũng như hành động. Tuy nhiên, có một số trường hợp nhà trường và giáo viên chọn sai cách, sai hình thức xử phạt gây ảnh hưởng đến tâm lý học sinh, gia đình và gây nhiều hệ luỵ khó lường.

Theo nhiều chuyên gia tâm lý, giai đoạn từ tiểu học đến THPT là khoảng thời gian học sinh có những biến đổi lớn về tâm sinh lý, dễ nhạy cảm với áp lực học tập, xã hội, gia đình, dẫn đến các vấn đề như: lo âu, trầm cảm, hay thay đổi tâm trạng và nhu cầu khẳng định “bản thân” lớn. Do đó, mỗi lời phê bình, lời nhận xét, chỉ trích hay đánh giá… đều có thể trở thành nguyên nhân “trực tiếp” hoặc “gián tiếp” khiến trẻ tổn thương, suy nghĩ lệch lạc, dẫn đến những hành vi tiêu cực, bồng bột, khó kiểm soát và đem lại hệ luỵ khó lường.

Không ít học sinh sau khi nghe những lời phê bình, nhận xét từ giáo viên trở nên rụt rè, tự ti, không muốn đi học, sống khép kín, thu mình vì cảm thấy xấu hổ với bạn bè cùng trang lứa. Thậm chí, không ít học sinh có suy nghĩ tiêu cực, cảm thấy bản thân vô dụng, không có ích dẫn đến những hành động dại dột, đau lòng.

Trong bối cảnh những vụ việc về bạo lực học đường vẫn tiềm ẩn, phát triển ở nhiều trường học, hình thức phạt tập trung vào giáo dục và khắc phục lỗi lầm, nhắc nhở, yêu cầu xin lỗi, phê bình, viết tự kiểm điểm và các hoạt động hỗ trợ như lao động công ích (dọn dẹp, trồng cây), tư vấn tâm lý… cần được nhân rộng.

Bởi đây là hình thức phạt không chỉ có tính răn đe mà còn có ý nghĩa quan trọng giúp học sinh nhận ra lỗi, tích cực, chủ động tự giác sửa đổi, thay thế các hình thức kỷ luật nặng nề như trước đây, ảnh hưởng trực tiếp tới mối quan hệ trong học đường như thầy - trò, học sinh - học sinh.

Trong môi trường giáo dục năng động, hiện đại, khuyến khích tinh thần chủ động như hiện nay, các phương pháp giáo dục “viết lời sám hối”, “gánh nước tưới cây”, "lắng nghe học sinh nói"… cần được tiếp tục khuyến khích, nhân rộng, lan toả, vì mục tiêu lấy người học làm trung tâm của sự đổi mới, phát triển trong giáo dục và giáo dục nhân cách.

MAI LÊ